Imom Ali masjidi (Basra) sahifasining manbasini koʻrish

{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        = Imom Ali masjidi 
 |Asl nomi   = {{lang-ar|جَامِع خَطْوَة الْإِمَام عَلِيّ}}
 |Tasvir             = Imam Ali Mosque in Basra.jpg
 |Tasvir imzosi     = Orqa fonda qayta qurilgan masjid, old fonda esa VII asrga oid masjid qoldiqlari, 2016-yil
 |Mamlakat                  = Iroq
 |Hudud                  = Basra muhofazasi
 |Joylashuvi          = Basra
 |Maktab yoʻnalishi          =    [[shia]]<br>''baʼzan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]]''    |Masjid turi              = Jome masjid
 |Meʼmoriy uslub     = Islom meʼmorchiligi
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokorlik              = {{circa}} milodiy 635-yil ({{small|masjid qoldiqlari}})<b>milodiy 20000 ({{small|restavratsiya}})
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          = 
 |Qurila boshladi    = 
 |Qurilib bitkazildi = 
 |Imom                    = 
 |Holati               = 
 |Umumiy maydoni           = 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       = 
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      = 1
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           = 
 |Minoralar soni    = 1
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                = xurmo qamishlari ({{small|dastlab}}), loy gʻisht, ohaktosh
 |Sayt                    = 
}}
'''Imom Ali masjidi''' ({{Lang-ar|جَامِع خَطْوَة الْإِمَام عَلِيّ}}), shuningdek, '''Basra Eski masjidi''' ({{Lang|ar|مَسْجِد الْبَصْرَة الْقَدِيم}}) va '''Jome Xatva Ali''' ({{Lang|ar|جامع خطوة الإمام علي}}) nomlari bilan ham tanilgan, [[Iroq]]ning [[Basra muhofazasi]] [[Basra]] tarixiy hududida (hozirgi shahar markazidan 12 km gʻarbda) qurilgan ilk [[masjid]]. [[Bizning era|Milodiy]] {{Circa|635}}-yilda qurilishi yakunlangan ushbu masjid [[Islom tarixi]]dagi eng qadimiy masjidlardan biri boʻlib, rivoyatlarga koʻra, [[islom]] tarixida qurilgan uchinchi islomiy masjid<ref>{{cite thesis |author=Samir, Hamed Hyab |title=IRAQI ARCHITECTURE BETWEEN TRADITION AND MODERNITY: RE-CREATING THE URBAN IDENTITY OF BASRA, THE "VENICE OF THE EAST" |publisher=[[University of Salford]] |location=Salford, [[Manchester]], UK |degree=[[Doctor of Philosophy|Ph.D]] |date=December 2017 |access-date=29 June 2025 |url=https://salford-repository.worktribe.com/file/1385523/1/Final_Hamed%2520Thesis_December%2520.pdf&ved=2ahUKEwjp8qKs35WOAxWezjgGHRPmLfoQFnoECA4QAQ&usg=AOvVaw1uA-3BomGtbOTRZVUSRFb4 |page=24 }}</ref>, shuningdek, [[Makka]] va [[Madina (shahar)|Madina]]dan tashqaridagi birinchi masjid hisoblanadi. Ushbu VII asr inshootining qoldiqlari bugungi kunga qadar saqlanib qolgan, 2000-yilda yangi bino qurib bitkazilgan.

Asosan, [[Shialik|shia]]larga mansub boʻlgan ushbu [[Jome masjid|jome masjid]]dan baʼzan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] musulmonlar ham foydalanadi.

== Tarixi ==

=== Tashkil etilishi va ahamiyati ===
Masjid milodiy {{Circa|635}}-yilda [[Xalifalik|ikkinchi xalifa]] [[Umar]] davrida Basra shahrining fathidan sal oldin shahar chekkasida bunyod etilgan. Dastlab bino xurmo qamishlaridan qurilgan, biroq keyinchalik asl bino katta yongʻin oqibatida yonib ketgan. Shundan soʻng masjid 3-[[Damashq xalifaligi|umaviy xalifa]] [[Umar ibn Abdulaziz|Umar II]] davrida loydan qayta qurilgan{{Manba kerak|date=June 2025}}.

Biroq qayta qurilgan bino [[Bagʻdod xalifaligi|abbosiylar davri]]da Basra shahrini suv bosgan katta toshqin tufayli yana vayron boʻlgan. Basraliklarning asosiy qismi eski Basradan shaharning yangi qismiga koʻchib ketganidan soʻng, masjid madaniy meros obyektiga hamda [[Ali]] va [[Oysha]] ziyorat qilinadigan joyga aylangan. Masjidning diniy ahamiyati sababli bu maskan arab ziyoratchilarining koʻplab qirgʻinlari sodir boʻlgan manzilga aylangan, ayniqsa, [[Zanjilar qoʻzgʻoloni]] paytida masjidga turli hujumlar uyushtirilgan{{Manba kerak|date=June 2025}}

Masjidda [[fiqh]] ilmi, [[hadis]] ilmi va [[falsafa]]ni oʻrganishga bagʻishlangan ilk [[madrasa]] tashkil etilgani qayd etiladi. Ilk islom tarixi davrining ayrim muhim shaxslari, jumladan, [[Abdulloh ibn Abbos]] va [[Vosil ibn Ato]] shu yerda taʼlim olgan. Madrasa huquqiy masalalarni ishlab chiqishda aqlni qoʻllashni taklif etgan dastlabki taʼlim dargohlaridan boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://www.alrsool.org/display3775.htm |script-title=ar:مسجد خطوة الإمام علي بالبصرة.. ارث إسلامي يتحدى طواغيت العصور] |work=Al Rsool |lang=ar |accessdate=January 5, 2018 |archive-date=January 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105070207/http://www.alrsool.org/display3775.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iraaq18.com/archives/6230 |script-title=ar:جامع خطوة الامام علي عليه السلام في البصرة يحتاج الى التفاتة من الحكومة |work=Iraaq 18 |lang=ar |accessdate=January 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105070158/http://www.iraaq18.com/archives/6230 |archive-date=January 5, 2018 |url-status=dead }}</ref>.

=== Hozirgi davr ===
[[File:Imam_Ali_Mosque_in_Basra_(cropped-01).jpg|left|thumb|260x260px|Masjidning hozirgi koʻrinishi]]

2000-yilda masjid qayta taʼmirlanib, hozirgi koʻrinishda qayta qurildi. Yangi qurilish avvalgi meʼmoriy uslub bilan bogʻliqlikka ega emas edi<ref>{{Cite web |script-title=ar:مسجد خطوة أمير المؤمنين الإمام علي (عليه السلام) - موقع قسم الشؤون الدينية - العتبة العلوية المقدسة |url=https://tableegh.imamali.net/index.php?id=1366 |access-date=2023-10-10 |website=tableegh.imamali.net |lang=ar |date= }}</ref>.

2010-yillarning boshlarida masjidni 200 ''dunum'' maydonga kengaytirish va uni asl koʻrinishiga oʻxshatib, 6 ta [[minora]], 16 ta eshik hamda [[namoz]] uchun katta hovli qoʻshgan holda qayta qurish rejalari boʻlgan. Biroq 2013-yilda Iroq oʻsha paytda boshidan kechirayotgan ogʻir sharoitlar sababli bu rejalar toʻxtab qolgan<ref name=":0">{{Cite web |script-title=ar:بالصور.. مسجد البصرة القديم مقصد العراقيين في رمضان |url=https://www.aljazeera.net/lifestyle/2019/5/23/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b5%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%b3%d8%ac%d8%af-%d8%b1%d9%85%d8%b6%d8%a7%d9%86 |access-date=2023-10-10 |website=[[Al Jazeera]] |date=2019-05-23 |lang=ar}}</ref>.

Soʻnggi yillarda masjid [[Ramazon]] kunlarida bayramona tadbirlar va yigʻinlarga guvoh boʻldi. Bular qatoriga [[Qurʼon]] qiroati musobaqalari va islomiy maʼruzalarni tashkil etish kabi faoliyatlar kiradi. [[Misr]]ning [[Qohira]] shahridagi [[Al-Azhar universiteti]]dan ham qori va qiroat qiluvchilar masjidga hamda uning yigʻinlariga tashrif buyurib, Qurʼon tilovati orqali Ramazon tunlarini yod etishda, shuningdek, diniy marosim va urf-odatlarni nishonlashda ishtirok etadi. Masjid posboni Ali al-Bagʻdodiyning soʻzlariga koʻra, yigʻinlarda Iroqning turli shaharlaridan va [[Arabiston yarim oroli]]dan odamlar, shuningdek, [[Eron]], [[Pokiston]] va [[Hindiston]]dan kelgan mehmonlar va sayyohlar ham qatnashadi. Fiqh ilmi uchun ilk madrasa sifatida yoshi ulugʻligi, shuningdek, [[Tuya jangi]]dan keyin masjidga Ali va Oyshaning tashrif buyurgani haqidagi eʼtiqod uning ziyoratgoh sifatidagi rolini saqlab qolishga yordam bergan<ref name=":0" />.

== Meʼmorchiligi ==
Hududda VII asrga oid masjidning qoldiqlari saqlanib qolgan boʻlib, ular orasida koʻpincha minora deb notoʻgʻri talqin qilinadigan burchak minorasi ham bor. Ushbu minora 1980-yillarda restavratsiya qilingan. Bezakli gʻisht terish usuli asosida bunyod etilgan ushbu minora Bagʻdoddagi milodiy {{Circa|624}}-yilda qurilgan Mustansiriya madrasasi bilan bir davrda qurilgan deb hisoblaniladi.

Bugungi kunda hududda kichik zamonaviy masjid va [[Ziyoratxona|ziyoratgoh]] mavjud.

== Yana qarang ==
{{Stack|{{Portal|Iroq|Islom}}}}
* [[Iroqda islom]]
* [[Iroqdagi masjidlar roʻyxati]]
* [[Eng qadimgi masjidlar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{cite book |author1=Sarre, Friedrich |author1-link=Friedrich Sarre |author2=Herzfeld, Ernst |author3=van Berchem, Max |author3-link=Max van Berchem |title=Archäologische Reise im Euphrat- und Tigris-Gebiet |year=1911 |volume=1 |pages=249–52; figs. 131–2 |lang=de }}
* {{cite journal |author1=Al-Taie, Entidhar |author2=Al-Ansari, Nadhir |author3=Knutsson, Sven |year=2012 |title=Materials and the Style of Buildings used in Iraq during the Islamic period |journal=Journal of Earth Sciences and Geotechnical Engineering |volume=2 |number=2 |pages=69–97 |doi= |issn= |via=ResearchGate }}

== Havolalar ==
{{Commons category-inline}}


{{DEFAULTSORT:Ali Mosque, Basra}}
[[Turkum:7-asr masjidlari]]
[[Turkum:21-asr Iroqdagi masjidlar]]
[[Turkum:Basra tarixi]]
[[Turkum:Iroqdagi gumbazli masjidlar]]
[[Turkum:Iroqdagi minorali masjidlar]]
[[Turkum:Iroqdagi masjid xarobalari]]
[[Turkum:Basradagi masjidlar]]
[[Turkum:Iroqdagi shia masjidlari]]
[[Turkum:Iroqdagi ziyoratgohlar]]
[[Turkum:Iroqdagi sunniy masjidlar]]