Hayril Anvar

Ҳайрил Анвар —Индонез адабиёти кашшофи.

Ҳайрил Анвар ҳаёти ва ўлимини замонавий Индонезия шеъриятидан ажратиб бўлмайдиган шоир сифатида танилган, шунинг учун у Индонезия адабиётида 45-авлоднинг кашшофи бўлди. У 1922-йил 22-июлда Шимолий Суматранинг Медан шаҳрида туғилган. Ҳайрил Анвар асосий таълимни Голландия давридаги бошланғич мактабда, яъни Медандаги Нейтрале Ҳолландс Инландсче мактабида (ҲИС) олган. ҲИСни тугатгандан сўнг, Ҳайрил Анвар Медан шаҳридаги Меэр Уитгебреид Лагер Ондерwижс (МУЛО) мактабида, ўрта мактаб билан бир хил даражадаги мактабда ўқишни давом эттирди. У Медан МУЛО ни якунламади. У фақат биринчи синфга борди. Кейинчалик у Жакартага кўчиб ўтди ва Жакартадаги МУЛОга қайта кирди. У ҳали ҳам МУЛОда ўқиётган бўлса ҳам, ҲБС (Ҳогере Бургер Счоол) даражаси учун китобларни ўқиган. Жакартада Ҳайрил Анвар МУЛОга фақат иккинчи синфгача қатнаша олди. Шундан сўнг Ҳайрил Анвар мустақил равишда ўқиди (ўз-ўзидан ўқиди). У голланд, инглиз ва немис тилларини фаол ўрганди, шунинг учун у ниҳоят ушбу чет тилларида ёзилган жаҳон адабиётини ўқиб, ўрганишга муваффақ бўлди. Ҳайрил Анвар шунчаки шоир, қўшиқчилик билан яшайди. Шеър ёзиб пул топади. 1948 йил январдан мартгача у Гема Моод журналида муҳаррир бўлиб ишлаган. Бироқ, у ўзидан норози бўлиб, ишдан кетди. Сўнг „Сиасат“ журналида муҳаррир бўлиб, Ида Насутион, Асрул Сани ва Риваи Апин билан бирга „Гелангганг“ маданият бўлимида қоровул бўлиб ишлади. „Аир Пасанг“ ва „Арена“ номли маданий журнал ташкил этишни режалаштирган. Бироқ бу режа раис Анвар вафот этгунига қадар амалга ошмади. Ҳайрил Анварнинг ота-онаси Паякумбуҳдан келган. Унинг отаси Теолоэс бин Ҳожи Манан эди, у Голландия даврида амбтенар бўлиб ишлаган ва 1948 йилда Республика даврида Ренгат регенти бўлган.

Унинг онасининг исми Салеха эди, уни Мак Леха деб аташган. Тоэлоэс Мак Лехага уйланганида, у бир болали бева эди. Мак Леха Ҳайрил билан Жакартага борганидан сўнг, Тоэлоэс Рамадҳанага уйланди ёки Мак Дона ҳам бир болали бева. Рамадҳана шаҳридан Ҳайрил Анварнинг отасининг Нини Тоэраиза, Тоэҳилва, Тоэҳилви ва Тоэчаирияҳ исмли тўртта қизи бор эди. Нини Тоэраизанинг сўзларига кўра, унинг отаси фарзандларини тарбиялашда жуда қаттиққўл эди. Ҳайрил Жакартага борганида, отаси ўқиш учун пул тўлашини аниқ айтди. Бироқ, агар Ҳайрил мактабга бормаса, унинг тақдимотлари тўхтатилади. Ҳамка бир марта Ҳайрилнинг отасини учратиб қолди ва Ҳамка унинг ёлғиз ўғли Ҳайрил шоир сифатида буюк инсон бўлиб қолганини айтди. Буни эшитган Ҳайрилнинг отаси ғурур ва ҳиссиёт кўз ёшларини тўкди. 1949-йил 5-январда Ренгатда Голландия полицияси ҳаракати бўлиб ўтганда Ҳайрилнинг отаси голландлар томонидан отиб ўлдирилган. Уч ой ўтгач, 1949 йил 28 апрелда Раиси Анвар Жакартада вафот этди.

Ҳайрил Анвар 1946-йил 6-сентябрда Керавангда Ҳожи Wириареджонинг қизи Хапсаҳга турмушга чиқди. Бундан олдин Ҳайрил Сумират исмли явалик қизни (Парон, Нгаwи, Шарқий Жава) севиб қолган эди. Бироқ, Сумиратнинг ота-онаси Сумиратнинг Ҳайрил билан турмуш қуришини маъқулламадилар, чунки Ҳайрилнинг доимий иши йўқ эди. Ҳайрил Анвар Хапсага уйланганидан бошлаб, Эва исмли Эвавани Алисса исмли болага эга бўлди. Унинг ўғли 1947 йил 17 июнда туғилди. Ҳайрил Анвар нима учунлигини билмай, ниҳоят, Ҳапсаҳ билан ажрашди. Ҳапсаҳ Эвани олиб кетади. 8 ёшида Эва Ҳайрил Анвар унинг отаси эканлигини билиб олди. Бу ёлғиз бола кейинчалик ҳуқуқ бўйича олий маълумотга эга бўлиб, ҳуқуқшунос бўлиб ишлаган. Ҳапсаҳ билан ажрашганидан бери Чаирил Анварнинг соғлиғи ёмонлашди. 1949 йил 23 апрелда у ўпка касаллиги туфайли CБЗ (ҳозирги Cипто Мангункусумо касалхонаси) га ётқизилган.

1949 йил 28 апрелда Ҳайрил Анвар соат 14.30 да вафот этди. Унинг жасади 1949-йил 29-апрелда Жанубий Жакартадаги Карет жамоат қабристонига дафн қилинди ва жамоатчиликнинг катта эътиборига сазовор бўлди.

Манбалар

{{ҳттп://энсиклопедиа.кемдикбуд.го.ид/састра/артикел/Чаирил_Анwар}}

Адабиётлар

{{ҳттп://энсиклопедиа.кемдикбуд.го.ид/састра/артикел/Чаирил_Анwар}}