Hijrat
Ҳижрат (арабча: هجرة — миграция[1]) — Муҳаммад пайғамбар бошчилигидаги мусулмон жамоасининг Маккадан Мадинага кўчирилиши, Милодий 622-йилда содир бўлган. Ҳижрий йил ислом қамарий тақвимининг биринчи йили бўлди. Эрон қуёш тақвими ҳам ҳижратдан саналади[2].
Воқеаларнинг ривожланиши
Қайта жойлаштириш ва биринчи уринишлар
Муҳаммад пайғамбаримизнинг дастлабки ваъзлари Макка зодагонларини ҳаяжонга солмади — фақат у киши мусулмон бўлмаганларни насиҳат қилиб, уларнинг ота-боболари дўзах оловида ёнаётганини таъкидлай бошладилар. Араблар учун муқаддас мавзу — аждодлар ва уларга ҳурмат мавзусининг киритилиши Маккаликлар орасида портлашга олиб келди.
Қабиладошларининг ёш мусулмон жамоасига босими остида Муҳаммад пайғамбар ўз издошларини Эфиопияга паноҳ топишга таклиф қилди — қочқинларнинг биринчи гуруҳи Усмон ибн Аффон бошчилигида у ерга боришди. Мусулмонларнинг биринчи гуруҳи 614-йил апрел май ойларида, иккинчиси — 615-йилнинг охиридан кечиктирмай, башоратнинг 5-йилида кетишди[3].
Макка аристократияси шаҳарини тарк этган мусулмонларнинг қариндошларини ўзларини тарк этган қариндошлари билан барча муносабатларни узишга мажбур қилди. Мусулмонларга қарши бойкот эълон қилинди: улар билан ҳар қандай савдо-сотиқ қилиш ва ҳатто турмуш қуриш ман қилинди. Ҳеч қачон кўрилмаган бундай чора аста-секин Маккаликлар орасида катта норозиликка сабаб бўлди. Ўлган аждодлар каби тирик қариндошлар араблар учун муқаддас мавзу эди, бунинг натижасида турли уруғлар вакиллари у ёки бу тарзда бойкотни буздилар[3]. 2-3 йилдан сўнг бир қанча нуфузли Маккаликлар иммунитет ва ҳимоя кафолатини ўз зиммаларига олдилар ва бойкотга чек қўйдилар.
Ҳар куни Маккада бўлиш хавфи ортиб борди ва шундай шароитда Муҳаммад пайғамбар Мадинага кўчиб ўтишга қарор қилди. Бу воҳа аҳолиси соф араблар эмас эди: унинг катта қисмини яҳудий (ёки яҳудийлашган араб) қабилалари Бану Қайнука, Қурайза, Нодир, Фитяун қабилалари ташкил этган. Ясрибнинг араб аҳолиси жанубий араб азд қабиласи билан чамбарчас боғлиқ бўлган ва Ғасонийлар билан қариндошлик даъво қилган Авс ва Хазраж қабилаларидан иборат эди. Бу қабилалар ўртасидаги доимий низолар уларни ҳакам ва раҳбар сифатида Муҳаммад пайғамбарга мурожаат қилишга ундади.
Ҳижрат
Мусулмон жамоасини Ясрибга кўчириш бўйича музокаралар 622-йил 14-июлда Ақабада бўлиб ўтди. Мусулмонларни кўчириш учун тахминан уч ой керак бўлди, кетиш тезда умумий хусусиятга эга бўлди. Нима бўлаётганидан хавотирланган қабила аъзолари жўнашнинг ташаббускори ва раҳбари сифатида Муҳаммадни кузатишни ўрнатдилар. Муҳаммад ўз ҳаётидан қўрқиб, энг яқин издошларидан бири Абу Бакрнинг уйига паноҳ топди; тунда улар шаҳардан қочиб кетишди ва тартибсизликнинг тўсатдан ғойиб бўлишидан хавотирланиб, уч кун давомида ўз қабиладошларидан яширинишди. Қидирув тугагандан кейингина 622-йил июл ойининг охирги кунларида Пайғамбаримиз Ясрибга кўчиб келган жамоага қўшилди. Бу воқеани биринчи ислом давлатининг бошланиши деб ҳисоблаш мумкин. Ҳижратдан олдинги давр жоҳилийя деб аталади.
Муҳаммаднинг Ясрибга келиши (кейинчалик „Пайғамбар шаҳри“, яъни Мадинат-ан-Набий ёки оддийгина Мадина) га келишини кўпчилик тарихчилар 622-йил 24-сентабрни деб ҳисоблашади[4]. Бироқ, ҳижратдан ҳисоб фақат 637-йилда, иккинчи солиҳ халифа Умар ибн ал-Хаттоб даврида бошланган. Шу билан бирга, халифанинг буйруғи билан Пайғамбаримиз Мадинага келган куннинг ўзи эмас, балки янги даврнинг бошланиш нуқтаси сифатида ўша йилнинг 1 Муҳаррам (биринчи ойнинг биринчи куни) қабул қилинган.
Ясрибга кўчиб келган мусулмонлар жамоаси 80—100 [3] та кишини ташкил этган; Келажакда бу одамлар муҳажирлар, яъни „кўчиришни амалга оширганлар“ деб атала бошланди. Айнан улар, яъни Пайғамбар алайҳиссаломнинг энг содиқ издошлари бўлиб, келажакда мусулмонлар жамоатининг энг обрўли ва обрўли аъзолари саналганлар. Кейинги йилларда муҳожирлар қандайдир йўл билан ўз фарзандлари ўртасидаги никоҳ орқали ўзаро турмуш қуришди — масалан, Муҳаммад ўз қизи Фотимани Алига уйлантириб, бир вақтнинг ўзида Абу Бакр (Оиша) ва Умар (Ҳафса) қизларини ўзига хотини қилиб олди. Мусулмон жамоасини қабул қилган Ясриб аҳолиси ансорлар деб атала бошланди[5].
Манбалар
- ↑ ҳттпс://диc.аcадемиc.ру/диc.нсф/руwики/87794
- ↑ ҳттпс://диc.аcадемиc.ру/диc.нсф/ислам/864/%Д0%А5%Д0%Б8%Д0%Б4%Д0%Б6%Д1%80%Д0%Б0
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Большаков 2000.
- ↑ К. Королев Ислам классический: Энсиклопедия. — МИДГАРД. 2005. С. 167.
- ↑ ҳттпс://диc.аcадемиc.ру/диc.нсф/ислам/864/%Д0%А5%Д0%Б8%Д0%Б4%Д0%Б6%Д1%80%Д0%Б0