Hasaniylar
Ҳасанийлар (арабча: بنو حسن ёки حسنيون) – ислом пайғамбари Муҳаммаднинг набираси, Ҳусайн ибн Алининг акаси Ҳасан ибн Алининг авлодлари. Алилар (Али ибн Абу Толибнинг авлодлари) тармоғидан ҳисобланади. Шунингдек, ашрафларнинг (шариф) икки муҳим тармоғидан биридир (ашрафларнинг иккинчи тармоғи Ҳасаннинг укаси Ҳусайннинг авлодлари Ҳусайнийлардир)[1].
Бағдод халифалигидан бўлган Ҳусайнийлардан фарқли ўлароқ, Ҳасанийлар халифаликнинг мусулмон оламига раҳбарлик қилиш ҳуқуқига қарши чиққан ва 762 ҳамда 786-йилларда қўзғолон кўтарган. Бироқ ушбу қўзғолон муваффақияцизлик билан якунланган[2]. Улар томонидан амалга оширилган иккинчи қўзғолон ҳам бостирилганидан сўнг Ҳасанийларнинг Идрисийлар бўлими Марокашнинг шимолий қисмига кўчиб кетган ва ўша ерга жойлашган[2].
Марокашда Ҳасаний атамаси, асосан, Муҳаммад ан-Нафс аз-Закийя авлодларига нисбатан уларни Идрисийлардан ажратиш мақсадида қўлланади. Марокашлик Ҳасанийлар икки сулолани – Саъдийлар ва Алавийлар сулоласини барпо этган бўлиб, улар бугунги кунда ҳам мамлакатда ҳукмронлик қилиб келмоқда[1].
Сулолалар
Ислом дунёси томонидан тан олинадиган Ҳасаний сулолалари:
- Марокашдаги Алавийлар сулоласи[1]
- Табаристондаги Алавийлар сулоласи
- Марказий Арабистондаги Бану Ухайдир сулоласи
- Брунейдаги Болкиаҳ сулоласи
- Испания жанубидаги Ҳаммудийлар сулоласи
- Марокашдаги Идрисийлар сулоласи
- Макка шарифлари бўлган турли сулолалар, жумладан, Ҳижоз, Сурия ва Ироқдаги Ҳошимийлар (Бану Қатода) ҳозирда фақат Иорданияда ҳукмронлик қилмоқда
- Ямандаги Росийлар сулоласи
- Марокашдаги Саъдийлар сулоласи[1]
- Жазоир ва Ливиядаги Санусийлар сулоласи
- Макка, Жизан ва Ямандаги Сулаймонийлар
- Ғарбий Жазоирдаги Сулаймонийлар сулоласи
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Девердун 1971.
- ↑ 2,0 2,1 Бретт 2001.
Адабиётлар
- Бретт, Мичаэл. Тҳе Рисе оф тҳе Фатимидс: Тҳе Wорлд оф тҳе Медитерранеан анд тҳе Миддле Эаст ин тҳе Фоуртҳ Cентурй оф тҳе Ҳижра, Тентҳ Cентурй CЕ, Тҳе Медиэвал Медитерранеан. Леиден: Брилл, 2001. ИСБН 9004117415.
- Девердун, Г. (1971). "Ḥасанī". ин Леwис, Б.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме ИИИ: Ҳ–Ирам (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. ОCЛC 495469525. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/сеарч?с.қ=%Э1%Б8%А4асан%C4%АБ&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2&сеарч-го=Сеарч.