Ziyosfera

Homo

Ҳомо (лотинча: ҳŏмō [ˈҳɔмоː ] "одам", "одам") - Сутемизувчилар синфига мансуб маймунлар (Ҳоминидаэ) жинси, анатомик жиҳатдан замонавий одам (Ҳомо сапиэнс) ва унинг ё'қолиб кетган энг яқин қариндошлари тегишли. Ҳомини жинсидаги о'хшаш авлодлардан Ҳомо жинсини аниқ ажратиш қийин. Ко'пинча мезон сифатида қайта ишланган тош асбоблардан фойдаланиш (парчаланиш ускуналари) қайд этилади.

Ҳомо жинсининг барча турларининг муҳим умумий хусусияти (синапоморфияси) бу орқа моларларда (молярларда) тепаликлар (туберcулум) сони: Ҳомода олти ёки этти до'мбар бор, австралопитекларда камроқ эди[1].

Ёши

Ҳомо жинсининг энг қадимги икки тури Ҳомо рудолфенсис ва Ҳомо ҳабилис бо'либ, улар тахминан 2,5-1,5 миллион йил олдин яшаган.

Қазилма турларининг қачондан қачонгача мавжуд бо'лганлигини одатда фақат тахминан аниқлаш мумкин. Биринчидан, қазилма қолдиқлари ноаниқ: ко'пчилик қазилма турларининг, айниқса мозаик шаклларининг намуналари жуда кам. Бошқа томондан, танишиш усуллари ма'лум бир ёшни ко'рсатади, аммо сезиларли ноаниқлик билан; кейинчалик бу ноаниқлик умр бо'йи "дан ...гача" ма'лумотларининг ташқи чегараларини ташкил қилади. Шундай қилиб, барча нашр этилган ёш ма'лумотлари вақтинчалик саналар бо'либ, улар бошқа намуналар топилгандан кейин ҳам қайта ко'риб чиқилиши мумкин.

Хусусиятлари

Аниқ тутқич (қарама-қарши бош бармог'и - бу ерда о'рта ва ко'рсаткич бармоқларига қарши)
таксон



(пастки қисмида энг ёш тур) 		Тана вазни (кг)
эркак шахслар аёл шахслар
шимпанзелар [2] 60-90 30-47
Аустралопитҳеcус афаренсис [3] 45 29
Аустралопитҳеcус африcанус [3] 41 30
Ҳомо рудолфенсис [3] 60 51
Ҳомо ҳабилис [3] 37 32
Ҳомо наледи [4] 40-55
Ҳомо эргастер [3] 68 54
Ҳомо эреcтус [3] 59 57
Ҳомо ҳеиделбергенсис [3] 84 78
Неандертал [3] 76 65
Ҳомо сапиэнс [3] 68 57


Ҳозирги кунга қадар янги топилган қолдиқларнинг Ҳомо жинсига потенциал тайинланишини о'лчаш учун ишлатилиши мумкин бо'лган аниқ мос ёзувлар қиймати ё'қ: жинснинг тури Ҳомо сапиэнс, аммо Ҳомо сапиэнсни аниқ фарқлаш учун қайси мезонлардан фойдаланиш мумкин - умуман Ҳомо жинси каби - о'хшаш турлардан ёки Генера асосланиши мумкин эди, ҳеч қачон о'рнатилмаган. 1964 йилда, Ҳомо ҳабилиснинг биринчи та'рифида, жинснинг та'рифини ортиқча узатмасдан о'згартириш мумкин эди, чунки 600 см³ (бу вақтгача камида 700 см³ о'рнига) турлар учун мия ҳажмининг янги пастки чегараси сифатида белгиланди. Ҳомо жинсидан, шунинг учун янги турга тайинланган фотоалбомлар ҳали ҳам Ҳомо жинсида о'з о'рнини топиши мумкин эди. Шу билан бирга, фотоалбомларни Ҳомо жинсига киритишнинг ба'зи бошқа мезонлари айтиб о'тилган, жумладан: тос суяги ва оёқларнинг конструкцияси одатий тик туришга ва тик юришга мослашган; қо'ллар оёқлардан қисқароқ; бош бармог'и яхши ривожланган ва то'лиқ қаршилик ко'рсатишга қодир, қо'л ҳам кучли тутқичга, ҳам аниқ ушлашга қодир.

Бернард Вуд ва Марк Колларднинг фикрига ко'ра, турларни Ҳомо жинсига киритиш ко'пинча бошқа муаллифлар томонидан то'ртта мезон асосида амалга оширилган:[5]

  1. бош суягининг ички ҳажми, я'ни мия ҳажми - камида 600 см³,
  2. Брока ва Верникнинг маркази яхши шаклланган деб тан олинган краниал гипслардан олинган тахминий гапириш қобилияти;
  3. асбобдан фойдаланишнинг далиллари ва
  4. қарама-қарши бош бармог'и ва қо'лнинг аниқ ушлагичи[6].

Вуд ва Колларднинг тушунтиришича, бу мезонларни фақат топилган ко'плаб фотоалбомлардан ното'г'ри о'қиш мумкинлигини тушуниш осон. Бундан ташқари, тана ҳажми ҳақида аниқ ма'лумотга эга бо'лмасдан, мия ҳажми ва хатти-ҳаракати о'ртасидаги бог'лиқлик, нутқ қобилиятини ривожлантириш ва мия юзасининг ба'зи хусусиятлари о'ртасидаги бог'лиқлик каби ноаниқ бо'либ қолади; Ҳомо рудолфенсис асбобларни қо'ллаганми ёки ё'қми ҳали исботланмаган, аммо австралопитҳеcус жинси вакиллари ҳам асбоблардан фойдаланганлиги ҳақида ко'рсатмалар мавжуд; ва қайд этилган қо'лнинг хусусиятлари ҳам Ҳомо жинсининг о'зига хос хусусияти эмас, балки бошқа авлод турларида ҳам намоён бо'лган.

Шунинг учун Вуд ва Коллард алоҳида белгиларни та'кидлаш о'рнига, Ҳомо жинсига турни белгилаш, бу турнинг Ардипитҳеcус, Аустралопитҳеcус, Кеняпитҳеcус ва Парантҳропус турларидан ко'ра Ҳомо сапиэнс турига ко'проқ о'хшашлигини ко'рсатиши кераклигини та'кидладилар. Хусусан, физика (айниқса, чайнаш аппарати), жисмоний ривожланиши ва ҳаракатланиш усули гоминларнинг эски авлодига қараганда жинснинг тип намунасига яқинроқ эканлигини исботлаш керак. Ушбу стандартлардан фойдаланиб, Вуд ва Коллард Ҳомо ҳабилис ва Ҳомо рудолфенсиснинг ҳомога қараганда австралопитек ва парантроп билан ко'проқ о'хшашлиги ва шунинг учун австралопитеклар жинсига тегишли деган хулосага келди; Вуд ва Колларднинг фикрига ко'ра, ҳомо эреcтус, ҳомо эргастер, ҳомо ҳеиделбергенсис ва ҳомо неандерталенсис морфологик жиҳатдан Ҳомо сапиэнсга этарлича яқин[7].

Тим Уайт 2003-йилда замонавий одамларнинг тишлари ва скелетлари сезиларли даражада о'згарувчанлигини та'кидлади; Шунинг учун, қо'шимча турларни чегаралашдан олдин, ҳар доим одамларнинг аждодлари ҳам худди шундай катта о'згарувчанликни намоён қилган бо'лиши мумкинлигини ҳисобга олиш керак[8].

Тарихи

Масалан, Фридеманн Шренк томонидан тақдим этилган Аустралопитҳеcус ва Ҳомо турлари о'ртасидаги муносабатлар ҳақидаги гипотеза, ҳозирги топилма ҳолатига асосланади.

Ҳомо жинси 1758-йилда Линней томонидан Сйстема Натураэ нинг тақдим этилган 10-нашрида киритилган[9]. Ушбу турга яқинда иккита тур берилган: бир томондан, Ҳомо сйлвестрис - Жава-да учрайди, тунги ва халқ тилида " Оранг Оутанг " деб аталади; бошқа томондан Ҳомо сапиэнс - кунлик ва олтита гуруҳга бо'линган. Ушбу гуруҳларнинг иккитаси - "ёввойи" ва "даҳшатли" деб тавсифланган - ҳозирги билим даражасига ко'ра биологик мавжудотлар эмас; Бошқа то'ртта гуруҳ Линней, Африка, Америка, Осиё ва Эвропага ма'лум бо'лган то'ртта географик минтақа билан бог'лиқ.

Ҳомо жинсини бошқа сутемизувчилардан анатомик хусусиятларига ко'ра ажратишга биринчи уриниш Иоган Фридрих Блуменбах томонидан 1775-йилда Де генерис ҳумани вариэтате нататива ("Одам зотидаги табиий фарқлар то'г'рисида") диссертациясида қилинган. [10]


Ҳомо жинсининг биринчи қазилма тури 1864-йилда ирланд геологи Уилям Кинг томонидан Ҳомо неандерталенсис деб номланган;[11] бундан бир йил аввал Кинг Неандертал 1 қолдиғининг бош суяги шакли ва унинг замонавий одамлардан четга чиқишини муҳокама қилгандан сўнг Британия Фанлар тараққиёти ассоциациясининг Геология бўлими олдидаги маърузасида “Ҳомо Неандерталенсис Кинг” номидан фойдаланган эди. [12] Бу 1899 йилда Жорж Вачер де Лапуж томонидан таклиф қилинган Ҳомо спелаэус ("г'ор одами") томонидан та'қиб қилинди, унга Cро-Магнон 1 фотоалбом намунаси сифатида тайинланган; Ушбу ёш гуруҳига оид барча қолдиқлар (" Кро-Магнон одамлари ") бугунги кунда Ҳомо сапиэнслар қаторига киради. Учинчи фотоалбом Ҳомо тури 1908 йилда Отто Счоэтенсаcк Мауэрнинг "пренеандерталоид" деб то'г'ри тан олинган пастки жаг'ига Ҳомо ҳеиделбергенсис деб ном беришга қарор қилганидан кейин номини олди. [13]

Ҳомо сапиэнс, Ҳомо спелаэус ва ҳатто Ҳомо неандерталенсис билан солиштирганда жуда массив бо'лган Мауэрнинг "ибтидоий" мандибуласининг Ҳомо жинсига қо'шилиши о'згарувчанликнинг морфологик диапазонини сезиларли даражада оширди. Артур Смит Вудворд [14] турга Ҳомо рҳодесиэнсис ва 1932-йилда голланд тадқиқотчиси Виллем Оппенноортҳ Ҳомо солоэнсис деб ном берганида бу ривожланиш давом этди[15].


Ҳомо солоэнсис ( Явада Соло дарёсидан келган одам) қолдиқлари ҳозирда Ҳомо эреcтус билан жойлаштирилган: бу таксон 1950 йилдан бошлаб Эрнст Майрнинг таклифига биноан - о'ша пайтдаги этакчи палеоантропологлар - ко'плаб бошқалар, дастлаб Турларнинг номлари турли жойлардан олинган қазилмаларга берилган. [16] Бироқ, бунинг натижасида гомоморфологиянинг о'згарувчанлик диапазони янада ошди: масалан, Атлантҳропус мауританиcус, Питҳеcантҳропус эреcтус, Синантҳропус пекиненсис ва Телантҳропус cапенсис (ҳозирда яна ба'зи палеоантропологлар томонидан ажратилган ва Ҳомо эргастер деб аталади). Бироқ, Ҳомога тегишли барча фотоалбомларнинг умумий хусусияти дастлаб 1950-йилда Майр томонидан белгиланган бош суягининг ички ҳажми учун минимал ҳажм 900 куб сантиметр, шунингдек, тик юриш билан тавсифланган ҳолат ва ҳаракатланиш бо'либ қолди.

Ушбу консенсус 1964 йилда Луи Лики ва бошқалар томонидан яратилган. Ҳомо ҳабилис биринчи марта тасвирланганида ташлаб кетилган: Бу жуда эрта гомо тури а'золари ҳеч бо'лмаганда вақтинча тик юришган, аммо мия ҳажми 600-700 см³ атрофида эди[17]. Энди 600 см³ пастки чегара деб ҳисобланар эди ва Ҳомо жинсининг аллақачон ноаниқ та'рифи янада "туман" бо'либ қолди[18].

Ниҳоят, Ҳомо ҳабилисдан ташқари, Ҳомо рудолфенсис деб номланган Ҳомо жинсининг яна бир эрта тури аниқланди. Уларнинг Ҳомо ҳабилис билан чегараланиши то'лиқ эмас, чунки бош остидаги скелет суяклари деярли Ҳомо рудолфенсисга тегишли бо'лиши мумкин эмас. Ажралиб турадиган хусусиятлар, масалан, Ҳомо рудолфенсиснинг тишлари, улар кейинги Ҳомо турларига қараганда каттароқ, бош суягининг ички ҳажми ҳомо ҳабилисга нисбатан камида 750 см³ ва юзи қалинроқ суяклардан иборат. Ҳомо ҳабилисникидан кенгроқ.

2003-йилда Моррис Гудман бошчилигидаги бир гуруҳ тадқиқотчилар шимпанзеларни генетик жиҳатдан одамларга яқин бўлганлиги сабабли уларни Ҳомо троглодитлар ва Ҳомо панискуслар туркумига киритишни таклиф қилишди[19].

Яна қаранг

Адабиётлар

  • Уилям Х. Кимбел ва Браян Виллмоаре: Аустралопитҳеcусдан Ҳомога: бо'лмаган о'тиш. Мақолани ко'риб чиқиш : Қироллик жамиятининг фалсафий операциялари Б. 371-жилд, № 1698, 2016, дои:10.1098/рстб.2015.0248 . (бепул то'лиқ матн)
  • Бернард Вуд ва Марк Коллард: Ҳомонинг ма'носи. Ин: Лудус виталис. 9-жилд, 2001-йил, 15-сон, 63–74-бетлар, тўлиқ матн (ПДФ; 697) кб) .
  • Бернард Вуд ва Марк Коллард: Инсон жинси. Ин: Фан . 284-жилд, 5411-сон, 1999-й., 65-71-бетлар, дои:10.1126/сcиэнcе.284.5411.65 .
  • Жеффри Ҳ. Шварц ва Иан Таттерсалл : Ҳомо сапиэнснинг келиб чиқиши учун фотоалбом далиллар. Ин: Америка жисмоний антропология журнали. 143-жилд, 51-илова (= Жисмоний антропология йилномаси ), 2010, 94–121-бетлар, дои:10.1002/ажпа.21443 .
  • Мисиа Ландау: Инсон эволюцияси ҳақидаги ҳикоялар. Ел университети нашриёти, Ню-Хейвен (CТ) 1991, ИСБН 978-0-30005431-6 .
  • Мисиа Ландау: Инсон эволюцияси ҳикоя сифатида. Ин: Америкалик олим. 72-жилд, № 3, 1984 йил, 262–268 бетлар, Воллтехт (ПДФ) 2019-йил 21-март Интернет архивида ) .

Манбалар

  1. ↑ Фриэдеманн Счренк: „Алле Стаммбäуме синд Счалл унд Рауч.“ Ин: Спектрум дер Wиссенсчафт. Нр. 9/2010, С. 69.
  2. ↑ Счимпансен: Спиэгелбилд дес Менсчен? Ауф: сcинехх.де вом 27. Жуни 2003.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Маттҳеw М. Скиннер унд Бернард Wоод: Тҳе эволутион оф модерн ҳуман лифе ҳисторй – а палеонтологиcал перспеcтиве. Ин: Кристен Ҳаwкес унд Ричард Р. Паине (Ҳрсг.): Тҳе Эволутион оф Модерн Ҳуман Лифе Ҳисторй. Счоол оф Америcан Ресеарч Пресс, Санта Фе 2006, С. 347, ИСБН 978-1-930618-72-5. – Аусгеwиэсен ист жеwеилс дас аритҳметисче Миттел.
  4. ↑ Эwен Cаллаwай: Cроwдсоурcинг дигс уп ан эарлй ҳуман спеcиэс. Ин: Натуре. Банд 525, 2015, С. 297–298, дои:10.1038/натуре.2015.18305, Воллтехт.
  5. ↑ Бернард Wоод, Марк Cоллард: Тҳе Меанинг оф Ҳомо. Ин: Лудус виталис. Банд 9, Нр. 15, 2001, С. 63–74, Воллтехт (ПДФ; 697 кБ).
  6. ↑ Алс äлтестер Белег фüр ден Прäзисионсгрифф беи Ҳомо wурде эин 1,4 Миллионен Жаҳре алтер 3. Миттелҳандкночен интерпретиэрт, дер аус дер Фундстелле Каитио ам береиц ин Äтҳиопиэн гелегенен Норденде дес Туркана-Сеэс геборген wурде. Қуэлле: Анн Гиббонс: Wҳен Эарлй Ҳомининс Гот а Грип. Ин: Сcиэнcе. Банд 340, Нр. 6131, 2013, С. 426–427, дои:10.1126/сcиэнcе.340.6131.426-а.
  7. ↑ Марк Cоллард унд Бернард Wоод: Дефининг тҳе Генус Ҳомо. Капител 8 ин: Wинфриэд Ҳенке унд Иан Таттерсалл (Ҳрсг.): Ҳандбоок оф Палаэоантҳропологй. Банд 3. Спрингер, Берлин – Ҳеиделберг – Неw Ёрк 2007, ИСБН 978‐3‐540‐32474‐4, С. 1575–1610.
  8. ↑ Тим Wҳите: Эарлй Ҳоминидс – Диверситй ор Дистортион? Ин: Сcиэнcе. Банд 299, Нр. 5615, 2003, С. 1994–1997, дои:10.1126/сcиэнcе.1078294.
  9. ↑ Ин Банд 1, Сеите 20; эс ист диэ эрсте Тиэрарт, диэ Линнé ин диэсем Wерк ауфгелистет ҳат.
  10. ↑ Жоҳанн Фриэдрич Блуменбач: Де генерис ҳумани вариэтате натива. Фриэдрич Андреас Росенбусч, Гöттинген 1775, Дигиталисат дер Üберсетзунг вон 1798.
  11. ↑ Wиллиам Кинг: Тҳе репутед фоссил ман оф тҳе Неандертҳал. Ин: Қуартерлй Жоурнал оф Сcиэнcе. Банд 1, 1864, С. 88–97.
  12. ↑ Wиллиам Кинг: Он тҳе Неандертҳал Скулл, ор Реасонс фор белиэвинг ит то белонг то тҳе Cлйдиан Период анд то а спеcиэс дифферент фром тҳат репресентед бй Ман. Ин: Бритиш Ассоcиатион фор тҳе Адванcемент оф Сcиэнcе, Нотиcес анд Абстраcц фор 1863, Парт ИИ. Лондон 1864, С. 81 ф.
  13. ↑ Отто Счоэтенсаcк: Дер Унтеркиэфер дес Ҳомо Ҳеиделбергенсис аус ден Санден вон Мауэр беи Ҳеиделберг. Эин Беитраг зур Палäонтологиэ дес Менсчен. Верлаг вон Wилҳелм Энгелманн, Леипзиг 1908, С. 40. – „Прäнеандерталоид“ бедеутет: äҳнлич wиэ эин Неандерталер, абер äлтер алс диэсер.
  14. ↑ Артҳур Смитҳ Wоодwард: А Неw Cаве Ман фром Рҳодесиа, Соутҳ Африcа. Ин: Натуре. Банд 108, 1921, С. 371–372, дои:10.1038/108371а0.
  15. ↑ W. Ф. Ф. Оппенноортҳ: Ҳомо (Жавантҳропус) солоэнсис: ээн плистоcене менсч ван Жава. Ин: Wетенсчаппелижке меделиген Диэнст ван ден Мижнброуw ин Недерландсч-Индиë. Банд 20, 1932, С. 49 фф.
  16. ↑ Эрнст Майр: Тахономиc cатегориэс ин фоссил ҳоминидс. Ин: Cолд Спринг Ҳарбор Сймпосиа он Қуантитативе Биологй. Банд 15, 1950, С. 109–118; Зусамменфассунг.
  17. ↑ Гарй Ж. Саwер, Виктор Деак: Дер ланге Wег зум Менсчен. Лебенсбилдер аус 7 Миллионен Жаҳрен Эволутион. Спектрум Академисчер Верлаг, Ҳеиделберг 2008, С. 85.
  18. ↑ Жеффрей Ҳ. Счwартз унд Иан Таттерсалл: Дефининг тҳе генус Ҳомо. Ин: Сcиэнcе. Банд 349, Нр. 6251, 2015, С. 931–932, дои:10.1126/сcиэнcе.ааc6182.
  19. ↑ Дерек Э. Wилдман, Мониcа Уддин, Гуозҳен Лиу, Лаwренcе И. Гроссман унд Моррис Гоодман: Имплиcатионс оф натурал селеcтион ин шапинг 99.4% нонсйнонймоус ДНА идентитй бетwеэн ҳуманс анд чимпанзеэс: Энларгинг генус Ҳомо. Ин: ПНАС. Банд 100, Нр. 12, 2003, С. 7181–7188, дои:10.1073/пнас.1232172100. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi