Hisya
Ҳися (арабча: حِسْيَاء, лотинчаси: Ḥисйāʾ, Ҳася, Ҳасия, Ҳеса ёки Ҳессиа шаклида ҳам учрайди) марказий Суриядаги шаҳарча, маъмурий жиҳатдан Ҳимс муҳофазаси таркибида. Ҳимс шаҳридан 35 километр жанубда жойлашган. Ҳимс ва Дамашқ ўртасидаги М5 автомагистралида жойлашган бўлиб, яқин атрофдаги шимоли-ғарбда ал-Қусайр ва Рабла, шимолда Шамсин ва Жандар, шимоли-шарқда Дардағон, жануби-шарқда Садад ва жанубда Бурейжни ўз ичига олади. Сурия марказий статистика бюроси маълумотларига кўра, 2004-йил ҳолатида аҳолиси 5 425 киши[1], асосан, сунний мусулмонлар ва католиклардир[2].
Ҳися حِسْيَاء | |
|---|---|
| Шаҳарча | |
| 34°24′39″Н 36°45′31″Э / 34.41083°Н 36.75861°Э | |
| Мамлакат | Сурия |
| Муҳофаза | Ҳимс |
| Округ | Ҳимс |
| Ҳукумат | |
| Расмий тил(лар)и | араб тили |
| Аҳолиси (2004) |
5,435 |
| Вақт минтақаси | УТC+3 |
| Телефон коди | +963 31 |
|
| |
Тарихи
Қадимги давр
Суриядаги Янги Оссурия даврида (милоддан аввалги 9—7-асрлар) Ҳися Дамашқ йўлида „Ҳеса“ номи билан танилган почта бекати бўлиб хизмат қилган. Тиглат-Пилесер ИИИ ҳукмронлиги даврида у дастлаб ҳарбий ҳунармандларнинг тўлиқ когортасини ўз ичига олган. Ҳеса атрофидаги аҳоли сони кам бўлганлиги сабабли, когорта кейинчалик бошқа жойга кўчирилди ва уларнинг ўрнига 30 та оссуриялик уй хўжаликлари келиб ўрнашди. Қишлоқни икки кичик ҳарбий амалдор бошқарган[3].
Усмонли даври
Сурияда Усмонли империяси ҳукмронлиги даврида, айниқса 18-асрда Ҳися оға томонидан бошқариладиган мустаҳкам гарнизон шаҳрига айланди. Гарнизон Ҳомс округида ҳукмрон ҳарбий фраксия бўлиб хизмат қилган ва унинг қўмондонлари тез-тез округ ҳокими вазифасини бажарган[4]. Шаҳар охири салтанат қароргоҳи бўлган Истанбулга олиб борадиган „Султон йўли“ деб номланувчи йўлда жойлашган эди. Ҳисянинг Сурия чўлининг чеккасида жойлашгани уни бадавийлар ҳужумлари учун жуда заиф қилиб қўйган, аммо у ҳукумат ва бадавий қабилалари ўртасида музокаралар олиб бориладиган ва бадавийларга қарши ҳарбий юришлар бошланган жой сифатида икки томонлама мақсадга хизмат қилган. Ҳися, шунингдек, буғдой ва арпа савдосини назорат қилиш учун ишлатилган, бу ерда донлар йиғилиб, тегирмонларда сақланган[4].
Ҳудуд ташлаб кетилган қишлоқлар билан белгиланган ва Ҳисянинг ўзи 1730-йилларда минтақа бўйлаб саёҳат қилган Покок томонидан „бахциз жой“ деб таърифланган. Покок яна шаҳарда губернатор уйи, масжид, хон („карвонсарой“) борлигини, унинг деворлари билан ўралган учта уй ва унинг атрофида қурилган бошқа уйлар борлигини эслаб ўтган. Усмонли тарихи бўйича мутахассис Дик Доуэснинг сўзларига кўра, аҳоли, эҳтимол, шаҳар ҳокимларининг оилалари ва қал’ани бошқарган яничарлар бўлган. Маъарат ан-Нумондаги иттифоқ гарнизони билан бир қаторда Ҳися Дамашқ ва Ҳалаб ўртасидаги ҳудудни тинчлантиришда муҳим рол ўйнади. Маъарра Ҳисяга Сурия шимолидаги Мавалий қабилаларига қарши юришларида ёрдам берди. 1717-йилда Ҳися отлиқлари Ҳамо шаҳрини бадавийлар ҳужумидан озод қилди[4]. Араб Исмоил Оға ал-Азм ўша пайтда гарнизон бошлиғи бўлиб, Ҳамо ва Ҳимс ҳокими лавозимларида ҳам ишлаган[5].
19-аср ўрталарида ғарб сайёҳи Жосиас Лесли Портер Ҳися девор билан ўралганлигини ва унинг ичида хон борлигини таъкидлади. Ҳудудий шаҳарларини бадавийлар[6], хусусан аназа қабиласи ҳужумларидан ҳимоя қилиш учун у ерда оға ва 150 нафар номинал отлиқ қўшин жойлашган эди[7]. Портернинг ташрифидан бир неча йил аввал собиқ оға ва унинг 18 нафар аскари маҳаллий Валид Али бадавийлар қабиласи томонидан пистирмада ўлдирилган[6]. Қишлоқда асосан насронийлар истиқомат қилган[7].
Замонавий давр
Франсуз мандати даврида Ҳисяда Сувейдан оиласи ҳукмронлик қилган[8].
Бугунги кунда Суриянинг Ҳимс ва Дамашқ ўртасидаги ҳудуддаги кам сонли йўл-полиция бўлимларидан бири Ҳися шаҳрида жойлашган[3]. Бу шаҳарчада 2001-йилда Сурия ҳукумати томонидан умумий майдони 2500 гектар бўлган саноат шаҳри қурилган[9].
Манбалар
- ↑ Генерал Cенсус оф Популатион анд Ҳоусинг 2004. Сйриа Cентрал Буреау оф Статистиcс (CБС). Ҳомс Говернорате. (арабча)
- ↑ Эли Смитҳ, ин Робинсон анд Смитҳ, 1841, вол 3, 2нд аппендих, п. 173
- ↑ 3,0 3,1 Wеипперт, 2002, пп. 138-139.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Доуwес, 2000, п. 46.
- ↑ Доуwес, 2000, п. 47.
- ↑ 6,0 6,1 Портер, 1858, п. 550.
- ↑ 7,0 7,1 Баэдекер, 1876, п. 556.
- ↑ Атасси, Басел. Wасфи ал-Атасси: Аутҳор оф тҳе Фирст Cонститутион ин Араб Ҳисторй. Атасси Фамилй Оффиcиал Wебсите.
- ↑ Ҳася: Индустриал Cитй (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-10-09 санасида архивланган). Сйриан Инвестмент Агенcй. 2010.
Адабиётлар
- Баэдекер, Карл. Палестине анд Сйриа, Ҳандбоок фор Травеллерс. Карл Баэдекер, 1876.
- Доуwес, Диcк. Тҳе Оттоманс ин Сйриа: а ҳисторй оф жустиcе анд оппрессион. И.Б. Таурис, 2000. ИСБН 1860640311.
- Портер, Жосиас Леслиэ. А Ҳандбоок фор Травеллерс ин Сйриа анд Палестине. Муррай, 1868.
- Робинсон, Э.; Смитҳ, Э.. Библиcал Ресеарчес ин Палестине, Моунт Синаи анд Арабиа Петраэа: А Жоурнал оф Травелс ин тҳе еар 1838. Бостон: Cроcкер & Бреwстер, 1841.
- Wеипперт, Манфред. Но Cоунтрй Бй Ицелф. Саинт-Паул, 2002. ИСБН 3525530439.