Ҳепат[1], шунингдек Ҳепа, Ҳеба, Ҳебат[2] (Угарит ёзувида ḫбт) — ҳуррийларнинг олий қуёш маъбудаси[2], момақалдироқ худоси Тешубнинг хотини[3], Хетт мифологиясида ҳам ҳурматга сазовор бўлган. Маъбуда ҳақида биринчи эслатма Эбла матнида Ḫабату сифатида кўрсатилган бўлиб, у „маъбуда Ҳалаба“[4] деган маънони англатувчи *Ḫалбату сўзидан олинган бўлиши мумкин. Хеттлар ўз маъбудасини „хоним“, „Хатти мамлакати маликаси, осмон маликаси Ҳепат“[5] деб аташган.

Келиб чиқиши

Ҳепа ва Ташубнинг учта фарзанди бор эди: ўғли Шарума (Šаррума), қизлари Алланзу ва Кунзишалли. Уларнинг барчаси Ёзилиқоя қоя қўриқхонасида ифодаланган[6]. Хаттусили И йилномаларига кўра, Ҳепа ер ости дунёси маъбудаси Аллани.

Ҳепатга Цумева исмли вазир, шунингдек, бир нечта маъбуда[6] хизмат қилган.

Эҳтиром

Тешуб Ҳалабский ва Ҳепа илоҳий жуфтлик эди[6]. Ҳепа Хет Ариннитига[6] билан, Тешуб эса Хетнинг олий худоси Тархунтга қиёсланган. Ҳепанинг ибодат жойлари Халаб, Уд ва Кицуватнада бўлган[4].

Сурия-Хетт қироллиги давридаги Луви иэроглифларида Ҳепа Ҳипута ёки Ҳипату деб аталади ва Тархунцнинг хотини ҳисобланади[7]. Унинг хуррий эри Тешуб (Тисупа каби) иэроглиф ёзувларида камдан-кам учрайди. Ҳепанинг икки фарзанди Саррума ва Алланзува ҳам ҳурматга сазовор эди. Даренде ҳудудида у тахтда ичимлик қадаҳи билан ва Саррума унинг орқасида пантерада тасвирланган. Уларнинг олдида ҳукмдор Арнуванти либация (ичкилик назр қилиш) маросимини ўтказаётгани ифодаланган.

Кейинчалик Рим империяси даврида Ҳепа лидияликлар томонидан Диониснинг энагаси Метер Ҳипта сифатида ҳурматга сазовор бўлган. Иеродуллар ушбу маъбудага хутба қилишни бағишлаганлар[8].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „1“, Угаритский эпос, Памятники письменности Востока, М.: Наука, 1965. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Наталия Михайловна Постовская. Изучение древней истории Ближнего Востока в Советском Союзе, 1917-1959 гг. Академия наук СССР, 1961 — 387-бет. 
  3. ↑ Труды Отдела Востока. Государственный Эрмитаж., 1939 — 39-бет. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Волкерт Ҳаас, Ҳеидемариэ Коч. Религионен дес алтен Ориэнц: Ҳетҳитер унд Иран. Гöттинген: Ванденҳоэcк & Рупречт, 2011 — 233—234-бет. ИСБН 978-3-525-51695-9. 
  5. ↑ Вестник: История. М.: Изд-во Московского университета, 1976 — 82-бет. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Пиотр Тарача. Религионс оф Сеcонд Милленниум Анатолиа. Wиэсбаден: Ҳаррассоwитз, 2009 — 91—118-бет. ИСБН 978-3-447-05885-8. 
  7. ↑ Маcиэж Попко. Вöлкер унд Спрачен Алтанатолиэнс. Wиэсбаден: Ҳаррассоwитз Верлаг, 2008. ИСБН 978-3-447-05708-0. 
  8. ↑ Чристиан Марек, Петер Фреи. Гесчичте Клеинасиэнс ин дер Антике. Мüнчен: Верлаг C.Ҳ. Беcк, 2010 — 597, 637-бет. ИСБН 978-3-406-59853-1.