Imoduddin Zangiy
| Имодуддин Зангий | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Мосул, Ҳалаб, Ҳама ва Эдесса отабеги | |||||
| Салтанат | 1127–1146 | ||||
| Ўтмишдоши | Маҳмуд ИИ | ||||
| Давомчиси |
Сайфиддин Ғозий И (Мосулда) Нуриддин (Ҳалабда) | ||||
| Вафоти |
14-сентябр 1146-йил Қалъат Жаъбар, Сурия | ||||
| Турмуш ўртоғи |
Зумурруд хотун[1] Сукмана хотун[1] Сафия хотун[1] | ||||
| |||||
| Сулола | Зангийлар | ||||
| Отаси | Оқ Сунқур ал-Ҳожиб | ||||
| Дини | Ислом | ||||
Имодуддин Зангий (арабча: عماد الدين زنكي; туркча: İмâдüддин Зенгî; 1084 ёки 1087-йил - 1146-йил 14-сентябр) – салжуқийлар лашкарбошиси, Мосул (1127–1146) ва Ҳалаб (1127-1146) отабеклари, туркманларнинг Зангийлар сулоласининг асосчиси. Салжуқийлар қўмондони Оқ-Сункур ал-Ҳожибнинг ўғли.
Болалигидан етим қолган Зангий Мосул отабекларидан таълим олаётган (кейин хизматда) чоғида ҳарбий тажриба орттирган. Франкларга (салибчилар) қарши юришларда ажралиб туриб, машҳур бўлган. 1127-йилда унинг ўзи Мосул, кейин эса Ҳалаб отабеги бўлиб, Сурия ва Месопотамияни ўз ҳукмронлиги остида бирлаштирган. Зангий бир қанча салжуқий султонлар ҳукмронлиги даврида Ироқ-Эрон сиёсатида асосий шахс бўлган.
Зангий Сурия ва Месопотамияда салибчилар ва мусулмон амирларига қарши кураш олиб боради, ўз мулкини кенгайтириб, ҳимоя қилади. Эдесса қўлга киритилгандан сўнг (1144-йил декабр) ислом оламида эътиқод ҳимоячиси сифатида машҳур бўлган. Христиан дунёсида Зангий хавфли душман сифатида қабул қилинган. Эдессанинг салибчилар томонидан йўқотилиши Иккинчи салиб юришининг (1147—1149) ташкил этилишига олиб келади. Бошланганда Зангий вафот этган, салибчиларга унинг ўғли Нуриддин Маҳмуд қаршилик қилган. Зангий "ХИИ асрда „аксил салиб юриши“га бошчилик қилган учта йирик мусулмон етакчиларидан биринчиси" (қолган иккитаси Нуриддин Маҳмуд ва Салоҳиддин эди)[2].
Адабиётлар
- Камал ад-дин ибн ал-Адим „Сливки, снятые с истории Халеба“, . Из истории средневековой Сирии. М.: Наука, 1990.
- Усама ибн Мункыз. Книга назидания. М.: Восточная литература, 1958.
- Гибб Г.. Дамасские хроники крестоносцев, Хроники военных сражений. М.: Центрполиграф, 2009.
- Нерсес Шнорали „Плач об Эдессе“, . Армянская средневековая лирика, Библиотека поэта. Большая серия. Второе издание, 1972 — 204—205-бет.
- Садр ад-Дин Али. Ахбар ад-даулат ас-сельджукийа. М: Восточная литература, 1980 — 106—107-бет.
- ал-Фатḥ ибн ʻАлī Бундāрī. İрак ве Ҳорасан: Селçуклулари тариҳи. Маариф Матбааси, 1943.
- Габриэли Ф.. Араб Ҳисторианс оф тҳе Cрусадес. Университй оф Cалифорниа Пресс, 1984. ИСБН 978-0-520-05224-6.
- Бар Ҳебраэус. Чронограпҳй, Л., 1932.
- Ҳилленбранд C.[эн]. Тҳе ҳисторй оф тҳе Жазира 1100—1150: тҳе cонтрибутион оф Ибн Ал-Азрақ ал-Фариқи, Тҳесис пресентед фор тҳе Дегреэ оф ПҳД, Эдинбургҳ: Университй оф Эдинбургҳ, 1979.
- Т. Ал-‘Азими „Ла Чрониқуэ Абрéгéэ д’ал-‘Азими’“, . Жоурнал Асиатиқуэ. Парис: Импримериэ натионале, 1938 — 353—528-бет.
- Ибн Кҳалликāн. Ибн Кҳалликан'с биограпҳиcал диcтионарй. П.: Принтед фор тҳе Ориэнтал транслатион фунд оф Греат Бритаин анд Иреланд, 1842.
- Мичел ле Сйриэн. Чрониқуэ де Мичел ле Сйриэн. Парис: Рогер Пеарсе, 1905.
- Маттҳеw оф Эдесса. Тҳе Чрониcле оф Маттҳеw оф Эдесса.
- Wиллиам оф Тйре. А Ҳисторй оф Деэдс Доне Беёнд тҳе Сеа. Cолумбиа Университй Пресс, 1943.
- „Нотес эт cорреcтионс“, , Реcуэил дес ҳисториэнс дес cроисадес : Ҳисториэнс ориэнтаух, 1872.
- Маалоуф А.. Тҳе Cрусадес Тҳроугҳ Араб Эес. Сақи, 1984.
- Ру Ж.-П.. Тамерлан: [пер. с фр.]. Молодая гвардия, 2012. ИСБН 978-5-235-03350-4.
- Райли-Смит Дж.. Рыцари-госпитальеры в Иерусалиме и на Кипре. Становление и развитие могущественного военно-религиозного ордена. Центрполиграф, 2021 — 31-бет.
- Алптекин С.. Тҳе Реигн оф Занги (Тҳесис субмиттед фор тҳе Дегреэ оф Доcтор оф Пҳилосопҳй). Университй оф Лондон, 1972. (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-12-25 санасида архивланган)
- Атçэкен З., Яşар Б.. Малазгирт'тен Ватана Анадолу Селçуклу Девлети Тариҳи. Эğитим Яйıневи, 2016. ИСБН 978-975-8890-15-6.
- Белотто Н.Д.. Поwер анд Легитимаcй ин тҳе Медиэвал Муслим Wорлд: Тҳе Cареэр оф Имад ал-Дин Зенги (1085—1146) (А Тҳесис Субмиттед фор тҳе Дегреэ оф Мастер оф Арц). Флорида Атлантиc Университй, 2014.
- Безер Г. Ö. ЗЕНГÎ, İмâдüддин (тр) // Ислам Ансиклопедиси. — 2013. — C. 44. — С. 258—261.
- Босwортҳ C. Э.. Неw Исламиc Дйнастиэс: А Чронологиcал анд Генеалогиcал Мануал. Эдинбургҳ Университй Пресс, 2019.
- Чристиэ Н. Занги (эн) // Тҳе Cрусадес (Ан Энcйcлопедиа) / Алан В. Муррай Эдитор. — 2006. — Вол. 4. — П. 1293—1295. Архивировано 27 октябр 2021 года.
- Cоşкун А. Аксунгур (тр) // Ислам Ансиклопедиси. — 1989. — C. 2. — С. 296.
- Демиркент И. Кüрбоğа (тр) // Ислам Ансиклопедиси. — 2002. — C. 26. — С. 562—563.
- Эл-Азҳари Т.. Зенги анд тҳе Муслим Респонсе то тҳе Cрусадес. Лондон анд Неw Ёрк: Роутледге, 2016.
- Эл-Азҳари Т. Имад Ал-Дин Занки анд Ҳис Ҳостиле Полиcй тоwард тҳе Салжуқид Султанате анд тҳе Аббасид Cалипҳате ин Иран анд Ирақ. Эхпандинг Ҳис Фронтиэрс 1127—1146 (эн) // Америcан Интернатионал Жоурнал оф Cонтемпорарй Ресеарч. — 2012. — Вол. 2, но. 12. — П. 13—23.
- Элиссеэфф Н.. Нур ад-Дин, ун гранд принcе мусулман де Сйриэ ау темпс дес cроисадес. Вол. 1–3., Дамас, 1967.
- Гибб, Ҳамилтон А. Р. „Зенги анд тҳе Фалл оф Эдесса“, . А Ҳисторй оф тҳе Cрусадес, 1969 — 449—462-бет.
- Ҳеидеманн С.. Занги, 2 эд, Энcйcлопаэдиа оф Ислам, Леиден: БРИЛЛ, 2002 — 451-бет.
- Ҳилленбранд C. „Абоминабле Аcц: Тҳе Cареэр оф Зенги“, . Тҳе Сеcонд Cрусаде: Сcопе анд Cонсеқуэнcес. Манчестер Университй Пресс, 2001 — 111—132-бет. ИСБН 978-0-7190-5711-3.
- Ҳилленбранд C. Тҳе Cареэр оф Нажм ал-Дīн İл-Гҳāзī (эн) // Дер Ислам[эн] / эд. оф Стефан Ҳеидеманн[эн]. — Берлин: Wалтер де Груйтер, 1981. — Вол. 58. — Исс. 2. — П. 250—292. — ИССН 0021-1818.
- Каракуş Н. Ҳилле’де Бир Бедевî Эмîри: Дüбейс б. Садака (тр) // Марифе Дини Араşтıрмалар Дергиси. — Андоза:Ан.: Едиверен Китап, 2018. — C. 18, сайıл. 2. — С. 339—386. — ИССН 1303-0671. — ДОИ:10.33420/марифе.383557.
- Мортон Н. „Чаптер 4, Фиэлдс оф Блоод (1120—1128)“, . Тҳе Фиэлд оф Блоод : Тҳе Баттле фор Алеппо анд тҳе Ремакинг оф тҳе Медиэвал Миддле Эаст. Н. Й.: Басиc Боокс, 2018 — 132—173-бет. ИСБН 978-0-465-09670-1.
- Öмüр Э. İмâдеддîн Зенгî’нин Мусул Валилиğи Öнcеси Ҳаятı ве Фаалиетлери // Ваканüвис - Улусларарасı Тариҳ Араşтıрмаларı Дергиси. — 2022. — Т. 7, вып. Др. Маҳмут Кıркпıнар'а Армаğан. — С. 1752—1787.
- Озайдин А. ДÜБЕЙС б. САДАКА (тр) // Ислам Ансиклопедиси. — 1994. — C. 10. — С. 14.
- Паттон Д.. А Ҳисторй оф тҳе Атабегс оф Мосул анд Тҳеир Релатионс wитҳ тҳе Улама: А.Ҳ. 521—660/А.Д. 1127—1262 (А диссертатион). Неw Ёрк Университй, 1982.
- Рунcиман С.. А Ҳисторй оф тҳе Cрусадес, 1987. ИСБН 978-0-521-34771-6.
- Рунcиман С.. Тҳе Фирст Cрусаде анд тҳе Фоундатион оф тҳе Кингдом оф Жерусалем, А Ҳисторй оф тҳе Cрусадес, вол. 1. Cамбр.: Cамбридге Университй Пресс, 1951. ИСБН 978-0-521-06161-2.
- Şэşэн Р. Имадуддин эл-Исфаҳани (тр) // Ислам Ансиклопедиси. — 2000. — C. 22. — С. 174—176.
- Севим А. İналоğулларı (тр) // Ислам Ансиклопедиси. — 2000. — C. 22. — С. 257—258.
- Севим А. Артук Оğлу İлгази (тр) // ТТК Беллетен. — Анкара, 1962. — Вол. ХХВИ. — Сайıл. 104. — С. 649—691. — ИССН 0041-4255.
- Севим А. „Касîмüддевле Аксунгур“, . Üнлü Селçуклу комутанларı: Афşин, Ацıз, Артук, ве Аксунгур. Анкара: Тüрк Тариҳ Куруму Басıмеви, 1990 — 72—97-бет. ИСБН 978-975-16-0248-0.
- Сüмер Ф. В. Ирак Селçуклуларı (тр) // Ислам Ансиклопедиси. — 2009. — C. 436. — С. 387.
- Сусшеим К.. Илгҳази, Э.Ж. Брилл'с фирст энcйcлопаэдиа оф Ислам, 1913—1936. Леиден: БРИЛЛ, 1987 — 1118—1119-бет.
- Зоуаче А. Дубайс Б. Ṣадақа (м. 529/1135), авентуриэр де лéгенде. Ҳистоире эт фиcтион данс л’ҳисториограпҳиэ арабе мéдиéвале (виэ/хииэ-вииэ/хиииэ сиècлес) (фр) // Буллетин д’éтудес ориэнталес. — Беирут: Институт франçаис ду Проче-Ориэнт, 2009. — Вол. ЛВИИИ. — П. 87—130. — ИССН 0253-1623. — ДОИ:10.4000/бео.65.
- Аҳмад б Муҳаммад ал- Маққари. Тҳе Ҳисторй оф тҳе Моҳаммедан Дйнастиэс ин Спаин.... Ориэнтал транслатион фунд оф Греат Бритаин анд Иреланд, солд, 1843 — 288-бет.
- Сüмер Ф.. Селçуклулар девринде Доğу Анадолу'да Тüрк бейликлери. Анкара: Тüрк Тариҳ Куруму Басıмеви, 1990. ИСБН 978-975-16-0242-8.
- Туран О. „7. Дилмаç Оğуллари Бейлиğи“, . Доğу Анадолу Тüрк Девлетлери Тариҳи. Öтüкен Неşрият А.Ş., 1973 — 300—305-бет. ИСБН 978-605-155-216-3.
- Уста А. İмадеддин Зенги ве Артуклулар // Тракя Üниверситеси Сосял Билимлер Дергиси. — 2007. — Т. 9, вып. 2. — С. 120–137. — ИССН 1305-7766.
- Вäтҳ Г.. Диэ Гесчичте дер артуқидисчен Фüрстентüмер ин Сйриэн унд дер Ǧазīра'л-Фурāтīя (496 — 812/1002 — 1409). Б.: Счwарз, 1987. (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-06-23 санасида архивланган)
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Алптекин, C.. Тҳе Реигн оф Зангī (521-541/1127-1146).. Университй оф Лондон, 1972 — 47, 98, 133-бет.
- ↑ Ҳилленбранд 2001, с. 125.