Ziyosfera

Ibrahim Abboud

Генерал Ибраҳим Аббоуд (1900-йил 26-октябр – 1983-йил 8-сентябр) 1958-1964-йилларда Судан давлати раҳбари ва 1964-йилда Судан Президенти бўлиб ишлаган сиёсий давлат арбоби. Бироқ у президентлик лавозимида кўп ўтирмайди ва Суданнинг ҳарбий бошқарувининг биринчи даврини тугатади[1].

Ибраҳим Аббоуд
إبراهيم عبود
1-Судан Президенти
Мансаб даври
17-ноябр 1958-йил – 16-январ 1964-йил
Президент Ибраҳим Аббоуд
Ўтмишдоши Судан суверенитети кенгаши (1955–1958)
Вориси Сирр Ал-Хатим Ал-Халифа
3-Судан Бош Вазири
Мансаб даври
18-ноябр 1958-йил – 30-октябр 1964-йил
Ўтмишдоши Абдаллаҳ Халил
Вориси Сирр Ал-Хатим Ал-Халифа
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 26-октябр 1900-йил
Суакин, Судан
Вафоти 8-сентябр 1983-йил(1983-09-08)
(82 ёшда)
Хартум, Судан Демократик Республикаси
Фуқаролиги Судан

Аскар Аббоуд 2-жаҳон урушида Миср ва Ироқда хизмат қилган[2]. 1949-йил Аббоуд Судан армиясининг Бош қўмондони ўринбосари бўлади[2]. Мустақилликка эришгач, Аббоуд Судан ҳарбийлари Бош қўмондони бўлди [2].

Ибраҳим Аббоуд 1900-йил 26-октабрда Қизил денгиздаги Суакин эски порт шаҳри яқинидаги Муҳаммед-Гол шаҳрида туғилган. У Гордон мемориал коллежида ва Хартумдаги ҳарбий коллежда муҳандислик бўйича таҳсил олган. У 1918-йилда Миср армиясидан буйруқ олади ва 1925-йилда бу армия таркибидан ажратилгандан сўнг Судан мудофаа кучлари таркибига ўтади. Иккинчи жаҳон уруши йилларида Эритрея, Эфиопия, Судан мудофаа кучлари ва Шимолий Африкадаги Британия армиясида хизмат қилади. Урушдан кейин 1949-йилда Судан Мудофаа кучлари қўмондони ва 1954-йилда Бош қўмондони ўринбосари бўлиб хизмат қилади[3]. 1956-йилда Судан мустақиллиги эълон қилиниши билан у Судан ҳарбий кучларининг Бош қўмондони этиб тайинланади[4].

1956-1958-йилларда Суданнинг ҳар икки йирик партиясининг миллатчи етакчилари давлат қуриш, иқтисодни ривожлантириш ва доимий конституция яратиш каби бир қарашда ҳал қилиб бўлмайдиган муаммоларга ечим топишга интилишди. На Демократик иттифоқчилар партияси (Судан) раҳбари ва биринчи Судан Бош вазири Исмаил ал-Азҳари, на унинг рақиби Умма партияси етакчиси ва ал-Азҳарининг вориси бош вазир Абдаллаҳ Халил сиёсий тизимнинг заиф томонларини енга олди ёки мамлакат муаммолари билан кураша олди. Парламент ҳукумати шу қадар обрўсизлантирилдики, авваллари сиёсатдан узоқда бўлган генерал Аббоуд 1958-йил 17-ноябрда ўз сўзи билан айтганда, „мамлакатнинг таназзул, тартибсизлик ва беқарорлик ҳолати“ни якунига етказиш учун давлат тўнтаришига раҳбарлик қилди. Давлат кенгаши, Вазирлар маҳкамаси, парламент ва барча сиёсий партиялар тарқатиб юборилди, конституция фаолияти тўхтатилди[5].

Ҳарбий ҳукумат бошлиғи

Аввалига Аббоуд ва унинг ҳукмрон Ўн икки Олий Кенгаши Судан сиёсатчилари ва халқининг сўзсиз қўллаб-қувватлашига эга эди. Мамлакат сиёсатчиларнинг фитналаридан чарчаган ва армияга самарали ва бузилмайдиган бошқарувни бошлашга рухсат беришга тайёр эди. Ҳарбий ҳукуматнинг дастлабки бир неча ойларида фақат ҳарбийлар ичида қаршилик мавжуд эди. Бу юқори мартабали ҳарбий раҳбарлар ўртасидаги келишмовчиликлар натижаси эди. Аммо бир йил ичида кўплаб ёш офицерлар Аббоуднинг позициясига қарши чиқишди. Уларнинг барчаси тезда бостирилди.

Аббоуд режими

Ибраҳим Аббоуд Югославияга ташрифи давомида, 1960-йил, июл

Аббоуд Судан муаммоларини ҳал қилиш учун тезда ҳаракат қилди. Муваққат конституция фаолияти тўхтатилди ва барча сиёсий партиялар тарқатиб юборилди. Судан пахтасининг нархи пасайтирилди ва 1958-1959-йилги ҳосилнинг ортиқча қисми сотилди ва молиявий инқироз енгиллаштирилди. Миср билан Нил сувларини бўлиш тўғрисида келишувга эришилди. Гарчи Судан кўпчилик суданликлар „адолатли“ деб ўйлаганчалик катта улуш олмаган бўлса-да, Миср Суданнинг мустақиллигини тан олди ва чегарадаги можаролар тўхтади. Ниҳоят, 1961-йилда Суданнинг пахта экспорти ва кўплаб хорижий ишлаб чиқариш импортларига қарамлигини тугатиш учун мўлжалланган 10 йиллик ривожланиш режаси ишга туширилди.

Аббоуд муҳим иқтисодий муаммолар билан шуғулланган ва ташқи алоқаларни яхшилаган бўлса-да, у армиядан ташқарида сиёсий издошларни шакллантириш учун ўз муваффақиятларидан фойдаланишга унчалик уринмади. Унинг сиёсий мустақиллиги ҳукуматни куч ишлатмасдан ҳокимиятда қолиши учун қатъий ҳаракат қилиш имконини берди. Лекин унинг ҳаракатлари кўпинча аҳолининг катта қатламлари учун бўлмади.

„Жанубий муаммо“

Ибраҳим Аббоуд билан Президент Кеннедй Оқ уйда, 1961-йил

Ўзининг заиф томонларига қарамай, Аббоуд ҳукумати „жанубий муаммо“ бўлмаганда узоқроқ давом этиши мумкин эди. Аббоуд шахсан машҳур эди ёки ҳеч бўлмаганда ҳурматга сазовор эди. У ҳатто 1961-йилда Оқ уйга таклиф қилинган, у ерда Президент Жон Кеннедй Суданни қўшнилари билан тинч-тотув яшашда яхши ўрнак кўрсатгани учун мақтаган[6].

Бироқ араб бўлмаган, мусулмон бўлмаган Судан жанубидагилар орасида ҳарбий ҳукуматнинг ўзбошимчалик билан ҳукмронлиги шимолдагидан кўра кўпроқ салбий реаксияга сабаб бўлди. Я'ни ҳукуматнинг жанубда араблаштириш ва исломни ёйиш бўйича кучли дастури мактабларда иш ташлашлар ва қишлоқларда очиқ қўзғолонларни келтириб чиқарди. Ҳукуматга қаршилик куч билан қарши олинди ва кўплаб жанубликлар қўшни давлатларга қочқин бўлиб кетишди. 1963-йилга келиб можаро фуқаролар урушига кўтарилиб, шимолий қўшинлар шаҳарларни, жанублик фуқаролар қишлоқларни кезиб юришган. Аббоуд кучлари сабабли Кодок, Еи ва Маридида кўп сонли ўлимлар бўлган ва умуман Умар ал-Баши даврига қадар, унинг ҳукумати унгача бўлган бошқа давлат раҳбарларига қараганда кўпроқ Судан халқининг ўлими учун жавобгар бўлган[7]. Ниҳоят, 1964-йил август ойида Аббоуд жанубдаги пайдо бўлган катта гуруҳнинг муаммонлари ўрганиш ва уни ҳал қилиш бўйича тавсиялар бериш учун 25 кишидан иборат комиссия тузди. Комиссия, ўз навбатида, „жанубий масала“ бўйича жамоатчилик муҳокамасини сўраганида, Кҳартоум Университети талабалари бир қатор мунозараларни бошладилар. Жараён тез орада маъмуриятнинг барча жабҳаларини очиқ танқид қилиш форумига айланди. Ҳукумат бу мунозараларни таъқиқлаб қўйд ва бу бир талабанинг ўлимига сабаб бўлди. Натижада талабалар намойишларини тезлаштирди. Вазият тезда ёмонлашди ва икки кун ичида давлат хизмати ва транспорт ходимлари иш ташлашди. Вилоятларда намойишлар бўлиб ўтди[8]. Мухолифатни қуролли куч ва қон тўкиш орқали бостириш ўрнига, Аббоуд 1964-йил 26-октябрда ҳукуматини тарқатиб юборди ва Олий Кенгаш ўрнига Сир Ал-Хатим Ал-Халифа қўли остида вақтинчалик вазирлар маҳкамасини тузишга рухсат берди[5]. Аббоуд 15-ноябрда вақтинчалик фуқаролик ҳукумати фойдасига истеъфога чиқишга мажбур бўлди[3] ва шу тариқа Судан Республикаси ҳарбий бошқарувининг биринчи даври тугади.

Аббоуд бир неча йил Британияда яшаб, 1983-йил 8-сентабрда 82 ёшида Хартумда вафот этди[9].

Манбалар

  1. ↑ Биограпҳй оф Эл Ферик Ибраҳим Аббоуд ат боокрагс.cом
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Тҳе Интернатионал Wҳўс Wҳо 1972-73. Лондон: Эуропа Публиcатионс, 1972 — 2-бет. ИСБН 0900362480. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Ҳаррис М. Лентз. Ҳеадс оф Статес анд Говернменц Синcе 1945. Роутледге, 4 Фебруарй 2014 — 709-бет. ИСБН 978-1-134-26490-2. 
  4. ↑ „Судан Эмбассй ин Cанада“. 2015-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 14-сентябр.
  5. ↑ 5,0 5,1 Ж. Пахтон. Тҳе Статесман'с Еар-Боок 1973-74: Тҳе Энcйcлопаэдиа фор тҳе Бусинессман-оф-тҳе-Wорлд. Спрингер, 28 Деcембер 2016 — 1333–-бет. ИСБН 978-0-230-27102-9. 
  6. ↑ Wелcоминг Ремаркс то Пресидент Аббоуд оф тҳе Републиc оф тҳе Судан ат Андреwс Аир Форcе Басе, 4 Оcтобер 1961, ҳттп://www.жфклибрарй.орг/Ассет-Виэwер/Арчивес/ЖФКWҲА-051-002.аспх
  7. ↑ Маwут Ачиэcқуэ Мач Гуарак. Интегратион анд Фрагментатион оф тҳе Судан: Ан Африcан Ренаиссанcе. АутҳорҲоусе, 21 Фебруарй 2011 — 118–-бет. ИСБН 978-1-4567-2356-9. 
  8. ↑ Берридге, Wиллиам „50 еарс он: Ремемберинг Судан'с Оcтобер Револутион“. африcанаргуманец.орг. Африcан Аргуменц (2014-йил 20-октябр). Қаралди: 2017-йил 5-сентябр.
  9. ↑ Треастер, Жосепҳ „ИБРАҲИМ АББОУД, 82, WАС СУДАН'С ЛЕАДЕР ФРОМ 1958 ТО 1964“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1983-йил 9-сентябр). Қаралди: 2017-йил 3-сентябр.

Ташқи ҳаволалар

Викиомборда „Ибраҳим Аббоуд“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi