Ziyosfera

Ifikl

Ификл (қадимги юнонча: Ἰφικλῆς) — қадимги юнон мифологиясидаги қаҳрамон, Гераклнинг эгизак укаси ва Иолайнинг отаси. Аргонавтларнинг Колхидага саёҳатида ва Калидон овида қатнашган. У акаси билан бирга Гиппокоонт ёки Молионидлар ва Авгий ўғилларига қарши курашиб ҳалок бўлган.

Мифологияда

Ификл Персеидлар сулоласидан эди. У Амфитрион (Фивда сургунда яшашга мажбур бўлган Тиринфнинг собиқ қироли Персейнинг набираси) ва Алкменанинг ўғли эди. Алкмена Зевсни севиб қолди, унинг маъшуқасига айланди ва тўққиз ой ўтгач, у икки ўғил туғди ва улардан бири, кейинчалик Геракл исмини олган маъбуднинг ўғли Алкид, иккинчиси эса инсоннинг ўғли Ификл эди[1]. Илм-фанда қадимги муаллифлар Гераклнинг кучи ва жасоратига диққатни тортиш мақсадида Ификл ўйлаб топилган деган фикр мавжуд. Гесиоднинг ёзишича, Алкмена „ҳақиқий муносиб эр билан энг ёмонини“ дунёга келтирган[2]. Бу тезисни тасдиқловчи манбаларда, хусусан, бешикда ётган саккиз ойлик эгизакларга илонлар ҳужум қилганда Ификл қўрқиб кетгани, унинг акаси эса илонларни бўғиб ўлдиргани айтилади[3][4].

Ўсиб улғайган Ификл Мегара қироли Алкафойнинг қизи Автомедуса билан турмуш қуради. Бу никоҳдан унинг ўғли Иолай туғилади. Фив қироли Креонт Гераклни Эргинга қарши ёрдами учун миннатдорчилик сифатида куёви қилиб қўйганида, Ификлга қирол кенжа қизини беради ва у яна иккита ўғиллик бўлади. Бироқ, Геракл эсидан оғган пайтида, бу болаларни ўзиники[1] билан бирга оловга ташлайди. Ификл Иолайни Гераклдан[5] қутқариб олишга ва уни хотини Мегарани ўлдиришдан сақлаб қолишга муваффақ бўлади; манбалардан бирига кўра, Геракл ўз укасини ҳам ўлдирмоқчи бўлган[3][4].

Диодор Сицилийский сўзларига кўра, Ификл, „Арго“ кемасида Колхидага Олтин жун излаб кетган қаҳрамонлар орасида эди. „Арго“ Троядан сузиб ўтаётганда, Геракл укасини маҳаллий қирол Лаомедонтга байталлар подаси ва йиртқич ҳайвон устидан ғалаба қозонгани учун ваъда қилинган малика Гесионни олиш учун юборган. Лаомедонт келишувни бажаришдан бош тортган ва элчини қамоққа ташлаган; шу сабабли уруш бошланиб, Геракл Трояни эгаллаб, қиролни ўлдирган[6]. Псевдо-Аполлодор Этолияда улкан тўнғиз овининг иштирокчилари орасида Ификл номини келтиради[1][4].

Ификл юнон ички урушлардан бирида акаси тарафдан жанг қилиб вафот этган. Бир тахминга кўра, бу Геракл Ликимнийнинг ўғли Эоннинг ўлдирилгани туфайли, Спарта қироли Гиппоконтнинг ўғилларидан қасос олиш учун бўлган жангда содир бўлган[1][6]; бошқасига кўра, Ификл Авгийнинг жиянлари Молионидалар билан бўлган жангда яраланган ва Аркадиядаги Фенияда вафот этган[7][4].

Гесиод афсонанинг ишончли версияси келтирилган, унга кўра, ёшлигида Ификл ўз уйини тарк этиб, ихтиёрий равишда Тиринф ва Микенлар қироли Еврисфей хизматига кирган. Кейинчалик, қаҳрамон ўз қилмишидан пушаймон бўлган, лекин жуда кеч эди[2]. Бу версия[3] Дамасский Николайнинг маълумотлари билан яхши мос келади. Унга кўра, ака-ука Тиринфга келганида, „Еврисфей тезда Ликимний ва Ификл билан дўстлашади, лекин Гераклга шубҳа билан муносабатда бўлади ва уни яқинлари қаторида бўлишига йўл қўймади“[5].

Хотираланиши

Тарихий даврда Феней шаҳрида саёҳатчиларга Ификл қабри кўрсатилган. Камида эрамизнинг ИИ асрига қадар, маҳаллий аҳоли қаҳрамонга қурбонликлар келтиришган[7]. Вазаларни бўяшда юнон рассомлари баъзан чақалоқ Алкид томонидан илонларни бўғиб ўлдириш ҳикоясидан фойдаланиб, унинг укасини ҳам тасвирлашган[3].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Аполлодор.
  2. ↑ 2,0 2,1 Гесиод 2001.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Кролл 1916.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Столл 1894.
  5. ↑ 5,0 5,1 Николай Дамасский.
  6. ↑ 6,0 6,1 Диодор Сицилийский 2005.
  7. ↑ 7,0 7,1 Павсаний.

Ҳаволалар

Адабиётлар

  • Ботвинник М. Иолай // Мифы народов мира. — 1987. — Т. 1. — С. 554.
  • Кролл. Ипҳиклес 1 // Паулйс Реаленcйcлопäдиэ дер cлассисчен Алтертумсwиссенсчафт. — 1916. — Бд. ИХ, 2. — Кол. 2018.
  • Столл. Ипҳиклес 1 // Аусфüҳрличес Лехикон дер гриэчисчен унд рöмисчен Мйтҳологиэ. — 1894. — Бд. ИИ, 1. — Кол. 305—306.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi