Ziyosfera

Hans Selye

Жáнос Ҳуго Бруно „Ҳанс“ Селе (венг.: Селе Жáнос; 26-январ 1907-йил — 16-октабр 1982-йил) — венгер-канадалик патолог ва эндокринолог.

Ҳанс Селе
Таваллуди

Ҳаёти

Ҳанс Селе 1907-йилда Вена шаҳрида Комарно шаҳрида (ўша пайтда Комаром, Австрия-Венгрия) ўз жарроҳлик клиникаси бўлган венгер шифокори ва рафиқаси австриялик. У Словакиядаги Венгер тилида таълим олиб бориладиган ягона университет бўлган Комарно шаҳрида ўсган. Австрия-Венгрия империяси парчаланганидан сўнг, шаҳар Чехословакия ҳудудида тугади ва Селе айнан шу мамлакатда — Прага университетининг тиббиёт факултетида таълим олди. Кейин Рим ва Парижда ўқишни давом эттирди.

Селе 1929-йилда Прагада тиббиёт ва кимё фанлари доктори бўлди, 1931-йилда у Рокфеллер жамғармаси стипендияси бўйича Жонс Хопкинс университетига ўқишга кирди, сўнгра Монреалдаги МакГилл университетига борди ва у ерда 1936-йилда стресс муаммосини тадқиқ қила бошлади. 1945-йилда у Монреал университетига кўчиб ўтди, у ерда 40 ходим ва 15 000 лаборатория ҳайвонлари бор эди. 1949-йилда у Нобел мукофотига номзод бўлган.

Селе 1982-йил 16-октабрда Канаданинг Монреал шаҳрида вафот этди.

Профессионал фаолият

Урушдан кейинги Европада Селе ўзи учун жой тополмади ва чет элга ҳижрат қилди, у ерда экспериментал тиббиёт ва жарроҳлик институтини (ҳозирги Халқаро стресс институти) бошқарган.

Прагага қайтиб, Юқумли касалликлар университети клиникасида ишлаётганда, Селе турли инфексияларнинг биринчи намоён бўлиши айнан бир хил эканлигига эътибор қаратди; фарқлар бир неча кундан кейин пайдо бўлади ва дастлабки аломатлар бир хил бўлади.

Шу билан бирга, у умумий мослашиш синдроми ҳақидаги гипотезасини ишлаб чиқа бошлади, унга кўра патоген омил тетиклантирувчи таъсирга эга, шу жумладан эволюция жараёнида ишлаб чиқилган мослашиш механизмлари.

У физиологик стрессни танага қўйиладиган ҳар қандай талабларга жавоб сифатида кўриб чиқди ва тана қандай қийинчиликка дуч келмасин, уни икки турдаги реаксиялар билан ҳал қилиш мумкин, деб ҳисоблади: фаол ёки кураш ва пассив, қочиш шаклида. қийинчиликлардан ёки уларга дош беришга тайёрликдан.

Селе стрессни зарарли деб ҳисобламади, балки уни организмнинг омон қолишига ёрдам берувчи реаксия сифатида қаради. У адаптация касалликлари тушунчасини ҳам киритди. У салбий стрессни қийинчилик ва ижобий стрессни эустресс деб атайди.

Селе миёкард некрозининг ривожланишида электролитлар ва стероидлар мувозанатининг муҳим ролини ўрнатди ва уни олдини олиш усулларини таклиф қилди.

Нашрлар

  • „А Сйндроме Продуcед бй Диверсе Ноcуоус Агенц“ — 1936 артиcле бй Ҳанс Селе фром Тҳе жоурнал оф неуропсйчиатрй анд cлиниcал неуросcиэнcес
  • Тҳе Стресс оф Лифе. Неw Ёрк: МcГраw-Ҳилл, 1956, ИСБН 978-0070562127
  • Селе, Ҳ. (7-Оcт 1955-йил). „Стресс анд дисеасе“. Сcиэнcе. 122-жилд, № 3171. 625–631-бет. Бибcоде:1955Сcи...122..625С. дои:10.1126/сcиэнcе.122.3171.625. ПМИД 13255902.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  • Фром Дреам то Дисcоверй: Он беинг а сcиэнтист. Неw Ёрк: МcГраw-Ҳилл 1964, ИСБН 978-0405066160
  • Ҳормонес анд Ресистанcе. Берлин; Неw Ёрк: Спрингер-Верлаг, 1971, ИСБН 978-3540054115
  • Стресс Wитҳоут Дистресс. Пҳиладелпҳиа: Ж. Б. Липпинcотт Cо., c1974, ИСБН 978-0397010264

Манбалар

Адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi