С. Й. Жук номидаги Гидропроект бутунроссия лойиҳа-қидирув ва илмий-тадқиқот институти (русча: Всеросси́йский прое́ктно-изыска́тельский и нау́чно-иссле́довательский институ́т «Гидропрое́кт» и́мени С. Я. Жука) – гидроэнергетика ва сув хўжалиги тузилмаларини лойиҳалаш бўйича Россиянинг етакчи муассасаси. Институт Москвада жойлашган ва Россиянинг бошқа шаҳарларида филиалларига эга. 1930-йилдан, институт ташкил қилингандан бери институт ва унинг филиаллари томонидан ишлаб чиқилган лойиҳалар асосида собиқ СССР ҳудудида умумий ўрнатилган қуввати 65 ГВт (шундан 45 ГВт Россияда), йиллик электр энергияси ишлаб чиқариши 230 млрд кВт*соат (шундан 170 млрд кВт*соат Россияда) бўлган 250 дан ортиқ ГЕСлар қурилган. СССРдан ташқарида Гидропроект Мисрдаги Асвон тўғонини лойиҳалаштирган[1].

Гидропроект
Тури Илмий тадқиқот институти
Ишга тушган санаси 1927
Жойлашуви Rossiya bayrogʻi Россия Москва Волоколам шоссеси 2-уй
Асосчи(лар)и Халқ хўжалиги олий совети
Директори Евгений Беллендир
Вебсайти ҳттп://www.ҳйдропрожеcт.ру/
Гидропроект биноси, 2009-йил

Институт шунингдек, кўплаб каналларни лойиҳалаштирди, аммо уларнинг ҳаммаси ҳам қурилмаган.

Тарихи

Гидропроект тарихи Москва канали қурилиши лойиҳаси (1930-йиллар) ва СССРнинг биринчи беш йиллик режасида кўзда тутилган гидроэлектр стансиялар қурилишини мувофиқлаштириш учун 1930-йил 9-октябрда ташкил этилган „Гидроэлектрострой“ трести лойиҳа бўлимларига бориб тақалади. 1932-1936-йилларда „Гидроэлектрострой“ трестининг вориси бўлган „Гидроэлектропроект“ трестининг биринчи директори Виссарион Чичинадзе бўлган, у Сталин қатағони қурбони бўлган[2]. Бу икки ташкилот бир неча марта номларини ўзгартиргандан сўнг, 1962-йилда ниҳоят бирлаштирилди.

1932-йил 31-мартда „Гидроэлектрострой“ трести негизида „Гидроэлектропроэкт“ трести ва унинг Ленинград, Тифлис, Тошкент ва Ростов-Дон бўлимлари ташкил қилинди.

1950-йилгача бу ташкилотлар СССР ИИВ таркибида эди, кейинчалик Энергетика вазирлигига таркибига ўтказилди.

Институтнинг баъзи минтақавий бўлимлари, хусусан, Санкт-Петербургдаги Ленгидропроект номи билан машҳур бўлган филиали узоқроқ тарихга эга[3]. 1990-йилларда институт Россиянинг электр энергетика миллий компанияси РАО ЭЭСнинг шўба корхонаси сифатида фаолият юритган. 2010-йилда у РусГидро гуруҳига кирди[4].

Йирик лойиҳалари

Амалга оширилган

90 йил давомида институт Россия ва собиқ Совет Иттифоқи мамлакатлари 250 дан ортиқ ГЕСларни лойиҳалаштирган. Уларнинг умумий қуввати 65 000 МВт, йиллик электр энергияси ишлаб чиқариши – 230 000 ГВт*соат. Шунингдек, дунёнинг 45 мамлакатида умумий қуввати 26 000 МВт дан ортиқ 50 та ГЕСни лойиҳалаштирган.

Ўзининг тарихи давомида Гидропроект 400 дан ортиқ обектлар – транспорт сув каналлари, ГЕСлар, ГТЕСлар, мобил электр стансияларни лойиҳасини ишлаб чиққан. Улардан айримлари қуйида келтирилган:

СССРда

ГЕСлар:

Каналлар:

СССРдан ташқарида

Амалга оширилмаган

  • Керчен гидроузели;
  • Сибир дарёлари оқимини Қозоғистон ва Ўрта Осиёга буриш.

Инсититут биноси

Гидропроект биносинниг дастлабки намунаси 1951-йил Каро Алабян устахонасида ишлаб чиқилган. Лойиҳа сталинча кўп қаватли бинолар услубида қилинган ва Ленинград шоссесидаги 3-уй ҳамда Волоколам шоссесидаги 4-уй билан яхлит ансаблни ташкил қилган[6].

Алабян вафотидан кейин Гидропроект биноси 1965—1968-йилларда бошқа лойиҳа (муаллифлари – меъморлар Г. П. Яковлев ва Н. А. Жеванширова, бош конструктор – В. В. Ханжи) бўйича ишланган. Бино Волоколам шоссеси 2-уйда жойлашган бўлиб, уч қаватли стилобатда шаклидаги тўртбурчак минора кўринишида[7]. Фасадларнинг кўриниши ойна, шаффоф ва қора темперли шиша – стемалитнинг алмашинуви билан белгиланади. Металл профилларнинг вертикал кумуш чизиқлари ойналар бўйлаб ўтади. Стилобатнинг жанубий қисмида жойлашган институтга кириш жойида қаттиқ чўзилган соябон шаклидаги катта зинапояси бор.

Москвадаги Гидропроект биноси медиафасади

Институтнинг 27 қаватли биносининг баландлиги деярли 104 метрни ташкил қилиб, Ленинград шоҳ кўчасини мантиқий якунлайди. Иккита йирик магистралнинг айрисида жойлашган бўлиб, Москванинг шимоли-ғарбида мўлжал вазифасини бажаради. Меъморчилиги халқаро услубга тегишли[7].

2000-йиллардан бошлаб бинонинг деярли бутун фасади тижорий рекламалар билан қопланган. 2012-йил охирида бино фасадида „Буилдеринг Медиа“ компанияси томонидан светодиод видеоэкран ўрнатилган. Бу медиафасаднинг майдони 2700 м² (шундан тахминан 2400 м² светодиод панно – Европадаги энг каттаси). Медиафасад кеча-ю кундуз ишлайди ва меъморий обектда телевизион тасвирни кенг кўламли намойиш қилиш имконини беради ҳамда 2 кмгача бўлган масофадан – "Аэропорт" метро бекатидан аниқ кўринади[8][9].

Ленинградда инситут филиали учун Плуталов кўчаси ва Шчорс шоҳ кўчаси бурчагида сталинча меъморчилик услубида бино қурилган (ҳозирги манзили – Кичик шоҳ кўча, Педроград томони, 77-уй).

Адабиётда эсланиши

  • Гидропроект биноси Юрий Трифоновнинг "Другая жизнь (ўзбекча: Бошқа ҳаёт) ҳикоясининг охирги хатбошида эслатиб ўтилган.

Манбалар

  1. ↑ Ҳйдропрожеcт wебсите (инглизча ва русча)
  2. ↑ История Гидропроекта. 1930 — 2000 (ру), Мосcоw, 2000 — 47-бет. [сайт ишламайди]
  3. ↑ Ленҳйдропрожеcт – Абоут тҳе институте – Cреатион ҳисторй (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-07-14 санасида архивланган)
  4. ↑ „РусҲйдро Гроуп Аcқуирес Ҳйдропрожеcт Ресеарч Cентер“. Ренеwаблеэнергйwорлд.cом. 2017-йил 12-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 12-декабр.
  5. ↑ Глен Р. „Женпег старт-уп ундерлинес Манитоба поwер диспутес“. СcиТеч Cоннеcт (1977-йил 11-январ). Қаралди: 2015-йил 7-апрел.
  6. ↑ Проэкт здания „Гидропроэкта“ на развилке Волоколамского и Ленинградского шоссе. ИИИ вариант. Макет. 1951 г., арх. К. С. Алабян, Л. Н. Баталов, инж. Г. В. Чернишёв – фото, фото.
  7. ↑ 7,0 7,1 „НИИ «Гидропроект» имени С. Я. Жука“ (деадлинк). СовАрх.ру. 2013-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 7-апрел.
  8. ↑ „Москва, здание «Гидропроекта»“. Буилдеринг Медиа. 2011-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 7-апрел.
  9. ↑ „Самый крупный медиафасад в Европе“. ЁуТубе (2013-йил 23-январ). 2014-йил 30-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 7-апрел.

Ҳаволалар