Hippalektryon
Ҳиппалектрён (қадимги юнонча: ἱππαλεκτρυών қадимги юнонча: ἱππαλεκτρυών, ἵππος дан - “от” ва ἀλεκτρυών - “хўроз”, лотинча: Ҳиппалеcтрён[1][2]) - қадимги юнон мифологиясида хўроз танаси ва отнинг олд томони бўлган жонзот.
Ҳозирги вақтда ҳиппалектрён билан боғлиқ маълум афсоналар мавжуд эмас. Унинг биринчи тасвирлари ҳозирги вақтда милоддан аввалги ИХ асрга тўғри келади, улар ВИ асрда энг кенг тарқалган бўлиб, айниқса ваза расмларида, баъзан эса ҳайкаллар шаклида, кўпинча чавандозлар билан. Ҳиппалектрён бир қанча қадимий адабий асарларда ҳам тилга олинган ва баъзи банкнотларда мавжуд.
Ҳиппалектрённинг ҳақиқий маъноси аниқ эмас; апотропик ҳайвон сифатида у кемаларни ҳимоя қилиш вазифаси юкланган Посейдонга бағишланган бўлиши мумкин. Бошқа тадқиқотлар уни болаларнинг ўйин-кулгиси учун гротеск ҳайвон ёки ўзига хос функсияга эга бўлмаган шунчаки эртакдаги безак элементи сифатида изоҳлайди.
Қадимги Юнонистон маданиятида
Эҳтимол, ҳиппалектрён Қуёшнинг рамзи бўлган[3]. Гиппалектрённинг маълум бўлган энг қадимги тасвири милоддан аввалги 9-асрга оид Кноссосдаги аскосда жойлашган[4]. Ҳайвонларнинг олд қисми бўлган хўрозларнинг тасвирлари Тиррен амфораларида (милоддан аввалги 6- аср) топилган. Р.га. Х.), лекин улардан фақат ҳиппалектрён келажакда кенг тарқалган бўлиб, чавандоз билан ёки алоҳида тасвирланган. Посейдон кўпинча ҳиппалектрён миниб тасвирланган[5]. Лампсак шаҳри тангаларида ҳиппалектрён тасвирлари зарб қилинган. Эсхилнинг “Мйрмидонс” трагедиясида тилга олинган. Аристофан комедияларида тез-тез тилга олинади (“Қурбақалар”, “Қушлар”, “Дунё”). Ҳиппалектрён ҳақида қуйидаги парчаларда ҳам келтирилган:
Эсхил, Фрагмент 61 Мйрмидонес (Счолиаст он Аристопҳанес, Пеаcе 1177) (транс. Wеир Смйтҳ) (Юнон фожиаси милоддан аввалги В аср): “[Протесилаос қаҳрамонининг кемасида бўялган Ҳиппалектрён (Ҳиппалеcтрён)] Буфф Ҳиппалектрён (От-хўроз) унга маҳкамланган, бу тўкилган бўёқларнинг машаққатли иши”.
Аристофан, Тинчлик 1175 (Юнон комедияси C5-4-а.в.):
“Учта ўрикли ва қип-қизил ҳарбий плашли лаънати лейтенант, жуда қизғин; у уни ҳақиқий сардия бинафшаси деб атайди, лекин агар у бу плашда жанг қилишига тўғри келса, уни бошқа рангга, ҳақиқий Қизисен сариғига бўяйди. Албатта, у биринчи бўлиб худди Ҳиппалектрён (Ҳиппалеcтрён) каби қўлларини силкитиб қочиб кетади.
Бошқа маданиятларда
- Гиппалектрёнларга ўхшаш мавжудотлар Қадимги Мисрнинг кеч давридаги (милоддан аввалги ВИИ—ИВ асрлар) қабр тошларида мавжуд. Р.га. Х.)[6].
- 1868-йилда Италиянинг Волтерра шаҳрида галли тангалари топилган бўлиб, уларда ҳиппалектрёнга ўхшаш жонзотларнинг тасвирлари жойлашган[7].
- Хўроз (коми “хўроз-от”) - Коми фолклоридан ажойиб жонзот, унинг ёрдамида Чуд хазинасини топишингиз мумкин.
- “Банбери Хочига хўроз от мининг” - бу инглиз халқ қофияси.
Замонавий маданиятда
- “Риде а Cоcк Ҳорсе” - “ҚуээнАдреэна” томонидан яратилган албом.
- Рик Риорданнинг “Перси Жексон ва ўлим лабиринти” романида.
- Светлана Лаврованинг ҳикоясида “Хўроз от қаерга сакрайди?”[8] Коми халқ оғзаки ижодидаги “хўроз-от” образидан фойдаланилган.
Манбалар
- ↑ „Тҳеои.cом“. 2019-йил 18-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 18-декабр.
- ↑ Лео Руикби, «Тҳе Импоссибле Зоо: Ан Энcйcлопедиа оф Фабулоус Беасц анд Мйтҳиcал Монстерс» (2016). ИСБН 1472136446.
- ↑ Хуан Эдуардо Керлот, «Словарь символов» — М.: РЕФЛ-боок, 1994, ИСБН 5-87983-014-4. С. 140.
- ↑ Джеффри Арнотт, «Бирдс ин тҳе анcиэнт wорлд фром А то З», Роутледге, 2007. ИСБН 978-0-415-23851-9. С. 102—103.
- ↑ Иоаннис Милонопулос, «Дивине Имагес анд Ҳуман Имагинатионс ин Анcиэнт Греэcе анд Роме. Религионс ин тҳе Граэcо-Роман Wорлд», Брилл, Леиден 2010, ИСБН 978-90-04-17930-1. С. 193.
- ↑ Поль Пердризет, «Л’ҳиппалеcтрён. Cонтрибутион à л'éтуде де л’ионисме». «Ревуэ дес éтудес анcиэннес», том 6, 1904, с. 7-30. Электронная версия.
- ↑ «Диалогуэс д’ҳистоире анcиэнне», выпуск 16, номер 2, 1990. ИСБН 2-251-60435-9. С. 302.
- ↑ „«Православие и мир».“. 2019-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 4-декабр.