Hatif Isfahoniy
Ҳатиф Исфаҳоний (форсча: هاتف اصفهانی) – Эроннинг Сафавийлар сулоласи қулаши ва ундан кейинги тартибсизликлар даврида Исфаҳонда яшаган 18-аср шоири. У адабиётдаги Базгашт-э адаби (Адабийга қайтиш) ҳаракатининг дастлабки ва етакчи аъзоларидан бири бўлиб, бу ҳаракат Эрон ва форс тилида сўзлашувчи Ҳиндистонда ҳукмронлик қилган Ҳинд услубининг ҳаддан ташқари „сунъий“ табиатига норозилик сифатида классик Форс шеърияти асосларига қайтишни ҳимоя қилган[1].
Ҳатиф 18-асрнинг биринчи ярмида Исфаҳонда туғилиб, ҳаётининг кўп қисмини шу ерда ўтказган. Унинг оиласи Сафавийлар даврида Ордубаддан Исфаҳонга кўчиб келган. У анъанавий фанларни Носир Толиб (вафоти 1777)дан, адабий санъатни эса Мир Саййид Али Муштоқ (вафоти 1757/1758)дан ўрганган[1][2]. Исфаҳонда Мир Саййид Али Муштоқ Ҳатиф, Собаҳи Бигдили, Табиб Исфаҳоний, Ашиқ Исфаҳоний ва Озар Бигдили (Аташкада-йи Озар („Озар аловий маъбади“) биографик антологияси муаллифи) каби таниқли олимларни ўз ичига олган адабий гуруҳ (кейинчалик Анжуман-и Адабī-йи Муштāқ, „Муштоқ адабий жамияти“ номи билан машҳур)га асос солган. Гуруҳ учун Шерозлик машҳур форс шоирлари Саъдий Шерозий ва Ҳофиз намуна бўлиб, улар Ироқ услубида шеър ёзишни исташган[1].
Унинг таниқли асарларидан бири – илоҳий бирликка мурожаат қилувчи араб ва форс тилларидаги такрорланувчи нақаротли беш банддан иборат таржи‘-банд шеъридир[2][3].
Ҳотиф Исфаҳондан ташқари қисқа вақт Кошонда яшаган, ҳаётининг сўнгги йилларини Қумда ўтказган ва 1783 ёки 1784-йилларда вафот этган. Унинг Соҳиб Исфаҳоний исмли ўғли ва Рушҳа исмли қизи бўлиб, улар ҳам шеър ёзишган[1][2].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Менегҳини 2017.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Сафа & ЭИр 2003, сс. 54–55.
- ↑ Броwне, Эдwард Гранвилле (1924). А Литерарй Ҳисторй оф Персиа, Волуме 4. Cамбридге Университй Пресс, репринтед 1959), пп. 284-297. Оригинал техт анд Энглиш транслатион.
Адабиётлар
- Менегҳини, Даниэла (2017). "Ҳāтиф Иṣфаҳāнī". ин Флеэт, Кате; Крäмер, Гудрун; Матринге, Денис эт ал.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам (3- нашри). Брилл Онлине. ИССН 1873-9830. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/энтриэс/энcйcлопаэдиа-оф-ислам-3/*-CОМ_30384.
- Сафа, Дабиҳ-Аллаҳ; ЭИр (2003). "Ҳāтеф, Сайед Аḥмад Эṣфаҳāни". ин Яршатер, Эҳсан. Энcйcлопæдиа Ираниcа, Волуме ХИИ/1: Ҳарем И–Ҳедāят ал-мота'аллемин. Лондон анд Неw Ёрк: Роутледге & Кеган Паул. 54–55 б. ИСБН 978-0-933273-74-0. ҳттпс://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/ҳатеф-сайед-аҳмад-эсфаҳани.
- Смитҳ, Маттҳеw C. (2019). "Бетраед бй Эартҳ анд Скй: Поэтрй оф Дисастер анд Ресторатион ин Эигҳтеэнтҳ-Cентурй Иран". Жоурнал оф Персианате Студиэс 11 (2): 175–202. дои:10.1163/18747167-12341326.