Имеретия (Имерети, груз. იმერეთი) — ўлкаси (мхаре) Ғарбий Грузияда, Рион дарёсининг ўрта оқимида жойлашган тарихий вилоят. Минтақанинг аҳолиси грузин тилининг (имеретлар) имерети лаҳжасида сўзлашади, тарихда улар маданият ва турмушнинг айрим маҳаллий хусусиятлари билан ажралиб турган.

Имеретия
იმერეთის მხარე

Zestaponi
Зестапони

Ўлка
Маъмурий маркази Кутаиси
Йирик шаҳарлари
  • Кутаиси (147 635),
  • Самтредиа (25 318),
  • Зестафони (20 814),
  • Чиатура (12 803),
  • Цхалтубо (11 281),
  • Ткибули (9770),
  • Хони (8987),
  • Санчхере (6140).
Расмий тили грузин тили
Аҳоли (2018) 507 038[1] (2-ўрин)
Зичлиги 77,38 киши./км²
Миллатлар таркиби грузинлар (99,32 %), руслар (0,26 %), арманлар (0,13 %)
Динлар таркиби православлар (98,81 %)
Майдони 6 552.3[2] км²
Код ИСО 3166-2 ГЕ-ИМ
Харитада
Imeretiya იმერეთის მხარე xaritada

Ўлка маркази — Кутаиси. Минтақа ҳудудининг бир қисми қисман тан олинган Жанубий Осетия Республикаси томонидан назорат қилинади.

Цхалтубо шаҳридан унчалик узоқ бўлмаган ва Кутаиси шаҳридан тахминан 10 километр узоқликда Грузиядаги энг катта ғор — Кумистави ғори жойлашган. 2010-йилда Прометей ғори деб ўзгартирилган.

Тарихи

Имерети, Цкалтубо тумани

ХВ аср охирида Темур истилосидан кейин кучайган феодал низолар натижасида Имеретия Грузия давлатидан мустақил феодал давлатга — Имеретия қироллигига (Картли ва Кахети билан бирга) — пойтахт Кутаиси билан бирга ажралиб чиққан.

ХВИ аср охирида Имеретия қироллиги Имеретия ҳудуди билан чегараланган.

1555-йилги Эрон -Туркия сулҳигига кўра, Имеретия подшолиги Усмонли Туркияга бўйсуниб, қул ёки пул ва нақд ўлпон тўлаган. Тарихи доимий феодал тартибсизликлари ва қул савдосининг гуллаб-яшнаши билан ифодаланади. Айниқса, ХВИИ асрда ўзаро феодал низолар кучайди.

Подшоҳ Сулаймон И (1752-1784) даврига келиб қирол ҳокимияти мустаҳкамланди. У қул савдосини тақиқлади, бутун Ғарбий Грузияни бирлаштиришга ҳаракат қилди. Сулаймон И нинг турклар билан узоқ муддатли уруши 1757-йилда ғалаба қозониш ва 1758-йилда Картли қироли Эрекле ИИ билан ҳарбий иттифоқ тузиш билан белгиланади.

ХВИИИ асрда Имеретия қироллиги қироллари ёрдам сўраб Россияга бир неча бор мурожаат қилишган, аммо Туркия билан муносабатларни мураккаблаштирмаслик учун сўровлар рад этилган. Ниҳоят, 1769-йилда Екатерина ИИ генерал Тотлебен корпусини Грузияга юборди (рус қўшинлари олиб чиқилишидан бироз олдин, унинг ўрнига кейинчалик генерал Сухотин келди). Тотлебен Имеретиядаги турк қал’аларини қўлга олиб, Кутаисини эгаллашга муваффақ бўлди. Поти шаҳри ва қал’асини ҳам қамал қилди. Россия қўшинларининг қисқа муддат туришига қарамай, бу ҳарбий муваффақиятлар Туркия билан кейинги тинчлик музокараларига таъсир кўрсатди: 1774-йилги Кучук-Қайнаржи рус-турк шартномасига кўра, Туркиянинг Имеретия қироллигига солиқ бекор қилинган. Тотлебен томонидан олинган қал’алар туркларга қайтарилмайди.

1811-йилда Имерети қироллиги Россия империясининг Имеретия вилоятига айлантирилган.

Маъмурий бўлиниши

Имеретия маъмурий жиҳатдан 11 муниципалитетга (2006-йилгача — туманлар) ва 1 вилоятга бўйсунадиган шаҳарга бўлинган:

Муниципалитет Байроқ Герб Майдон,км² 2002-йилги аҳоли рўйхатга олиш бўйича[3],
2014-йилги аҳоли рўйхатга олиш бўйича [4],
2018-йилги
аҳоли рўйхатга олиш бўйича [5],
Зичлиги,
2018-йил
Маркази
Кутаиси, шаҳар 70 185 965 147 635 140 961 2013,72 Кутаиси ш.
Багдати 815 29 235 21 582 19 830 24,33 Багдати ш.
Вани 577 34 464 24 512 22 790 39,49 Вани ш.
Зестафони Флаг Герб 433 76 208 57 628 56 532 130,55 Зестафони ш.
Самтредиа Флаг Герб 364 60 456 48 562 45 907 126,11 Самтредиа ш.
Санчхере[6] Флаг Герб 769 46 846 37 775 36 312 47,08 Санчхере ш.
Тержола Флаг Герб 357 45 496 35 563 33 329 93,35 Тержола ш.
Ткибули Флаг Герб 478 31 132 20 839 19 348 40,47 Ткибули ш.
Харагаули Флаг Герб 914 27 885 19 473 19 098 20,89 Харагаули ш. т. пос.
Хони Флаг Герб 429 31 749 23 570 22 234 51,82 Хони ш.
Цхалтубо Флаг Герб 700 73 889 56 883 51 425 73,46 Цхалтубо ш.
Чиатура Флаг Герб 542 56 341 39 884 39 272 72,45 Чиатура ш.
Имератия, ҳаммаси 6552 699 666 533 906 507 038 77,38 Кутаиси ш.

Аҳоли пунктлари

Минтақанинг миллий таркиби
(2014-йил аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра)
[7]

Сони %
Жами 533 906 100.00%
грузинлар 530 288 99.32%
руслар 1384 0,26%
арманлар 709 0,13%
украинлар 398 0,07%
осетинлар 143 0,03%
лўлилар (бошалар) 135 0,03%
оссурияликлар 125 0,02%
юнонлар 109 0,02%
озарбайжонлар 106 0,02%
яҳудийлар 65 0,01%
абхазлар 48 0,01%
язидийлар 6 0,00%
бошқа 390 0,07%
Шаҳар типидаги аҳоли пунктлари

Аҳолиси

Минтақанинг аҳолиси (имеретилар) грузин тилининг имерети лаҳжасида гаплашади.

2018-йил 1-январ ҳолатига вилоят аҳолиси 507 038 киши[8], 2014-йил 1-январ ҳолатига 703 300 киши [9], 2009-йил 693 500 киши[10].

Вилоят аҳолиси 2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра 533 906 киши[11], 2002-йил аҳоли рўйхатига кўра 699 666 киши эди.

2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра Имеретия аҳолисининг миллий таркиби
Муниципалитет Ҳаммаси грузинлар % руслар % руслар % украинлар % осетинлар % лўлиар (боша) % оссурийлар % греклар % % бошқалар %
Имеретия , умумий 533 906 530 288 99,32% 1384 0,26% 709 0,13% 398 0,07% 143 0,03% 135 0,03% 125 0,02% 109 0,02% 106 0,02% 509 0,10%
Кутаиси 147 635 146 153 99,00% 533 0,36% 127 0,09% 151 0,10% 51 0,03% 101 0,07% 75 0,05% 66 0,04% 54 0,04% 324 0,22%
Багдати 21 582 21 514 99,68% 32 0,15% 6 0,03% 15 0,07% 3 0,01% 0 0,00% 0 0,00% 0 0,00% 1 0,01% 11 0,05%
Вани 24 512 24 465 99,81% 31 0,13% 3 0,01% 8 0,03% 0 0,00% 0 0,00% 0 0,00% 4 0,02% 0 0,00% 1 0,01%
Зестафони 57 628 57 365 99,54% 119 0,21% 42 0,07% 38 0,07% 8 0,01% 0 0,00% 31 0,05% 5 0,01% 1 0,00% 19 0,03%
Самтреди 48 562 47 779 98,39% 218 0,45% 379 0,78% 57 0,12% 12 0,02% 34 0,07% 18 0,04% 7 0,01% 23 0,05% 35 0,07%
Санчхери 37 775 37 690 99,77% 31 0,08% 7 0,02% 5 0,01% 26 0,07% 0 0,00% 0 0,00% 5 0,01% 0 0,00% 11 0,03%
Тержоли 35 563 35 446 99,67% 64 0,18% 13 0,04% 17 0,05% 3 0,01% 0 0,00% 0 0,00% 1 0,00% 9 0,03% 10 0,03%
Ткибули 20 839 20 646 99,07% 90 0,43% 13 0,06% 40 0,19% 12 0,06% 0 0,00% 1 0,01% 5 0,02% 3 0,01% 29 0,14%
Харгаули 19 473 19 417 99,71% 30 0,15% 5 0,03% 3 0,02% 7 0,04% 0 0,00% 0 0,00% 1 0,01% 2 0,01% 8 0,04%
Хони 23 570 23 504 99,72% 38 0,16% 10 0,04% 11 0,05% 2 0,01% 0 0,00% 0 0,00% 1 0,01% 0 0,00% 4 0,02%
Цхалтуби 56 883 56 601 99,50% 147 0,26% 28 0,05% 35 0,06% 10 0,02% 0 0,00% 0 0,00% 8 0,01% 13 0,02% 41 0,07%
Чиатури 39 884 39 708 99,56% 51 0,13% 76 0,19% 18 0,05% 9 0,02% 0 0,00% 0 0,00% 6 0,02% 0 0,00% 16 0,04%

Умумий харитаси

Маъмурий бирлик, 200 600 киши
20 000 кишидан 30 000 кишигача.
10 000 кишидан 20 000 кишигача
5 000 кишидан 10 000 кишигача
2 000 кишидан 5 000 кишигача
1 000 кишидан 2 000 кишигача
Imeretiya is located in Imereti
Samtredia
Самтредиа
Zestafoni
Зестафони
Chiatura
Чиатура
Tsxalbuto
Цхалбуто
Tkibuli
Ткибули
Xoni
Хони
Sachxere
Сачхере
Terjola
Тержола
Bagdati
Багдати
Vani
Вани
Xaragauli
Харагаули
Kulashi
Кулаши
Chorvali
Чорвали
Itxvisi
Итхвиси
Ternali
Тернали
Opshkviti
Опшквити
Geguti
Гегути
Vartsixi
Варцихи
Dimi
Дими
Meore Obcha
Меоре Обча
Имеретия аҳоли пунктлари

Манбалар

  1. ↑ Без районов, подконтрольных частично признанным государством ру:Южная Осетия
  2. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის შედეგები: „ტომი И“ (деадлинк). 2015-йил 23-октябрда асл нусхадан архивланган.. მთავარი რედაქტორი: თეიმურაზ ბერიძე. თბილისი: საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, 2003, გვერდი 52. ИСБН 99928-0-768-7
  3. ↑ Этнический состав Грузии по переписи 2002 года (ингл.)
  4. ↑ „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 Генерал Популатион Cенсус Маин Ресулц Генерал Информатион)“. 2014 ГЕНЕРАЛ ПОПУЛАТИОН CЕНСУС РЕСУЛТС (эн) (деадлинк). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
  5. ↑ „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“ (эн) (деадлинк). Национальная статистическая служба Грузии. 2018-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 29-октябр.
  6. ↑ Грузия причисляет к Сачхерскому району Имеретии юго-запад Дзауского района Южной Осетии, неподконтрольный Грузии
  7. ↑ „Национальный состав по краям Грузии (Тотал популатион бй регионс анд этҳниcитй)“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
  8. ↑ „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2018-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 29-октябр.
  9. ↑ „Оценка населения Грузии на 2004—2014 гг. по муниципалитетам по данным Департамента статистики Грузии“ (эн). 2014-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган.
  10. ↑ „Оценка населения Грузии на 2000—2009 гг. по районам по данным Департамента статистики Грузии“ (эн). 2009-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  11. ↑ „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 Генерал Популатион Cенсус Маин Ресулц Генерал Информатион)“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.

Ҳаволалар