Haydar Aliyev
Ҳайдар Алиризо ўғли Алиев (т. 10-май 1923, Нахчивон, ЗСФСР,[1] СССР — в. 12-декабр 2003, Кливленд, Огаё, АҚСҲ) — Озарбайжоннинг ажойиб сиёсий ва давлат арбоби,[2] Озарбайжон Республикасининг учинчи Президенти (1993—2003), „Улуғ раҳнамо“[3] ва „Озарбайжон халқининг умуммиллий лидери“[4] унвонларининг расмий соҳиби.
| Ҳайдар Алиев | |
|---|---|
|
| |
| Озарбайжон Президенти | |
|
Мансаб даври 1993-йил – 2003-йилгача | |
| Ўтмишдоши | Абулфаз Элчибей |
| Вориси | Илҳом Алиев |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди | 10-май 1923-йил |
| Вафоти |
12-декабр 2003-йил (80 ёшда) |
| Мукофотлари |
|
| Имзоси |
|
Ҳайдар Алиев — Озарбайжон Республикасининг учинчи президенти. Ҳозирги президент Илҳом Алиевнинг отаси.
Ҳаёти
Умуммиллий лидер Ҳайдар Алиризо ўғли Алиев 1923-йил 10-майда Озарбайжоннинг Нахчивон шаҳрида темирйўлчи оиласида дунёга келган. Нахчивон Педагогика техникумини[5]. 1939-йилда битиргандан сўнг Озарбайжон Саноат институтининг меъморлик факултетида таҳсил олган. Бошланиб кетган уруш унга таҳсилни тугатиш имконини бермаган[6].
Ҳайдар Алиев 1941—1944-йилларда Нахчивон МССР Халқ Ички Ишлар Комиссарлигида ва Нахчивон МССР Халқ Комиссарлиги Советида турли мас’ул вазифаларда хизмат қилган[7], 1944-йилнинг майида эса Нахчивон Вилоят Партия Комитети томонидан давлат хавфсизлиги органларига ишга жўнатилган[8]. У Ленинград (ҳозирги Санкт-Петербург) ва Москва шаҳарларида алоҳида олий таҳсил олган, 1957-йилда эса Озарбайжон Давлат университетининг тарих факултетини битирган. Давлат хавфсизлиги органларида йигрма беш йил (1944—1969) хизмат қилган Ҳайдар Алиев 1965-йилда СССР Министрлар Совети ҳузуридаги Давлат Хавфсизлик Комитети Озарбайжон раисининг ўринбосари, 1967-йилда эса унинг раиси вазифасига кўтарилган[8][9]. Ҳ.Алиевга 1967-йилда СССР Министрлар Совети ҳузуридаги Давлат Хавфсизлик Комитети томонидан генерал-маёр унвони берилган[10].
Озарбайжон Коммунистик Партияси Марказий Комитетининг 1969-йил 14-июлдаги тарихий пленумида 46 ёшли Ҳайдар Алиев Озарбайжон КП МКнинг биринчи котиби этиб сайланди ва 1982-йилга қадар Озарбайжон ССРга раҳбарлик қилди[11]. Ҳайдар Алиев республикага раҳбарлик қилган даврда (1969—1982) бошқарувнинг мустаҳкамланиши, кадрларга нисбатан талабчанликнинг ортиши натижасида иқтисодий-ижтимоий соҳада улкан натижалар қўлга киритилди[12]. 1982-йилнинг декабрида Совет Иттифоқи Коммунистик Партияси Марказий Комитети Сиёсий Бюросининг аъзоси этиб сайланган Ҳайдар Алиев СССР Министрлар Совети раисининг биринчи ўринбосари лавозимига тайинланди ва СССРнинг раҳбарларидан бирига айланди[13].
Ҳайдар Алиев СССР Олий Советининг (8, 9, 10 вс 11-чақириқлар) депутати[14], 9-чақириқ СССР Олий Совети Иттифоқ Совети раисининг ўринбосари (1974—1979), РСФСР Олий Советининг депутати (ХИ чақириқ, 1985)[15], Озарбайжон ССР Олий Советининг (7, 8, 9, 10 ва 12-чақириқлар) депутати ва Озарбайжон ССР Олий Совети Президиумининг аъзоси (8, 9 ва 10-чақириқлар) бўлди[16][17].
Сов. ИКП МКнинг 1987-йил октабр пленумида Ҳайдар Алиев Сов. ИКП МК Сиёсий Бюросининг аъзолигидан ва СССР Министрлар Совети раисининг биринчи ўринбосари лавозимларидан ўз аризасига кўра истеъфо берди[18].
Ҳайдар Алиев 1990-йилнинг 20-январида совет қўшинларининг Бокуда амалга оширган қонли фожеаси туфайли эртаси куни (21-январ, 1990-йил) Озарбайжоннинг Москвадаги вакили сифатида баёнот билан чиқиш қилиб, Озарбайжон, халқига қарши амалга оширилган жиноятнинг ташкилотчилари ва ижрочиларининг жазоланишини талаб қилди. У Тоғли Қорабоғда вужудга келган кескин можароли вазият билан алоқадор СССР раҳбариятининг иккиюзламачилик сиёсатига эътироз рамзи сифатида 1991-йилнинг июлида Совет Иттифоқи Коммунистик Партияси сафини тарк этди[19].
1990-йилнинг июлида Озарбайжонга қайтган Ҳайдар Алиев дастлаб Бокуда, кейин эса Нахчивонда яшади, худди шу йилда Озарбайжон Олий Советига депутат қилиб сайланди. У 1991—1993-йилларда Нахчивон Мухтор Республикаси Олий Мажлиси раисининг ўринбосари сифатида Олий Советнинг сессияларида фаол иштирок этди[20]. Ҳайдар Алиев 1992-йилда Янги Озарбайжон Партиясининг Нахчивон шаҳрида бўлиб ўтган таъсис қурултойида партиянинг раиси этиб сайланди[21].
1993-йилнинг май-июнида Ганжа шаҳрида Сур’ат Ҳусейнов бошчилигида президент Абулфаз Элчибейга қарши кўтарилган Ганжа исёни натижасида мамлакатда фуқаролар уруши ва мустақилликни бой бериш хавфи туғилганда Озарбайжон халқи Ҳайдар Алиевнинг ҳокимиятга қайтарилиши талаби билан оёққа қалқди, бу, асл маънода, миллий ҳаракатга айланиб кетди, Озарбайжоннинг ўша пайтдаги давлат бошлиқлари уни расман Бокуга даъват этишга мажбур бўлдилар. Ҳайдар Алиев 15-июнда Озарбайжон Олий Советининг раиси қилиб сайланди, 24-июнда эса Миллий Мажлиснинг қарори билан Озарбайжон Республикаси Президентининг вазифасини амалга ошира бошлади[22].
1993-йил 3-октабрда умумхалқ сайлови натижасида Ҳайдар Алиев Озарбайжон Республикасининг Президенти этиб сайланди. Унинг Озарбайжон раҳбарлигига қайтиши билан мамлакатнинг ижтимоий-сиёсий, социал, иқтисодий, илмий-маданий ҳаётида, халқаро алоқаларида ўзгаришлар содир бўлди, илмий асосларга, халқаро меъёр ва тамойилларга асосланган мустақил давлат қурилиши жараёни бошланди. Озарбайжон давлатчилигининг мавжудлигига катта хавф слоган 1994-йил октабр[23] ва 1995-йил март давлат тўнтариши ҳаракатларининг[24] олди олинди, давлат мустақиллиги сақлаб қолинди, қуролли йўл билан ҳокимиятни эгаллаш ҳаракатларига чек қўйилди[25].
1994-йил 20-сентабрда Бокуда „Каспий денгизининг Озарбайжон секторида „Озарий“, „Чироқ“ қатламлари теранликда жойлашган қисмининг биргаликда қазилиши ва олинган нефтнинг пай шаклида тақсимланиши тўғрисида“ жаҳоннинг 11та энг йирик нефт ширкати билан Аср Шартномаси имзоланди.
Ҳайдар Алиевнинг президентлиги даврида миллий армия қурилишида жиддий ўзгаришлар бошланди. Тажовузкор қуролли кучларнинг Озарбайжон ҳудудидаги бошбошдоқликларнинг олди олинди, ғаддор душманга қарши зарбалар берилди ва 1994-йилнинг майида Арманистон — Озарбайжон, Тоғли Қорабоғ можаросини ҳал этишнинг дастлабки босқичи сифатида фронт чизиғида отишмаларни тўхтатишнинг эълон қилинишига эришилди[25].
1995-йилнинг ноябрида умумбашарий демократик қадриятларни ўзида акс эттирган Озарбайжон Республикаси Конституциясининг референдум йўли билан қабул қилиниши 1995 ва 2000-йилларда кўппартиявийлик асосида демократик парламент сайловларининг ўтказилиши, Конституциявий суднинг фаолият бошлаши, Озарбайжонда ўлим жазосининг бекор қилиниши, „Маҳаллий органларга сайловлар тўғрисида“ги Қонуннинг ва бошқа бир қатор қонунларнинг қабул қилиниши ва ҳаётга жорий этилиши айнан Ҳайдар Алиевнинг номи билан боғлиқдир[26].
Ҳайдар Алиев 1998-йил 11-октабрда халқнинг юксак фаоллиги шароитида бўлиб ўтган сайловларда 76,1 фоиз овоз тўплаб, янгидан Озарбайжон Республикасининг Президенти этиб сайланди[27].
Ҳайдар Алиев 2001-йилнинг 15-майдаги тарихий фармони билан ЭАга Озарбайжон Миллий Фанлар Академияси мақомини берди ва бу билан ушбу улкан фан ташкилотининг Озарбайжон халқи олдидаги хизматларини ҳамда академик фаннинг мамлакат равнақидаги асосий омилларидан эканлиги фактини яна бир бор юксак савияда тасдиқ этди[27]. Ҳайдар Алиевнинг ташаббуси, бевосита раҳбарлиги билан 2001-йил 9-10-ноябрда дунё озарбайжонликларининг Бокуда бўлиб ўтган И қурултойи Озарбайжон диаспораси фаолиятининг яхшиланиши ва кучайтирилиши соҳасида жуда муҳим тарихий қарорлар қабул қилди.
2003-йилги президент сайловларида ўз номзодининг илгари сурилишига розилик берган Ҳайдар Алиев саломатлиги борасида юзага келган муаммолар туфайли сайловларда иштирок этишдан воз кечди ва ўз номзодлигини Илҳом Алиев фойдасига қайтариб олди[28][29].
Озарбайжоннинг умуммиллий лидери Ҳайдар Алиев 2003-йил 12-декабрда ўзи даволанаётган Кливленд Клиникасида (АҚСҲ) вафот этди ва 15-декабрда Бокудаги И фахрий Хиёбонда дафн этилди[30].
Мукофотлари, тақдирланишлари ва фахрий номлари
СССР даври
- „1941—1945-йиллар Улуғ Ватан урушида Германия устидан қозонилган ғалаба учун“ медали — 1945
- „1941—1945-йиллар Улуғ Ватан урушида кўрсатган фидокорона меҳнатлари учун“ медали — 1945
- „Совет армияси ва Флотининг 30 йиллиги“ медали — 1948[31].
- „Фидокорона меҳнатлари учун“ медали — 1949[32][33].
- „Урушда кўрсатган хизматлари учун“ медали — 1954[34].
- „СССР Қуролли Кучларининг 40 йиллиги“ юбилей медали — 1957
- ИИ даражали „Намунавий хизматлари учун“ медали — 1959
- „ДХКнинг фахрий ходими“ нишони — 1960
- „Қизил Юлдуз“ ордени — 1962[35][36][37].
- Озарбайжон ССР Олий Советининг Фахрий Ёрлиғи — 1964
- И даражали „Намунали хизматлари уҳун“ медали — 1964
- „1941—1945-йиллар Улуғ Ватан урушидаги ғалабанинг 20 йиллиги“ медали −1965
- „Совет милициясининг 50 йиллиги“ юбилей медали — 1967
- „УФК — ВХК 50 йиллиги нишони“ — 1967
- „СССР Қуролли Кучларининг 50 йиллиги“ юбилей медали — 1967
- „СССР Чегара Қўшинларининг 50 йиллиги“ юбилей нишони — 1968
- „В.И.Ленин туғилганининг 100 йиллиги шарафига фидокорона хизматлари учун“ юбилей медали — 1970
- 5 марта Ленин ордени (1971, 1973, 1976, 1979, 1983)[38].
- „1941—1945-йиллар Улуғ Ватан урушида эришилган ғалабанинг 30 йиллиги“ юбилей медали — 1975
- „СССР Қуролли Кучларининг 60 йиллиги“ юбилей медали — 1978
- Социалистик Меҳнат Қаҳрамони (1979, 1983)
- „Октабр Революцияси“ ордени — 1982
- Сов. ИКП МК „Политическоэ самообразованиэ“ журнали таҳрир ҳай’атининг Фахрий Ёрлиғи — 1982
- „Киевнинг 1500-йиллик юбилейи хотирасига“ — 1982
- „Георгий Дмитров туғилганининг 100 йиллиги“ юбилей медали — 1982[39].
- Георгий Дмитров ордени — 1983[40].
- „Комсомолск — Амурнинг 50 йиллиги“ юбилей медали — 1984
- ВЛКСМ МК нинг „60 йил В.И.Ленин номи билан“ фахрий нишони — 1984
- „Қирғизистон ССР ва Қирғизистон Коммунистик Партиясининг 60 йиллиги“ хотира медали — 1984
- „Патрис Лумумба номидаги Халқлар Дўстлиги университети — 25 йил“ медали — 1985
- „1941—1945-йиллар Улуғ Ватан урушида қозонилган ғалабанинг 40 йиллиги“ юбилей медали — 1985
- И даражали Ватан Уруши Ордени — 1985[41][42].
- „СССР Қуролли Кучларининг 70 йиллиги“ юбилей медали — 1988.
Мустақиллик даври
- Тбилиси Давлат университетининг фахрий доктори — 1996[43].
- Киев шаҳрининг фахрий меҳмони — 1997[44].
- Туркия — Озарбайжон Дўстлиги Вақфининг фахрий раиси — 1997.
- Ҳиндистон — Боку Ассоцияциясининг фахрий аъзоси — 1997.
- Америка — Овроосиё Саноат — Савдо Палатасининг „1997-йил кишиси“ мукофоти — 1997.
- Миллий Олимпия Комитетлари Ассоцияциясининг „Лаягад“ мукофоти — 1997.
- „Анқара тадбиркорлари“ жамиятининг „1997-йилнинг ажойиб давлат арбоби“ мукофоти — 1997.
- „Анқара тадбиркорлари“ жамиятининг 1998-йилнинг давлат арбоби" мукофоти — 1998[45].
- „Анқара тадбиркорлари“ жамиятининг „2001-йилнинг доно давлат арбоби“ мукофоти — 2001.
- „Анқара тадбиркорлари“ жамиятининг „2002-йилнинг давлат арбоби“ мукофоти — 2002[46].
- Қирқпинор эркин кураш мусобақаларининг „Бош Оғаси“ — 1998[47].
- Қарс шаҳар ҳокимининг „1997-йил инсон ҳуқуқлари“ мукофоти — 1998[48].
- Турк Саноатчилари ва Тадбиркорлари вақфининг „Йилнинг давлат арбоби“ мукофоти — 1998[49].
- Турк Саноатчилари ва Тадбиркорлари вақфининг „Йилнинг давлат арбоби“ мукофоти — 1999.
- Турк Саноатчилари ва Тадбиркорлари вақфининг „Юксак башарий хизмат“ мукофоти — 2002[50].
- Турк Саноатчилари ва Тадбиркорлари вақфининг фахрий раиси — 2002.
- Турк Дунёси Ёзувчилар ва Санъаткорлар вақфининг[51] „Турк дунёсига хизмат“ мукофоти[52] — 1998[53].
- Турк Дунёси Ёзувчилар ва Санъаткорлар вақфининг „Турк дунёсининг 2001-йил алоҳида мукофоти“ — 2002[54].
- Озарбайжон Ёзувчилар билигининг аъзоси — 1998.
- Россиянинг Саратов вилоятидаги „Юрт“ жамиятининг фахрий аъзоси −1998[55].
- Туркия Газетачилар ва Ёзувчилар вақфининг „Халқаро турк дунёси қардошлик ва дўстлик мукофоти“ — 1998.
- Туркия Газетачилар ва Ёзувчилар вақфининг „Халқаро турк дунёси қардошлик ва дўстлик мукофоти“ — 2000.
- Туркия Бойбурт диёрининг „Дада Қўрқут“ мукофоти — 1998[56].
- Туркия Измир шаҳри Қаршиёко ҳокимининг „Инсон ҳуқуқлари“ халқаро мукофоти — 1998[56][57].
- Туркия Ипак Йўли вақфининг фахрий аъзоси ва мукофоти — 1998[56].
- Туркия Ипак Йўли вақфининг 1998-йил „Буюк лидер“ мукофоти ва вақфнинг фахрий раиси — 1999.
- Туркия Ипак Йўли вақфининг „1999-йилнинг давлат арбоби“ мукофоти — 2000.
- Туркия Ипак Йўли вақфининг „2001-йилнинг давлат арбоби“ мукофоти — 2001.
- Туркия Ипак Йўли вақфининг „2002-йилнинг сиёсий арбоби“ мукофоти — 2003.
- Туркия „Сиёсат“ журналининг „Йилнинг шуҳрат мукофоти“ — 1998.
- Туркия „Сиёсат“ журналининг „Йилнинг давлат арбоби“ мукофоти — 2003[58].
- Туркия Мармара гуруҳи Стратегик ва Социал тадқиқотлар вақфининг фахрий раиси — 1998.
- Туркия Мармара гуруҳи Стратегик ва Социал тадқиқотлар вақфининг „Бугуннинг энг бардошли кишиси“ мукофоти — 1999.
- Туркия Мармара гуруҳи Стратегик ва Социал тадқиқотлар вақфининг 2002-йилнинг „Бош устоз Отатурк“ мукофоти — 2002.
- Халқаро Биография марказининг (Англия, Кембридж) „Дунёнинг ХХ асрдаги ажойиб арбоби“ мукофоти — 1999[59].
- Озарбайжон Республикаси Аслзодалар Мажлисининг 1 рақамли шаҳодатномаси - 1999.
- И.Я.Яковлев номидаги Умумчувашия Миллий мукофоти — 2000.
- Россия Кинематография санъати академиясининг „Ника“ мукофоти — 2000.
- Халқаро Ҳаваскор бокс ассоцияциясининг фахрий мукофоти — 2001.
- „Руҳ“ Озарбайжон журналистлари „Руҳ“ мудофаа қўмитасининг „Журналистлар дўсти“ мукофоти — 2002[60].
- „Россия Миллий Шуҳрати маркази“нинг „Сивилизация диалоги“ халқаро Андрей Первозванний мукофоти — 2002[61].
- Овроосиё телефоруми мукофоти ва дипломи — 2002.
- Туркия „Сомонйўли“ телевизион каналининг „Медианинг дўсти“ мукофоти — 2002[62].
- Маммад Ораз мукофоти- 2003.
- Туркия „Замон“ газетасининг „Овроосиёда тинчлик ва диалог“ халқаро мукофоти — 2003.
- Москва Ҳуқуқ академиясининг фахрий доктори — 1997[63].
- Измир шаҳар „Тўққизинчи Сентабр“ университетининг фахрий доктори — 1997[64].
- Истанбул шаҳар „Фотиҳ“ университетининг фахрий доктори — 1997[65].
- Ал-Форобий номидаги Қозоқ Миллий Давлат университетининг фахрий доктори — 1997[66].
- Тошкент Давлат Университетининг фахрий доктори — 1997[67].
- Туркия Республикасининг юксак мукофоти — „Давлат нишони“ −1997[68][69].
- Украинанинг юксак мукофоти — „Ярослав Мудрий“ ордени — 1997[70].
- Измир шаҳар Эгей университетининг фахрий доктори — 1998.
- Отатурк номидаги Арзурум университетининг фахрий доктори — 1998[71].
- Искандарин шаҳар университетининг фахрий доктори — 1999.
- Испарта университетининг фахрий доктори — 1999[72].
- Халқаро Кадр Академиясининг „Фан ва таълимнинг ривожи учун“ халқаро ордени — 1998[73].
- Туркиянинг энг нуфузли мукофоти — „Отатурк Халқаро Тинчлик мукофоти“ — 1999.
- Усмонғози университетининг фахрий доктори- 2000.
- Россия Рассомлик академиясининг „Лаёқат“ олтин медали — 2000.
- Анқара университетининг фахрий доктори — 2001[74].
- Халқаро Муҳандислик академиясининг „Катта олтин медали“ — 2001.
- Украина „Олтин тақдир“ Халқаро ошкора машҳурлик рейтингининг „Глория Попули“ олтин юлдузи — 2001[75].
- Рус Православ Черковининг (РПЧ) И даражали „Табаррук тақводор Москва князи Даниил“ ордени — 2001[76].
- Грузиянинг олий мукофоти — „Олтин руно“ ордени — 2001[77].
- Бурса шаҳар Улудоғ университетининг фахрий доктори — 2002.
- Халқаро Фанлар академиясининг фахрий академиги — 2002.
- Қарс шаҳар Кавказ университетининг фахрий доктори — 2002.
- Халқаро Узумчилик ва Шаробчилик академиясининг фахрий аъзоси — 2002.
- Москва Давлат халқаро муносабатлар институтининг фахрий доктори — 2002.
- Қириққал’а университетининг фахрий доктори — 2003.
- Россия Федерацияси Хавфсизлик, Мудофаа ва Ҳуқуқ тартиботи муаммолари академиясининг профессори ва ҳақиқий аъзоси, Ю.В.Андропов #номидаги мукофот — 2003[78].
- АҚСҲ Линколн университетининг фахрий доктори — 2003[79].
- Украина Президенти ҳузуридаги Давлат бошқаруви академиясининг фахрий доктори — 2003[80].
- Европа Кураш федерациясининг „Олтин бўйинбоғ“ алоҳида нишони — 2002[81].
- Халқаро Хайрия Мураббийси фондининг олтин медали — 2002[82].
- Франсия Республикаси „Фахрий Легион“ орденинг Катта Хочи — 2003[83].
- Россиянинг энг юксак мукофоти — „Муқаддас Апостол Андрей Первозванний“ ордени — 2003[84].
- Болалар Фондлари Халқаро ассоцияциясининг Лев Толстой номидаги халқаро олтин медали — 2003[85].
- Украина маданият жамиятининг „Шуҳрат“ ордени — 2003[86].
- Анқара шаҳар Ҳожаттепа университетининг фахрий доктори — 1994[87].
- Боку Давлат университетининг фахрий доктори — 2000.
- Москва Давлат университетининг фахрий профессори — 2002[88].
- Техас штатининг фахрий фуқароси — 1997.
- Туркия „Наргиз ТВ“ каналининг 1997-йил учун „Дунё йил кишиси“ мукофоти — 1998[89].
- „Озарбайжон йил кишиси“ мукофоти — (2002, 2003)[90].
- Шайхулислом Ордени — 2005 (вафотидан сўнг)[91].
Ҳайдар Алиев ва Ўзбекистон
Озарбайжон халқининг миллий лидери Ҳайдар Алиев ҳар доим қардош Ўзбекистон билан муносабатларга алоҳида аҳамият бериб келган ва ҳатто Совет даврида ҳам туркийзабон қардош мамлакатларга алоҳида ҳамдардлик билдирган.
Ҳайдар Алиев Озарбайжон ССР Коммунистик Партияси Марказий Қўмитасининг биринчи котиби (1969—1982) бўлганда, Ўзбекистон ССР Компартияси Марказий Қўмитасининг биринчи котиби Шараф Рашидов билан яқин дўстона муносабатда бўлган[92]. Агар 1980-йилларнинг ўрталарида бошланган воқеаларга назар ташласак, Горбачев ва арманлар иттифоқнинг „биродарлар оиласи“ да миллий камситиш уруғларини экишда айниқса фаол бўлганлари аниқ.
1985-йилда Олма - Отадаги воқеаларни эсланг. Кўп йиллар давомида Қозоғистонни муваффақиятли бошқарган Сов. ИКП. Марказий Қўмитанинг Сиёсий бюроси аъзоси Д.Кунаэвнинг тайинланиши, кераксиз равишда ишдан бўшатилган ва унинг ўрнига Москвадан юборилган Колбининг тайинлангани оммавий норозиликларни келтириб чиқарди. Ўша пайтда Горбачев биринчи бўлиб мусулмон мамлакати бўлган Қозоғистонда қирғинларни амалга ошириш ва кўплаб ҳибсга олиш учун ҳарбий куч ишлатган. Қозоғистондаги воқеалар Политбюро а’золари ўртасида кескин келишмовчиликни келтириб чиқарди. Протесто аъзоси Ҳайдар Алиев ва Сиёсий бюрога номзод Шараф Рашидов (Ўзбекистон) номақбул бўлиб қолди[93].
Уларни партиянинг марказий идорасидан чиқариш учун СССР прокуратураси Кремлнинг топшириғиги билан Озарбайжон ва Ўзбекистон республикаларига катта махсус тергов гуруҳини юборди. Шу орада, Кремл Озарбайжон Компартияси Марказий Қўмитасининг биринчи котиби лавозимига тайинлади. Вазир юборилди. Озарбайжонда „пахта операцияси“ ва Ўзбекистонда „пахта иши“ бўйича тергов олиб борилмоқда. Юзлаб одамлар холис айбловлар билан қамоққа ташланмоқда. Тергов шуни исботлайдики, Нахçıваннинг марказий почта бўлимида телеграф оператори бўлиб ишлаган арман озарбайжонлар номидан юзлаб телеграммалар юборган.
1987-йил октабр ойида Ҳайдар Алиев СССР Вазирлар Кенгаши раисининг биринчи ўринбосари лавозимидан истеъфога чиқди[94]. Тарих давомида Озарбайжон эрларини кўздан кечирган арманлар ушбу фурсатдан фойдаланиб, академик Аганбекяннинг Франсияга ташрифи чоғида Тоғли Қорабоғ масаласини кўтаришди. 1988-йил феврал ойида арман айирмачилари Тоғли Қорабоғнинг Озарбайжондан ажралиб чиқиши ва Арманистонга қўшилиши учун очиқ курашни бошладилар[95].
Шараф Рашидов, қардош Ўзбекистонни бошқарган таниқли давлат арбоби, 1983-йилда Совет Иттифоқи республикалари ўртасидаги дискриминация сиёсати ва турк ва мусулмон республикаларига қарши адолациз фитналари натижасида сирли вазиятда вафот этди[96].
2019-йилда Озарбайжонда ташриф буюрган Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев билан учрашган Озарбайжон пресиденти Илҳом Алиэв бу борада ўз фикрларини билдирди. Совет Иттифоқи даврида Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Шараф Рашидов ва Ҳайдар Алиевнинг дўстона муносабатлари борлигини та’кидлаган давлат раҳбарларимизг У Ўзбекистондаги қонунчилик вазирликларини бошқарган Гдлян ва Иванов сингари арман миллатчилари Шараф Рашидовга нисбатан “ўзбек иши” муносабати билан катта адолацизлик қилганини айтди. "Улар нафақат Ўзбекистонга, балки барчамизга катта зарар этказганини таъкидлаган Президент Илҳом Алиэв бу воқеалар Совет Иттифоқининг туркийзабон республикаларига атайлаб қилинган ҳужум эканлигини айтди. Озарбайжонда бу ҳужум бепарво бўлмади ", - дея қўшимча қилди президент Илҳом Алиэв[97].
Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев ўз нутқида Озарбайжон халқининг катта ўғли Ҳайдар Алиев билан доимо фахрланиб келганини та’кидлади. Президент Мирзиёевнинг таъкидлашича, Ўзбекистонда одамлар Ҳайдар Алиевга доимо эслашади ва ҳурмат қилишади, чунки у чиндан ҳам буюк инсон эди. Мен у билан ишлаган одамлар билан жуда кўп суҳбатлашдим. У ҳар доим ўзбек халқини ҳурмат қилган. Улар Шараф Рашидович билан кўп учрашишди ва жуда қийин масалаларни ҳал қилишди. Бугунги кунда ҳам тирик бўлган уларнинг маслаҳатчилари Ҳайдар Алиев ҳар доим Ўзбекистон ҳақида ҳурмат билан гапирган ва уни ҳамма жойда қўллаб-қувватлаганликларини ҳанузгача фахр билан айтишади. Ҳайдар Алиевнинг „Ўзбек иши“ кўтарилган оғир йилларда ўзбек халқи ҳақида шахсий фикри бор эди. Бугун биз Ҳайдар Алиевнинг ўғли ушбу улуғвор ишни давом эттираётганидан ғурурланамиз[97].
Мустақиллик йилларида улуг 'раҳбар Ҳайдар Алиев яна бир бор Ўзбекистонга катта аҳамият бердилар. 1996-йил ўрталарида Озарбайжон Республикасининг Ўзбекистон Республикасидаги элчихоналари, 1998-йил май ойида эса Озарбайжон Республикасида Ўзбекистон Республикасининг элчихоналари очилди[98].
Икки давлат раҳбарларининг ташрифлари икки томонлама муносабатларни ривожлантиришда айниқса муҳимдир. Шу муносабат билан Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг 1996-йил 26-27-май кунлари Озарбайжонга қилган биринчи расмий ташрифини алоҳида таъкидлаш лозим. Ўзаро тушуниш ва дўстлик руҳида ўтган ташриф чоғида икки мамлакат „Озарбайжон Республикаси ва Ўзбекистон Республикаси ўртасидаги дўстлик ва ҳамкорлик тўғрисидаги шартнома“ ни ўз ичига олган 19 ҳужжатдан иборат махсус ҳужжатлар тўпламини имзоладилар. Ташриф чоғида Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовга Боку давлат университетининг фахрий доктори унвони берилди[98].
1996-йил 21-22-октабр кунлари Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев Туркийзабон давлатлар раҳбарларининг ИВ форуми ва таниқли давлат арбоби Амир Теймур таваллудининг 660 йиллиги муносабати билан Тошкентга ташриф буюрди.
Ташриф давомида Ҳайдар Алиев Давлат раҳбарлари форумида нутқ сўзлади. Унинг сўзларига кўра, туркийзабон давлат раҳбарларининг мунтазам учрашувлари ушбу мамлакатлар ўртасидаги ҳамкорликни ривожлантиришга, маданий ва маънавий алоқаларни кенгайтиришга ва мустақилликни мустаҳкамлашга хизмат қилади. Озарбайжон раҳбари, шунингдек, давлат раҳбарларининг қўшма матбуот анжуманида қатнашди, уларнинг шарафига зиёфат сўраб мурожаат қилди ва ўзбек телевидениэси мухбирининг саволларига жавоб берди[98].
Озарбайжон Республикаси Президенти Ҳайдар Алиевнинг 1997-йил 18-19-июн кунлари Ўзбекистонга расмий ташрифи муносабатлар ривожида янги босқич сифатида баҳоланиши мумкин. Бокуда бўлгани каби, Тошкентда 19 та ҳужжат имзоланди. Ушбу ҳужжатлар орасида Озарбайжон ва Ўзбекистон ўртасидаги ҳамкорликни янада ривожлантириш, дўстлик ва шериклик муносабатларини мустаҳкамлаш тўғрисидаги битим муҳим аҳамиятга эга.
Имзоланиш маросимида нутқ сўзлаган Озарбайжон Республикаси Президенти Ҳайдар Алиев: „Биз Озарбайжонда Ўзбекистон билан ишончли шериклик ўрнатишни истаймиз ва бу алоқалар бўлиши, ривожланиши ва мустаҳкамланиши учун ҳамма нарсани қиламиз“. Ўзбекистон Президенти икки мамлакат муносабатлари стратегик ҳамкорликка эга бўлишини таъкидлади. Икки давлат раҳбарлари ўзаро манфаатли масалаларни ҳам муҳокама қилдилар ва ҳамкорликнинг турли жиҳатлари бўйича фикр алмашдилар[99].
Ҳайдар Алиев 1997-йил 19-июнда у Озарбайжон Президенти М. Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий Университетининг Фахрий доктори дипломига сазовор бўлди[100]. 1998-йил 9-августда Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев Ялтада яна бир бор Президент İслам Каримов билан Украина Президенти Леонид Кучманинг 60 йиллигига бағишланган тадбирларда учрашди[101]. Учрашувда томонларни қизиқтирган масалалар муҳокама қилинди.
Улуг 'раҳбар Ҳайдар Алиев ҳар доим туркий дунё мамлакатлари ўртасида бирлашишга ҳаракат қилиб келган ва у туркий олам ёзувчилари билан учрашувида бу ҳақда батафсил тўхталиб ўтган эди: “... Бизнинг халқларимиз маданияти, адабиёти ва шеърияти кўплаб маҳрумлик ва қийинчиликларни бошдан кечирди. Бу қийинчиликлар баъзан бизнинг маданиятимизга, эҳтимол тарихнинг жуда катта босқичларига дуч келди, аммо улар бизнинг маданиятимиз, адабиётимиз ва шеъриятимизни ўлдириш, йўқ қилиш ёки йўқ қилишга қодир эмаслар. Барча қийинчиликларни бошдан кечирган туркийзабон халқларнинг маданияти, адабиёти ва шеърияти энди дунё ва инсониятда алоҳида ўрин эгаллади. Улуг 'раҳбар Ҳайдар Алиевнинг мероси ва фаолиятини ўрганар экан, унинг Озарбайжоннинг посцовет даврида ва мустақилликдан кейинги даврда олиб борган сиёсати ва кўп томонлама фаолияти миллий манфаатларни ҳимоя қилиш, ўзига ишонч, яқин халқлар билан муносабатларни ривожлантириш, Озарбайжоннинг халқаро сиёсий майдонда тутган ўрни эканлигини кўрсатди. унинг обрўсини оширишга хизмат қилиши керак эди.
Ҳайдар Алиев ХХ асрда замонавий Озарбайжоннинг асосчиси, дунё тарихидаги энг қарама-қарши асрлардан бири бўлган. 40 йилдан кўпроқ вақт Ҳайдар Алиевнинг шахсияти, ижодий фаолияти ва мамлакат тараққиёти учун кураш билан боғлиқ[102].
Фотосуратлари
-
Ҳайдар Алиев (1997-йил)
-
Ҳайдар Алиевнинг Умр ё’лдоши Зарифа Алиева
Филателияда
Ҳайдар Алиевнинг ҳайкал ва бюстлари
- Нахчивон шаҳрида Ҳайдар Алиевнинг бюсти (1983-йил, ҳайкалтарош — Умар Элдоров)[103].
- Ҳайдар Алиевнинг ҳайкали (Боку, 2005-йил).
- Озарбайжон умуммиллий лидери Ҳайдар Алиевнинг қабр устидаги обидаси (Боку, 2004-йил)[104].
- Миср Ғолибия вилояти Қанатир шаҳрида умуммиллий лидер Ҳайдар Алиев обидаси ва Озарбайжон — Миср дўстлик хиёбони — 2008[105].
- Туркиянинг Истанбул шаҳри Сариэр туманида Ҳайдар Алиев хиёбони ва ҳайкали — 2006[106].
- Сербиянинг Белград шаҳар Тошмайдон хиёбонида Ҳайдар Алиевнинг ҳайкали — 2011[107].
- Грузиянинг пойтахт шаҳри Тбилисида Ҳайдар Алиевнинг бюсти.
-
Ҳайдар Алиев хотирасига ўрнатилган мемориал лавҳа (Санкт — Петербург)
-
Ҳайдар Алиевнинг Сербия пойтахти Белград шаҳрининг Тошмайдон хиёбонидаги ҳайкали.
-
Ҳайдар Алиев хотирасига ўрнатилган мемориал лавҳа (Тошкент, Ўзбекистон, Ҳайдар Алиев кўчаси, унинг номи берилган Озарбайжон Маданият Марказининг олдида)]]
-
Ҳайдар Алиев бюсти (Тошкент Ўзбекистон, Ҳайдар Алиев номидаги Озарбайжон Маданият Маркази олдида)]]
„Ҳайдар Алиев“ ордени
„Ҳайдар Алиев“ ордени Озарбайжон халқининг умуммиллий лидери, мустақил Озарбайжон давлатининг меъмори ва асосчиси Ҳайдар Алиевнинг Озарбайжон халқи ва давлати олдидаги беистисно тарихий хизматларини назарда тутган ҳолда ва унинг хотирасини абадийлаштириш мақсадида Озарбайжон Республикасининг 2005-йил 22-апрелдаги тарихий 896-ПҚ сонли Қонуни билан таъсис этилган[108].
Хотира нишонлари
Яна қаранг
- Озарбайжон халқининг миллий озодлик куни
- Республикасининг Президенти[сайт ишламайди]
- Ҳайдар Алиевнинг вафоти ва дафн этилиши (Wайбаcк Мачине сайтида 1-май 2009-йил санасида архивланган)
- Алиевшунослик[сайт ишламайди]
- Алиевчилик (Wайбаcк Мачине сайтида 11-март 2016-йил санасида архивланган)
- Ҳайдар Алиев Фонди (Wайбаcк Мачине сайтида 25-феврал 2012-йил санасида архивланган)
- „Ҳайдар Алиев“ ордени (Wайбаcк Мачине сайтида 9-октабр 2011-йил санасида архивланган)
- Ҳайдар Алиев Маркази
- Ўзбекистондаги Ҳайдар Алиев номидаги Озарбайжон Маданият Маркази
Ҳаволалар
- Алиев Ҳайдар Алиризо ўғли (аз)
- Ҳайдар Алиев (аз)
- ГЕЙДАР АЛИРЗА ОГЛЙ АЛИЕВ: БИОГРАФИЙА (ру) (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-03-03 санасида архивланган)
- Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази (аз)
- ГЕЙДАР АЛИЕВ (георгианпресс.ру) (ру)[сайт ишламайди]
- Алиев Гейдар Али Рза оглй (ру)
- Ҳайдар Алиев ва Озарбайжон парламенти (аз)
Манбалар
<референcес>[1][2][3][4][5][6][7][8][8][9][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22][23][24][25][25][26][27][27][28][29][30][31][32][33][34][35][36][37][38][39][40][41][42][43][44][45][46][47][48][49][50][51][52][53][54][55][56][56][56][57][58][59][60][61][62][63][64][65][66][67][68][69][70][71][72][73][74][75][76][77][78][79][80][81][82][83][84][85][86][87][88][89][90][91][103][104][105][106][107][108]
- ↑ 1,0 1,1 „"Озарбайжон Чегара Муҳофазаси тарихи. Совет ҳокимияти йилларида. (апрел 1920-декабр 1991)“ (аз). Озарбайжон Республикаси Давлат Чегара Хизмати сайтı. дсх.гов.аз. Қаралди: 8-март 2015-йил.
- ↑ 2,0 2,1 Нахчıвон энсиклопедиясı. Боку, Элм, 2002. 136-б.
- ↑ 3,0 3,1 „Дунё Озарбайжонларининг Бирдамлик Куни муносабати билан Озарбайжон Республикаси Миллий Мажлисининг МУРОЖААТИ“ (аз). Озарбайжон (газета) Озарбайжон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (2012-йил 29-декабр). Қаралди: 9-феврал 2015-йил.
- ↑ 4,0 4,1 „"Озарбайжон халқининг умуммиллий лидери Ҳайдар Алирзо ўғли Алиев хотирасини абадийлаштириш тўғрисида" Озарбайжон Республикаси Президентининг 2004-йил 10-мартдаги 38-сонли Фармони“ (аз). Президент Кутубхонаси сайтı. преслиб.аз. Қаралди: 9-феврал 2015-йил.
- ↑ 5,0 5,1 Қосимли М.Ж. Ҳайдар Алиев — истиқлолга элтувчи йўл (1969—1987-йиллар). Боку, Боку Университети нашриёти, 2006. 68-б.
- ↑ 6,0 6,1 „Биография“ (аз). Ҳайдар Алиев фонди сайтı. ҳейдар-алиев-фоундатион.орг. 23-март 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-феврал 2015-йил.
- ↑ 7,0 7,1 „Ҳайдар Алиев музейи“ (аз). Озарбайжон Республикаси Махсус Давлат Муҳофаза Хизмати сайтı. дмх.гов.аз. 15-апрел 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Озарбайжон Совет Энсиклопедияси. ИВ жилд. Боку-1980. 178-б.
- ↑ 9,0 9,1 „ҲАЙДАР АЛИЕВ“ (аз). Ҳайдар Алиев Маркази сайтı. ҳейдаралиевcентер.аз. Қаралди: 25-феврал 2015-йил.
- ↑ 10,0 10,1 Генерал-маёр ҳарбий унвонига тақдим этиш (СССР Министрлар Совети ҳузуридаги Давлат Хавсизлик Комитетининг 1967-йил 30-октабрдаги 136-сонли махфий буйруғи). — ОР МХХ музейи материаллари.
- ↑ 11,0 11,1 „Ҳайдар Алиев музейи“ (аз). Озарбайжон Республикаси Махсус Давлат Муҳофаза Хизмати сайтı. дмх.гов.аз. 15-апрел 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-март 2015-йил.
- ↑ 12,0 12,1 ТАРИХ (қабул имтиҳонларига тайёрланувчилар, юқори синф ўқувчилари ва ўқитувчилар учун ўқув қўлланмаси). Боку-2006. 521-б.
- ↑ 13,0 13,1 „Алиев Ҳайдар“ (аз). Президент Кутубхонаси сайтı. преслиб.аз. Қаралди: 6-феврал 2015-йил.
- ↑ 14,0 14,1 СССР Олий Совети депутатлари. Ўн биринчи чақириқ. Москва-1984.18-б.
- ↑ 15,0 15,1 СССР Олий Совети депутатлари. Ўн биринчи чақириқ. Москва-1987. 11-б.
- ↑ 16,0 16,1 „Бугун – Ҳайдар Алиев таваллудининг 88 йиллиги“ (аз). Лент.аз сайтı. неwс.лент.аз (2011-йил 10-май). 5-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-феврал 2015-йил.(Wайбаcк Мачине сайтида 5-март 2016-йил санасида архивланган)
- ↑ 17,0 17,1 „Ҳайдар Алиев ва Озарбайжон Парламенти“ (аз). Миллий Мажлис сайтı. меcлис.гов.аз. Қаралди: 26-феврал 2015-йил.
- ↑ 18,0 18,1 Қосимли, Мусо. „"Ҳайдар Алиев – истиқлолга элтувчи йўл (1969—1987-йиллар)“ (аз). Президент Кутубхонаси сайтı. преслиб.аз ((боку-2006.180 б.)). Қаралди: 21-феврал 2015-йил.
- ↑ 19,0 19,1 „Биография“ (аз). Ҳайдар Алиев Фонди сайтı. ҳейдар-алиев-фоундатион.орг. 23-март 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-феврал 2015-йил.
- ↑ 20,0 20,1 Нахчıвон энсиклопедиясı. Боку, Элм, 2002.137-б.
- ↑ 21,0 21,1 „Алиев Ҳайдар Алирзо ўғли“ (аз). аз:Президент.аз сайтı. пресидент.аз. 6-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-феврал 2015-йил.(Wайбаcк Мачине сайтида 6-феврал 2015-йил санасида архивланган)
- ↑ 22,0 22,1 Нахçıвон энсиклопедиясı. Боку, Элм, 2002. 137-138-б.
- ↑ 23,0 23,1 Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар АЛИЕВ. „"С. Д. Ҳусейновнинг Озарбайжон Республикасининг Бош Вазири лавозимидан озод этилиши тўғрисида ОЗАРБАЙЖОН РЕСПУБЛИКАСИ ПРЕЗИДЕНТИНИНГ ФАРМОНИ“ (аз). аз:э-қанун.аз. э-қанун.аз (1994-йил 7-октябр). Қаралди: 16-март 2015-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ 24,0 24,1 Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар АЛИЕВ. „"Р. Б. Жаводов ҳақида ОЗАРБАЙЖОН РЕСПУБЛИКАСИ ПРЕЗИДЕНТИНИНГ ФАРМОНИ“ (аз). аз:э-қанун.аз. э-қанун.аз (1995-йил 15-март). Қаралди: 16-март 2015-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 Нахчıвон энсиклопедиясı. Боку, Элм, 2002. 138-б.
- ↑ 26,0 26,1 Нахчıвон энсиклопедиясı. Боку, Элм, 2002. 139-б.
- ↑ 27,0 27,1 27,2 27,3 Нахчıвон энсиклопедиясı. Боку, Элм, 2002. 140-б.
- ↑ 28,0 28,1 „Умуммиллий лидер Алиев Ҳайдар Алирзо ўғли“ (аз). аз:Пресидент.аз сайтı. пресидент.аз. 6-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-март 2015-йил.(Wайбаcк Мачине сайтида 6-феврал 2015-йил санасида архивланган)
- ↑ 29,0 29,1 „ОЗАРБАЙЖОН ХАЛҚИНИНГ УМУММИЛЛИЙ ЛИДЕРИ ҲАЙДАР АЛИРЗО ЎҒЛИ АЛИЕВ ҲАЙОТИ ВА ФАОЛИЙАТИНИНГ ХРОНОЛОГИЙАСИ 1993-2003“ (аз). Президент Кутубхонаси сайтı. преслиб.аз. Қаралди: 9-март 2015-йил.
- ↑ 30,0 30,1 „ҲАЙДАР АЛИЕВ“ (аз). Ҳайдар Алиев Маркази сайтı. ҳейдаралиевcентер.аз. Қаралди: 6-феврал 2015-йил.
- ↑ 31,0 31,1 „"Озарбайжон махсус хизмат органларининг раҳбарлари. Алиев Ҳайдар Алирзо ўғли: 1967-июн - 1969-июл“ (аз). Озарбайжон Республикаси Миллий Хавфсизлик Вазирлиги сайтı. мнс.гов.аз. 29-март 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-март 2015-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 29-март 2015-йил санасида архивланган)
- ↑ 32,0 32,1 „ОЗАРБАЙЖОН ХАЛҚИНИНГ УМУММИЛЛИЙ ЛИДЕРИ ҲАЙДАР АЛИРЗО ЎҒЛИ АЛИЕВ ҲАЙОТИ ВА ФАОЛИЙАТИНИНГ ХРОНОЛОГИЙАСИ 1923-1969“ (аз). Президент Кутубхонаси сайтı. преслиб.аз. Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 33,0 33,1 Аркҳивнйе документй, отразҳаюшчие политическую деятел’ностъ Гейдара Алиева, Документ 13. — в кн. Ирада Гусейнова. Гейдар Алиев — от политического руководителя к обшченационал’ному лидеру. Баку, „Такҳсил“, 2005.
- ↑ 34,0 34,1 Ҳайдар Алиев. Мукофотлар. Боку-2004. 10-б.
- ↑ 35,0 35,1 „2. Озарбайжон раҳбари (1969—1982), 5-б.“ (аз). Президент Кутубхонаси сайтı. преслиб.аз. Қаралди: 26-феврал 2015-йил.
- ↑ 36,0 36,1 Ирада Гусейнова. Гейдар Алиев — от политического руководителя к обшченационал’ному лидеру. Баку, „Такҳсил“, 2005. стр. 67.
- ↑ 37,0 37,1 Представление к присвоению воинского звания генерал-маёра (СССР Министрлар Совети ҳузуридаги Давлат Хавфсизлик Комитетининг 1967-йил 30-октабрдаги 136-сонли махфий буйруғи.) — ОР МХХ музейи материаллари.
- ↑ 38,0 38,1 Ирада Гусейнова. Гейдар Алиев — от политического руководителя к обшченационал’ному лидеру. Баку, „Такҳсил“, 2005. стр. 67-68.
- ↑ 39,0 39,1 „Медал' "100 лет со дня розҳдения Георгия Димитрова"“ (русча). фалеристу.ру. 18-октабр 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-феврал 2015-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 18-октабр 2015-йил санасида архивланган)
- ↑ 40,0 40,1 „Орден «Георгий Димитров»“ (русча). ру.wикипедиа.орг. Қаралди: 22-феврал 2015-йил.
- ↑ 41,0 41,1 „ОЗАРБАЙЖОН ХАЛҚИНИНГ УМУММИЛЛИЙ ЛИДЕРИ ҲАЙДАР АЛИРЗО ЎҒЛИ АЛИЕВ ҲАЙОТИ ВА ФАОЛИЙАТИНИНГ ХРОНОЛОГИЙАСИ 1983-1990“ (аз). Президент Кутубхонаси сайтı. преслиб.аз. Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 42,0 42,1 Аркҳивнйе документй, отразҳаюшчие политическую деятел’ностъ Гейдара Алиева, Документ 19. — в кн. Ирада Гусейнова. Гейдар Алиев — от политического руководителя к обшченационал’ному лидеру. Баку, „Такҳсил“, 2005.
- ↑ 43,0 43,1 „Тбилиси Давлат Университетининг Фахрий доктори дипломининг топширилиши маросимида Озарбайжон Руспубликасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг чиқиши – 1996-йил 9-март“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 44,0 44,1 „"Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиевга Киев шаҳрининг Фахрий меҳмони дипломи ва шаҳар рамзий калитининг топширилиши маросимидаги чиқиш - Киев Шаҳар идораси, 1997-йил 25-март“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 45,0 45,1 „"Анқара тадбиркор аёллар уюшмаси йилнинг умумбашарий кишиларини аниқлади“ (туркча). аз:ПорттаКал.cом сайтı. порттакал.cом (1998-йил 26-ноябр). Қаралди: 2-март 2015-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ 46,0 46,1 Аслан Асланов, Турол Рзаэв, АзəрТАc нинг махсус мухбирлари.. Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркияга амалий сафари (аз). Озарбайжон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (2002-йил 28-июн). Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 47,0 47,1 „Туркиянинг Адирна шаҳри ҳокими Ҳамди Садафчи ва Адирнанинг тарихий Қирқпинор раҳбари Ҳусайн Шоин билан учрашувдаги чиқиши“ (аз). Президент Кутубхонаси сайтı. преслиб.аз. Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 48,0 48,1 „Озарбайжон Руспубликасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркиянинг Қарс шаҳар ҳокимлиги, Турк Саноатчилар ва тадбиркорлар вақфининг (ТВCУАБ) 1997-йилнинг Инсон ҳуқуқлари ва "Йилнинг давлат кишиси" мукофотларининг топширилиши маросимидаги чиқиши - Истанбул, "Cейлан интерконтинентал" отели, 1998-йил 14-феврал“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 49,0 49,1 „Озарбайжон Руспубликасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркиянинг Қарс шаҳар ҳокимлиги, Турк Саноатчилар ва тадбиркорлар вақфининг (ТВCУАБ) 1997-йилнинг Инсон ҳуқуқлари ва "Йилнинг давлат кишиси" мукофотларининг топширилиши маросимидаги чиқиши - Истанбул, "Cейлан интерконтинентал" отели, 1998-йил 14-феврал“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 50,0 50,1 Аслан Асланов, Турол Рзаэв, АзəрТАc нинг махсус мухбирлари.. Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркияга амалий сафари (аз). Озарбайжон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (2002-йил 28-июн). Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 51,0 51,1 Турк дунёси Ёзувчилар ва Санъаткорлар Вақфи
- ↑ 52,0 52,1 "Турк Дунёси Хизмат Ордени"
- ↑ 53,0 53,1 АзəрТАc.. Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев ТÜРКСАВ нинг "Турк дунёсига хизмат" мукофотига лойиқ кўрилди (аз). Озарбайжон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (1998-йил 27-январ). Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 54,0 54,1 Аслан Асланов, Турол Рзаэв, АзəрТАc нинг махсус мухбирлари.. Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркияга амалий сафари (аз). Озарбайжон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (2002-йил 28-июн). Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 55,0 55,1 АзəрТАc.. Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев Саратовда яшайдиган юртдошларимизни қабул қилди (аз). Озарбайжон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (1998-йил 14-май). Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 56,0 56,1 56,2 56,3 56,4 56,5 АзəрТАc.. Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиевга Туркиянинг энг юксак уч мукофоти топширилди (аз). Озарбайжон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (1998-йил 6-сентябр). Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 57,0 57,1 Уғур ҚОЙОН. „Пишган сутнинг тугаши“ (туркча) (2000-йил 8-декабр). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 58,0 58,1 АзəрТАc.. Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев Туркиянинг энг нуфузли ва машҳур “Сиёсат” журналининг “Йилнинг давлат арбоби мукофоти”га лойиқ кўрилди (аз). Халқ газетаси сайтı. халққазети.cом (2003-йил 25-март). Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 59,0 59,1 АзəрТАc.. Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев – ХХ асрнинг ажойиб арбоби (аз). Озарбайжон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (1999-йил 22-январ). Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 60,0 60,1 „"Руҳ" Журналистлари Мудофаа Қўмитаси томонидан “Журналистлар дўсти” мукофоти топширилиши маросимида Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев нутқи - "Ҳаёт Реженси-Нахчивон меҳмонхонаси” 2002-йил 22-март“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 61,0 61,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг “Сивилизациялар диалоги” Халқаро Андрей Первозванний мукофотининг топширилиши маросимидаги нутқи – Санкт-Петербург, 2002-йил 9-июн“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 62,0 62,1 Масут Чевилкалп. „СТВ Алиевни мукофотлади“ (аз). Замон газетаси сайтı. заман.cом.тр (2002-йил 16-октябр). Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 63,0 63,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Озарбайжон Республикасининг Президентига Москва Давлат Ҳуқуқ Академиясининг Фахрий доктори номи берилиши маросимидаги чиқиши - 1997-йил 29-март“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 64,0 64,1 „Озарбайжон Президентига "9 Сентябр" Университетининг Фахрий доктори номи берилиши маросимида Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг нутқи – İзмир, 1997-йил 7-май“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 65,0 65,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг “Фотиҳ” Университетининг Фахрий доктори номи берилиши маросимидаги нутқи – Истанбул,1997-йил 8-май“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 66,0 66,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Қозоғистон Республикасига расмий сафари” (1997-йил 10-11-июн)“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 67,0 67,1 „Озарбайжон – Ўзбекистон муносабатлари“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 68,0 68,1 „Туркия Жумҳурияти Давлат Нишони“ (туркча). тр.wикипедиа.орг. Қаралди: 10-феврал 2015-йил.
- ↑ 69,0 69,1 Аслан Асланов, АзəрТАc нинг махсус мухбири.. Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркияга расмий сафари (аз). Халқ газетаси сайтı. халққазети.cом (1997-йил 6-май). Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 70,0 70,1 „Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиевнинг Украинанинг Олий Мукофоти – Ярослав Мудрий ордени топширилиши маросимидаги нутқи – Киев, Мария Саройи, 1997-йил 24-март“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 71,0 71,1 Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев Туркиядаги Арзурум Университетининг Фахрий доктори номига лойиқ кўрилди (аз). Озарбажон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (1998-йил 3-май). Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 72,0 72,1 „Испарта Университетининг Фахрий доктори номи берилишига бағишланган тантанали маросимда Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиевнинг нутқи - 1999-йил 28-ноябр“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 73,0 73,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Халқаро Кадр Академиясининг раҳбарияти билан учрашувидаги суҳбати – Президент саройи, 1998-йил 14-декабр“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 22-феврал 2015-йил.
- ↑ 74,0 74,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркияга сафари пайтида Анқара университетидаги нутқи - 2001-йил 16-март“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 75,0 75,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Украина Мудофаа Вазири, армия генерали Александр Кузмук ва “Олтин тақдир” Халқаро Яққол Машҳурлик Рейтинги Бош директорлигининг раиси Дмитрий Акимов билан учрашувидаги суҳбати – Президент саройи, 2001-йил 18-май“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 22-феврал 2015-йил.
- ↑ 76,0 76,1 Диннинг энг биринчи мақсади – кишилар ўртасида тинч-тотувлик яратмоқдир (аз). Республика газетаси сайтı. республиcа-неwс.аз (2001-йил 30-май). Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 77,0 77,1 „Республика жамоатчилик вакиллари билан учрашув ва Грузия Олий Мукофоти – “Олтин Руно” ордени топширилиши маросимида Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг кириш сўзи ва якуний нутқи - 2001йил 29-сентабр“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 10-феврал 2015-йил.
- ↑ 78,0 78,1 „Умуммиллий лидер Алиев Ҳайдар Алирзо ўғли“ (аз). аз:Пресидент.аз сайтı. пресидент.аз. 6-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-март 2015-йил.(Wайбаcк Мачине сайтида 6-феврал 2015-йил санасида архивланган)
- ↑ 79,0 79,1 Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев АҚСҲ Линколн Университетининг Фахрий доктори номига лойиқ кўрилди (аз). Халқ газетаси сайтı. халққазети.cом (2003-йил 15-апрел). Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 80,0 80,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Киев вилоят ма’муриятининг раиси Анатолий Засухан бошчилигидаги вакиллар ҳай’ати билан учрашувидаги суҳбатидан – 2003-йил 27-июн“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
- ↑ 81,0 81,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг эркин кураш бўйича 45-Европа чемпионати фахрий меҳмонлари билан учрашуви – Президент саройи, 2002-йил 3-май“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 22-феврал 2015-йил.
- ↑ 82,0 82,1 Аслан АСЛАНОВ, Турол РЗАЭВ, АзəрТАc нинг махсус мухбирлари.. Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркияга амалий сафари (аз). Озарбайжон газетаси сайтı. азербаижан-неwс.аз (2002-йил 28-июн). Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 83,0 83,1 Жак СҲИРАК, Франсия Республикасининг Президенти.. Озарбайжон Республикасининг Президенти зоти олийлари жаноб Ҳайдар Алиевга (аз). Республика газетаси сайтı. республиcа-неwс.аз (2003-йил 10-май). Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 84,0 84,1 Озарбайжон Республикаси Президенти матбуот хизматининг ма’лумоти (аз). Республика газетаси сайтı. республиcа-неwс.аз (2003-йил 11-май). Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 85,0 85,1 АзəрТАc.. Озарбайжон Президенти Лев Толстой номидаги халқаро олтин медал билан мукофотланди (аз). Халқ газетаси сайтı. халққазети.cом (2003-йил 16-май). Қаралди: 1-март 2015-йил.
- ↑ 86,0 86,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Киев вилоят ма’муриятининг раиси Анатолий Засухан бошчилигидаги вакиллар ҳай’ати билан учрашувидаги суҳбатидан - 2003-йил 27-июн“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 22-феврал 2015-йил.
- ↑ 87,0 87,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркия Жумҳуриятига биринчи расмий сафари” (1994-йил 8 – 11-феврал)“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 26-феврал 2015-йил.
- ↑ 88,0 88,1 „Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Москва Давлат Университетининг Фахрий доктори дипломининг топширилиши маросимидаги нутқи - 2002-йил 25-январ“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 26-феврал 2015-йил.
- ↑ 89,0 89,1 „"Озарбайжон Республикасининг Президенти Ҳайдар Алиевнинг Туркиянинг “Наргиз ТВ” телевидениесининг 1997-йил учун “Дунё йил кишиси” мукофотининг топширилиши маросимидаги нутқи – Истанбул, Лутфий Қирдор номидаги халқаро конференсия ва кўргазма салони, 1998-йил 13-феврал“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 10-феврал 2015-йил.
- ↑ 90,0 90,1 „АНС ширкатлар гуруҳи ва Чингиз Мустафоев номидаги фонд та’сис этган “2002-йил кишиси” мукофоти ва дипломининг топширилиши маросимида Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев нутқи - 2003-йил 11-январ“ (аз). Ҳайдар Алиев Меросини Ўрганиш Маркази сайтı. алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 2-март 2015-йил.
- ↑ 91,0 91,1 „Шайхулислом Ордени“ (аз). Қофқоз Мусулмонлар Идораси сайтı. қафқазислам.cом. 1-июл 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-феврал 2015-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 1-июл 2014-йил санасида архивланган)
- ↑ „Азəрбайcан Президенти İлҳам Əлиевин вə Öзбəкистан Президенти Şавкат Мирзиёевин гöрüşü олуб“ (аз). ҳттпс://wеб.арчиве.орг/саве/ҳттпс://вергилер.аз/неwс/оффиcиал/4796.ҳтмл. вергилер.аз. Қаралди: 1-май 2020-йил.
- ↑ Ҳейдəр Əлиевин Кремл гüнлəри
- ↑ Гейдар Алирза оглу Алиев
- ↑ История Карабаха
- ↑ „Раззаков: народная память о Рашидове жива, и она самая благодарная“. ҳттпс://уз.спутникнеwс.ру/аналйтиcс/20171102/6731428/Раззаков-Рашидов.ҳтмл. уз.спутникнеwс.ру. Қаралди: 1-май 2020-йил.
- ↑ 97,0 97,1 Официальный сайт Президента Азербайджанской Республики. „Встреча Президента Азербайджана Ильхама Алиева и Президента Узбекистана Шавката Мирзиеева“. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/саве/ҳттпс://ру.пресидент.аз/артиcлес/34426. Қаралди: 1-май 2020-йил.
- ↑ 98,0 98,1 98,2 Азербайджано-узбекские отношения
- ↑ "ҲЕЙДАР АЛИЕВ ҲЕРИТАГЕ" ИНТЕРНАТИОНАЛ ОНЛИНЕ ЛИБРАРЙ. „Öзбəкистан президенти адıндан Азəрбайcан президентинин şəрəфинə тəşкил эдилмиş рəсми қəбулда Ҳейдəр Əлиевин нитқи“ (аз). ҳттпс://wеб.арчиве.орг/саве/ҳттпс://либ.алиевҳеритаге.орг/аз/7629872.ҳтмл. либ.алиевҳеритаге.орг. Қаралди: 1-май 2020-йил.
- ↑ „архив нусхаси“. 2020-йил 22-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 9-май.
- ↑ Ответы Президента Азербайджанской Республики Гейдара Алиева на вопросы представителей средств массовой информации в аэропорту Бина до отбытия в город Ялту для участия в 60-летнем юбилее Президента Украины Леонида Кучмы - 9 августа 1998 года
- ↑ „УЛУ ÖНДƏР ҲЕЙДƏР ƏЛİЕВ ВƏ ÖЗБƏКİСТАН“. 2020-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 9-май.
- ↑ 103,0 103,1 Нахчıвон энсиклопедиясı. Боку, Элм, 2002. 141-б.
- ↑ 104,0 104,1 „Умар Элдоров“ (аз). аз.wикипедиа.орг. Қаралди: 10-феврал 2015-йил.
- ↑ 105,0 105,1 „МИСРНИНГ ҒОЛИБИЙА ВИЛОЙАТИ ҚАНАТИР СҲАҲРИДА УМУММИЛЛИЙ ЛИДЕР ҲАЙДАР АЛИЕВ ОБИДАСИ ВА ОЗАРБАЙЖОН – МИСР ДЎСТЛИК ХИЙОБОНИНИНГ ОCҲИЛИСҲИ БЎЛИБ ЎТДИ“ (аз). аз:АзəрТАc сайтı. азертаг.аз (2008-йил 7-феврал). Қаралди: 10-феврал 2015-йил.
- ↑ 106,0 106,1 „ИСТАНБУЛНИНГ САРИЕР ТУМАНИДА УМУММИЛЛИЙ ЛИДЕР ҲАЙДАР АЛИЕВ ОБИДАСИНИНГ ОCҲИЛИСҲИ“ (аз). аз:АзəрТАc сайтı. азертаг.аз (2006-йил 12-июл). Қаралди: 10-феврал 2015-йил.
- ↑ 107,0 107,1 „Озарбайжон Президенти Илҳом Алиев Белградда Тошмайдон хиёбонининг очилиш маросимида иштирок этди“ (аз). аз:Пресидент.аз сайтı. пресидент.аз (2011-йил 8-июн). Қаралди: 10-феврал 2015-йил.
- ↑ 108,0 108,1 „Ҳайдар Алиев“ орденини таъсис этиш ҳақида ОЗАРБАЙЖОН РЕСПУБЛИКАСИНИНГ ҚОНУНИ (ПДФ), 5-март 2016-йилда асл нусхадан (ПДФ) архивланди, қаралди: 2-март 2017-йил
{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
- 10-mayda tugʻilganlar
- 1923-yilda tugʻilganlar
- 2003-yilda vafot etganlar
- 12-dekabrda vafot etganlar
- Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
- Lenin ordeni sohiblari
- Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari
- Qizil Yulduz ordeni sohiblari
- Jangovar xizmatlari uchun medali sohiblari
- Shavkatli mehnat uchun medali sohiblari
- „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 20 yilligi medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 40 yilligi medali sohiblari
- „1941-1945 yillar Ulugʻ Vatan Urushida jasorat bilan qilgan xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlanganlar
- Mehnat faxriysi medali sohiblari
- Sovet militsiyasining 50 yilligi yubiley medali sohiblari
- SSSR Qurolli Kuchlarining 40 yilligi yubiley medali sohiblari
- SSSR Qurolli Kuchlarining 50 yilligi yubiley medali sohiblari
- SSSR Qurolli Kuchlarining 60 yilligi yubiley medali sohiblari
- SSSR Qurolli Kuchlarining 70 yilligi yubiley medali sohiblari
- Ozarbayjon Prezidentlari
- Ozarbayjon Milliy Majlisi raislari
- Ozarbayjon siyosatchilari
- Ozarbayjon kommunistlari
- Ozarbayjon Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi kotiblari
- Alifbo boʻyicha siyosatchilar



