Imeretiya
Имеретия (Имерети, груз. იმერეთი) — ўлкаси (мхаре) Ғарбий Грузияда, Рион дарёсининг ўрта оқимида жойлашган тарихий вилоят. Минтақанинг аҳолиси грузин тилининг (имеретлар) имерети лаҳжасида сўзлашади, тарихда улар маданият ва турмушнинг айрим маҳаллий хусусиятлари билан ажралиб турган.
|
| ||
| Ўлка | ||
|---|---|---|
| Маъмурий маркази | Кутаиси | |
| Йирик шаҳарлари |
| |
| Расмий тили | грузин тили | |
| Аҳоли (2018) | 507 038[1] (2-ўрин) | |
| Зичлиги | 77,38 киши./км² | |
| Миллатлар таркиби | грузинлар (99,32 %), руслар (0,26 %), арманлар (0,13 %) | |
| Динлар таркиби | православлар (98,81 %) | |
| Майдони | 6 552.3[2] км² | |
| Код ИСО 3166-2 | ГЕ-ИМ | |
| Харитада | ||
|
| ||
Ўлка маркази — Кутаиси. Минтақа ҳудудининг бир қисми қисман тан олинган Жанубий Осетия Республикаси томонидан назорат қилинади.
Цхалтубо шаҳридан унчалик узоқ бўлмаган ва Кутаиси шаҳридан тахминан 10 километр узоқликда Грузиядаги энг катта ғор — Кумистави ғори жойлашган. 2010-йилда Прометей ғори деб ўзгартирилган.
Тарихи

ХВ аср охирида Темур истилосидан кейин кучайган феодал низолар натижасида Имеретия Грузия давлатидан мустақил феодал давлатга — Имеретия қироллигига (Картли ва Кахети билан бирга) — пойтахт Кутаиси билан бирга ажралиб чиққан.
ХВИ аср охирида Имеретия қироллиги Имеретия ҳудуди билан чегараланган.
1555-йилги Эрон -Туркия сулҳигига кўра, Имеретия подшолиги Усмонли Туркияга бўйсуниб, қул ёки пул ва нақд ўлпон тўлаган. Тарихи доимий феодал тартибсизликлари ва қул савдосининг гуллаб-яшнаши билан ифодаланади. Айниқса, ХВИИ асрда ўзаро феодал низолар кучайди.
Подшоҳ Сулаймон И (1752-1784) даврига келиб қирол ҳокимияти мустаҳкамланди. У қул савдосини тақиқлади, бутун Ғарбий Грузияни бирлаштиришга ҳаракат қилди. Сулаймон И нинг турклар билан узоқ муддатли уруши 1757-йилда ғалаба қозониш ва 1758-йилда Картли қироли Эрекле ИИ билан ҳарбий иттифоқ тузиш билан белгиланади.
ХВИИИ асрда Имеретия қироллиги қироллари ёрдам сўраб Россияга бир неча бор мурожаат қилишган, аммо Туркия билан муносабатларни мураккаблаштирмаслик учун сўровлар рад этилган. Ниҳоят, 1769-йилда Екатерина ИИ генерал Тотлебен корпусини Грузияга юборди (рус қўшинлари олиб чиқилишидан бироз олдин, унинг ўрнига кейинчалик генерал Сухотин келди). Тотлебен Имеретиядаги турк қал’аларини қўлга олиб, Кутаисини эгаллашга муваффақ бўлди. Поти шаҳри ва қал’асини ҳам қамал қилди. Россия қўшинларининг қисқа муддат туришига қарамай, бу ҳарбий муваффақиятлар Туркия билан кейинги тинчлик музокараларига таъсир кўрсатди: 1774-йилги Кучук-Қайнаржи рус-турк шартномасига кўра, Туркиянинг Имеретия қироллигига солиқ бекор қилинган. Тотлебен томонидан олинган қал’алар туркларга қайтарилмайди.
1811-йилда Имерети қироллиги Россия империясининг Имеретия вилоятига айлантирилган.
Маъмурий бўлиниши
Имеретия маъмурий жиҳатдан 11 муниципалитетга (2006-йилгача — туманлар) ва 1 вилоятга бўйсунадиган шаҳарга бўлинган:
| Муниципалитет | Байроқ | Герб | Майдон,км² | 2002-йилги аҳоли рўйхатга олиш бўйича[3], |
2014-йилги аҳоли рўйхатга олиш бўйича [4], |
2018-йилги аҳоли рўйхатга олиш бўйича [5], |
Зичлиги, 2018-йил |
Маркази |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Кутаиси, шаҳар | 70 | 185 965 | 147 635 | 140 961 | 2013,72 | Кутаиси ш. | ||
| Багдати | 815 | 29 235 | 21 582 | 19 830 | 24,33 | Багдати ш. | ||
| Вани | 577 | 34 464 | 24 512 | 22 790 | 39,49 | Вани ш. | ||
| Зестафони | 433 | 76 208 | 57 628 | 56 532 | 130,55 | Зестафони ш. | ||
| Самтредиа | 364 | 60 456 | 48 562 | 45 907 | 126,11 | Самтредиа ш. | ||
| Санчхере[6] | 769 | 46 846 | 37 775 | 36 312 | 47,08 | Санчхере ш. | ||
| Тержола | 357 | 45 496 | 35 563 | 33 329 | 93,35 | Тержола ш. | ||
| Ткибули | 478 | 31 132 | 20 839 | 19 348 | 40,47 | Ткибули ш. | ||
| Харагаули | 914 | 27 885 | 19 473 | 19 098 | 20,89 | Харагаули ш. т. пос. | ||
| Хони | 429 | 31 749 | 23 570 | 22 234 | 51,82 | Хони ш. | ||
| Цхалтубо | 700 | 73 889 | 56 883 | 51 425 | 73,46 | Цхалтубо ш. | ||
| Чиатура | 542 | 56 341 | 39 884 | 39 272 | 72,45 | Чиатура ш. | ||
| Имератия, ҳаммаси | 6552 | 699 666 | 533 906 | 507 038 | 77,38 | Кутаиси ш. |
Аҳоли пунктлари
Минтақанинг миллий таркиби
(2014-йил аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра)[7]
| Сони | % | |
|---|---|---|
| Жами | 533 906 | 100.00% |
| грузинлар | 530 288 | 99.32% |
| руслар | 1384 | 0,26% |
| арманлар | 709 | 0,13% |
| украинлар | 398 | 0,07% |
| осетинлар | 143 | 0,03% |
| лўлилар (бошалар) | 135 | 0,03% |
| оссурияликлар | 125 | 0,02% |
| юнонлар | 109 | 0,02% |
| озарбайжонлар | 106 | 0,02% |
| яҳудийлар | 65 | 0,01% |
| абхазлар | 48 | 0,01% |
| язидийлар | 6 | 0,00% |
| бошқа | 390 | 0,07% |
- Шаҳар типидаги аҳоли пунктлари
- Кутаиси (147 635 киши, 2014-йил аҳолини рўйхатга олиш бўйича),
- Самтредиа (25 318 киши),
- Зестапони (20 814 киши),
- Чиатура (12 803 киши),
- Цхалтубо (11 281 киши),
- Ткибули (9770 киши),
- Хони (8987 киши),
- Сачхере (6140 киши),
- Тержола (4644 киши),
- Вани (3744 киши),
- Багдати (3707 киши).
- Харагаули (1965 киши, 2014-йил аҳолини рўйхатга олиш бўйича),
- Кулаши (1702 киши).
Аҳолиси
Минтақанинг аҳолиси (имеретилар) грузин тилининг имерети лаҳжасида гаплашади.
2018-йил 1-январ ҳолатига вилоят аҳолиси 507 038 киши[8], 2014-йил 1-январ ҳолатига 703 300 киши [9], 2009-йил 693 500 киши[10].
Вилоят аҳолиси 2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра 533 906 киши[11], 2002-йил аҳоли рўйхатига кўра 699 666 киши эди.
- 2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра Имеретия аҳолисининг миллий таркиби
| Муниципалитет | Ҳаммаси | грузинлар | % | руслар | % | руслар | % | украинлар | % | осетинлар | % | лўлиар (боша) | % | оссурийлар | % | греклар | % | % | бошқалар | % | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Имеретия , умумий | 533 906 | 530 288 | 99,32% | 1384 | 0,26% | 709 | 0,13% | 398 | 0,07% | 143 | 0,03% | 135 | 0,03% | 125 | 0,02% | 109 | 0,02% | 106 | 0,02% | 509 | 0,10% |
| Кутаиси | 147 635 | 146 153 | 99,00% | 533 | 0,36% | 127 | 0,09% | 151 | 0,10% | 51 | 0,03% | 101 | 0,07% | 75 | 0,05% | 66 | 0,04% | 54 | 0,04% | 324 | 0,22% |
| Багдати | 21 582 | 21 514 | 99,68% | 32 | 0,15% | 6 | 0,03% | 15 | 0,07% | 3 | 0,01% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 1 | 0,01% | 11 | 0,05% |
| Вани | 24 512 | 24 465 | 99,81% | 31 | 0,13% | 3 | 0,01% | 8 | 0,03% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 4 | 0,02% | 0 | 0,00% | 1 | 0,01% |
| Зестафони | 57 628 | 57 365 | 99,54% | 119 | 0,21% | 42 | 0,07% | 38 | 0,07% | 8 | 0,01% | 0 | 0,00% | 31 | 0,05% | 5 | 0,01% | 1 | 0,00% | 19 | 0,03% |
| Самтреди | 48 562 | 47 779 | 98,39% | 218 | 0,45% | 379 | 0,78% | 57 | 0,12% | 12 | 0,02% | 34 | 0,07% | 18 | 0,04% | 7 | 0,01% | 23 | 0,05% | 35 | 0,07% |
| Санчхери | 37 775 | 37 690 | 99,77% | 31 | 0,08% | 7 | 0,02% | 5 | 0,01% | 26 | 0,07% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 5 | 0,01% | 0 | 0,00% | 11 | 0,03% |
| Тержоли | 35 563 | 35 446 | 99,67% | 64 | 0,18% | 13 | 0,04% | 17 | 0,05% | 3 | 0,01% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 1 | 0,00% | 9 | 0,03% | 10 | 0,03% |
| Ткибули | 20 839 | 20 646 | 99,07% | 90 | 0,43% | 13 | 0,06% | 40 | 0,19% | 12 | 0,06% | 0 | 0,00% | 1 | 0,01% | 5 | 0,02% | 3 | 0,01% | 29 | 0,14% |
| Харгаули | 19 473 | 19 417 | 99,71% | 30 | 0,15% | 5 | 0,03% | 3 | 0,02% | 7 | 0,04% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 1 | 0,01% | 2 | 0,01% | 8 | 0,04% |
| Хони | 23 570 | 23 504 | 99,72% | 38 | 0,16% | 10 | 0,04% | 11 | 0,05% | 2 | 0,01% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 1 | 0,01% | 0 | 0,00% | 4 | 0,02% |
| Цхалтуби | 56 883 | 56 601 | 99,50% | 147 | 0,26% | 28 | 0,05% | 35 | 0,06% | 10 | 0,02% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 8 | 0,01% | 13 | 0,02% | 41 | 0,07% |
| Чиатури | 39 884 | 39 708 | 99,56% | 51 | 0,13% | 76 | 0,19% | 18 | 0,05% | 9 | 0,02% | 0 | 0,00% | 0 | 0,00% | 6 | 0,02% | 0 | 0,00% | 16 | 0,04% |
Умумий харитаси
| Маъмурий бирлик, 200 600 киши | |
| 20 000 кишидан 30 000 кишигача. | |
| 10 000 кишидан 20 000 кишигача | |
| 5 000 кишидан 10 000 кишигача | |
| 2 000 кишидан 5 000 кишигача | |
| 1 000 кишидан 2 000 кишигача |
Манбалар
- ↑ Без районов, подконтрольных частично признанным государством ру:Южная Осетия
- ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის შედეგები: „ტომი И“ (деадлинк). 2015-йил 23-октябрда асл нусхадан архивланган.. მთავარი რედაქტორი: თეიმურაზ ბერიძე. თბილისი: საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, 2003, გვერდი 52. ИСБН 99928-0-768-7
- ↑ Этнический состав Грузии по переписи 2002 года (ингл.)
- ↑ „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 Генерал Популатион Cенсус Маин Ресулц Генерал Информатион)“. 2014 ГЕНЕРАЛ ПОПУЛАТИОН CЕНСУС РЕСУЛТС (эн) (деадлинк). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
- ↑ „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“ (эн) (деадлинк). Национальная статистическая служба Грузии. 2018-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 29-октябр.
- ↑ Грузия причисляет к Сачхерскому району Имеретии юго-запад Дзауского района Южной Осетии, неподконтрольный Грузии
- ↑ „Национальный состав по краям Грузии (Тотал популатион бй регионс анд этҳниcитй)“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
- ↑ „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2018-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 29-октябр.
- ↑ „Оценка населения Грузии на 2004—2014 гг. по муниципалитетам по данным Департамента статистики Грузии“ (эн). 2014-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Оценка населения Грузии на 2000—2009 гг. по районам по данным Департамента статистики Грузии“ (эн). 2009-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 Генерал Популатион Cенсус Маин Ресулц Генерал Информатион)“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.