Ziyosfera

Imperator Meydzi

Император Мейдзи (японча: 明治天皇, Мейдзи-теннё?, 1852-йил 3-ноябр – 1912-йил 30-июл), яна шунингдек Буюк Мейдзи (японча: 明治大帝, Мейдзи-тайтей?) ёки Муқаддас император Мейдзи (японча: 明治聖帝, Мейдзи-сейтей?) каби номлари билан машҳур бўлиб, анъанавий ворислик тартибига кўра, Япониянинг 122-императори бўлган. 1867-йил 3-февралдан то вафотига қадар Япония империясининг биринчи монархи, „Мейдзи эраси“ даврида мамлакатни бошқарган. Мейдзи Японияни якка, феодал давлатдан саноатлашган жаҳоннинг кучли давлатига айланишига сабаб бўлган „Мейдзи ислоҳотлари“ нинг асосчисидир.

Император Мейдзи
明治天皇
Император
Мансаб даври
1867-йил 13-феврал – 1912-йил 30-июл
Вазир Итё Ҳиробуми
Ўтмишдоши Император Кёмей
Вориси Император Таисё
Тож кийдириш маросими 1968-йил 12-сентябр
Шахсий маълумотлари
Таваллуди
Муцуҳито (японча: 睦仁?)

3-ноябр 1852-йил
Киото Гёэн миллий боғи, Киото, Ямасиро провинсияси, Япония
Вафоти 29-июл 1912-йил(1912-07-29)
(59 ёшда)
Меидзи саройи , Токио, Токио префектураси, Япония империяси
Ўлим сабаби уремия касаллиги
Миллати япон
Турмуш ўртоғи Императорица Сёкен
Болалари
  • Ёсиҳито, император Таисё
  • Масако, малика Такеда
  • Фусако, малика Китасиракава
  • Нобуко, малика Асака
  • Тосико, малика Ҳигасикуни
  • (ва бошқалар)
Онаси Накаяма Ёсико
Отаси Император Кёмей
Дафн этилган жойи Фусими Момояма но Мисасаги (японча: 伏見桃山陵?), Киото, Киото префектураси, Япония
Имзоси

1852-йил император Мейдзи туғилган пайтида, Япония яккаланиб қолган Токугава сёгунлиги ҳукмронлигидаги 270 та марказлаштирилмаган доменлардан иборат, саноати феодал даврларда қолиб кетган мамлакат бўлган[1]. Мейдзи вафотигача Япония кенг қамровли сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий инқилобни бошдан кечирган ва жаҳон саҳнасида буюк давлатлардан бири сифатида майдонга чиққа. Неw Ёрк Тимес 1912-йилда императорнинг дафн маросимида бу ўзгаришларни қисқача худди шундай баён қилади: „Унинг вафотигача амалга оширилган ишлар ҳақиқатда ҳайратнарли эди. Япония олдинги эскиликдан янги Японияга айланган“[2].

Замонавий даврдан бошлаб, Япония императори вафот этганида, унга вафотидан кейин исм берила бошланган. Бундай ном император ҳукмронлик қилган даврнинг мувофиқи бўлиб, императорнинг тириклигида тахтга қўшган ҳиссасини анлатади. Шунинг учун ҳаёти давомида омма олдида шунчаки „император“ сифатида танилган, аммо ўлимидан кейин тарихда „император Мейдзи“ номи билан тилга олинади. Император бу унвонни ҳукмронлигининг деярли бутун даврини қамраб олган „Мейдзи даври“ га нисбатан олган. Унинг асл исми (имзосидан ташқари ҳеч қандай расмий ҳужжат ёки расмий контекстда ишлатилмайди) Муцуҳито (японча: 睦仁?) бўлган.

Келиб чиқиши

 

Император Кёмей (императорнинг отаси)
Накаяма Ёсико (императорнинг онаси)

Токугава сёгунлиги ХВИИ аср бошларида ўзини намоён қила бошлаган[3]. Япония сёгун ҳукмронлиги остида бўлган. Тахминан 180 даимё номи билан танилган лордлар сёгун ҳукмронлиги остида автоном ҳудудларни бошқарган ва сёгун вақти-вақти билан даимёларни совға олиш учун чақириб турган, лекин уларга солиқ солмаган. Сёгун даимёларни бошқа йўллар билан ҳам бошқарган; фақат сёгунгина даимёларнинг никоҳини маъқуллай олган ва даимёни ўз мулкидан маҳрум қилиши мумкин бўлган[4].

1605-йилга келиб ўз лавозимидан расман нафақага чиққан Токугава Иэясу биринчи Токугава сёгуни бўлган. Нафақага чиққандан сўнг, Токугава Иэясу ва унинг ўғли, сёгун Токугава Ҳидетада, 1605-йилда зодагонлар учун хулқ-атвор кодексини ишлаб чиққанлар. Кодексга кўра, император ўз вақтини илм ва санъатга бағишлаши керак эди[5]. Сёгунлик ҳукмронлиги остидаги императорлар Конфуций классикаларини ўрганиш, шеърият ва хаттотликка вақт ажратиш орқали ушбу қонунга қаттиқ риоя қилганлиги тарихий манбаларда ўз аксини топган[6]. Императорларга фақат япон ва хитой тарихи, географияси асослари ўргатилган[6]. Сёгун эса ўз ишлари учун императорнинг розилигини ёки маслаҳатини сўраши шарт бўлмаган[7].

Императорлар деярли ҳеч қачон ўзларининг сарой мажмуасини ёки Киотодаги госони тарк этишмаган, фақат император нафақага чиққандан кейин ёки сарой ёниб кетган тақдирда маъбадга бошпана олиш учун бориши мумкин бўлган[8]. Бир нечта императорлар нафақага чиқиш учун етарлича узоқ яшай олганлар; Мейдзининг бешта салафларидан фақат унинг катта бобоси ва бобосигина 40 ёшдан ошиқ яшаган[7]. Император оиласида чақалоқлар ўлими жуда юқори бўлган; императорнинг барча бешта ака-ука ва опа-сингиллари гўдаклигида вафот этган ва унинг 15 фарзандидан фақат бештаси вояга етган[7].

ХВИИ асрнинг бошларида бошқарувни қўлга киритганидан кўп ўтмай, сёгунлик амалдорлари (умумий равишда бакуфу номи билан танилган) Япония билан деярли барча Ғарб савдоларини тўхтатаганлар ва 1635-йилдаги Сакоку фармонига кўра насроний миссионерларининг оролларга киришини тақиқлаганлар. Хитой билан бўлаётган катта савдога қўшимча равишда, фақат голландияликлар Нагасаки томонида Дедзима оролидаги постини сақлаб, Япония билан савдо қилишни давом эттирганлар[9]. Бироқ, ХИХ асрнинг бошларига келиб, Япония атрофидаги сувларда Европа ва Америка кемалари тобора ортиб борган[10].

Барон Ока Генкеи, император шифокори. Барон Аояма Танемичи билан бирга императорнинг то ўлимига қадар уни даволашган.
Барон Аояма Танемичи, император суди шифокори.

  Қариндошлик никоҳлари япон юқори табақасининг илк тарихи даврида қироллик қонини ҳимоя қилиш усули сифатида кенг тарқалган; аммо, бу кутилмаган оқибатларга олиб келган. Ўша пайтда Мейдзи ҳам ўзига номаълум бўлган қариндошлар ўртасидаги никоҳ сабабли ирсий касалликларга дучор бўлган. Унда мандибуляр прогнатизм ва умуртқа поғонаси деформацияси каби генетик нуқсонлар бўлиб, бу нуқсонлар унинг болаларида ҳам кузатилган[11].

Туғма касалликлардан ташқари, Мейдзи, шунингдек, тўйиб овқатланмаслик, хусусан, тиамин (витамин Б¹) етишмаслигидан келиб чиққан берибери билан касалланган. Император оиласи диний сабабларга кўра ўртача одамларникига қараганда камбағаллар каби овқатланган.

Канизакларидан ўн беш нафар фарзанди бўлган. Улардан ўн нафари бевақт вафот этган. Шаҳзода Ёсиҳито (кейинчалик император Таисё) вояга етган ягона эркак ворис бўлган, лекин унинг танаси ва ақли заиф, менингит, қандли диабет, мия тромбози ва руҳий касалликлардан азият чеккан. Император Мейдзи нафақат невараларини, балки Кореянинг сўнгги валиаҳд шаҳзодаси, кореялик Гожонгнинг ўғли Йи Унни ҳам яхши кўриши, бу унинг болажонлигидан далолат беради[12].

Ёшлиги

Шаҳзода Муцуҳито 1852-йил 3-ноябрда госонинг шимолий чеккасида, она томондан бобосининг мулкидаги кичкина уйда туғилган. Ўша пайтда бола туғиш маданий жиҳатдан ифлосланиш манбаи деб ҳисобланган, шунинг учун император валиаҳд шаҳзода саройда туғилмаган. Бунинг ўрнига, император оиласи аъзолари ҳомиладор аёлнинг отасининг уйи яқинида, кўпинча вақтинчалик тузилмада туғилишлари одатий ҳол бўлган. Шаҳзода Муцуҳитонинг онаси Накаяма Ёсико (японча: 権の典侍), император Комейнинг канизаги ва унинг катта маслаҳатчи вазифасини бажарувчи Накаяма Тадаясунинг қизи бўлган[13]. Ёш шаҳзодага Сачи-но-мия ёки шаҳзода Сачи унвони берилди[14].

Ёш шаҳзода Японияда катта ўзгаришлар даврида туғилган. Бу ўзгариш 1853-йил июл ойида коммандор Маттҳеw Перрй ва унинг Америка денгиз флоти эскадрони (японлар буни „Қора кемалар“ деб аташган) Эдо портига (1868-йилдан бери Токио номи билан танилган) сузиб кирган пайтларидан бошлаб кескин ифодаланган[15]. Перрй Японияни халқаро савдога очиш учун ҳаракат қилди ва агар улар рози бўлмаса, японларни жиддий ҳарбий оқибатлар ҳақида огоҳлантирди[16]. Сёгунлик 250 йил ичида биринчи марта Перрйнинг келиши билан юзага келган инқироз туфайли Император суди билан маслаҳатлашиш учун жуда ноодатий қадам ташлайди[17]. Император Кёмей амалдорлари америкаликлар билан савдо қилишга рози бўлишлари керак, деб маслаҳат беришган ва Перрй қайтиб келганидан кейин қандай чоралар кўрилиши ҳақида олдиндан хабардор бўлишларини сўрашган[18]. Япония ҳукумати ўз армиясининг Америка армиясига тенг кела олмаслигига иқрор бўлишган ва шунинг учун бу савдога рухсат берилган ва "Тенг бўлмаган шартномалар" деб номланган ҳужжатга рози бўлишган[19]. „Тенг бўлмаган шартномалар“ тариф ваколатидан ва чет элликларни ўз судларида суд қилиш ҳуқуқидан воз кечишни англатарди[16]. Сёгунликнинг суд билан маслаҳатлашишга тайёргарлиги узоқ вақт давом этмай, 1858-йилда шартнома тўғрисидаги хат келган, ўша пайтда вақт қисқалиги сабабли маслаҳатлашиш мумкин бўлмаган[20]. Император Комей шунчалик ғазабланганки, ҳатто тахтдан воз кечиш билан ҳам таҳдид қилган[21].

Император болалигининг кўп қисми кейинги маълумотлар орқали маълум бўлган. Унинг таржимаи ҳоли баёнчиси Доналд Кеэне маълумотларнинг кўпчилиги император болалиги воқеаларига қарама-қарши эканлигини таъкидлайган. Бир замондош Муцуҳитони соғлом ва кучли, бир оз безори ва сумода жуда истеъдодли деб таърифлаган. Яна бири шаҳзода нозик ва тез-тез касал бўлганини таъкидлаган. Баъзи биографлар у биринчи марта ўқ овозини эшитганида ҳушидан кетганини айтишса, бошқалари бу маълумотни рад этишган[22]. 1860-йил 16-августда Сачи-но-мия валиаҳд шаҳзодаси, тахт вориси деб эълон қилинган. Ўша йилнинг 11-ноябрида валиаҳд шаҳзода деб эълон қилинган ва унга катталарнинг Муцуҳито номи берилган[23]. Шаҳзода етти ёшида таълим олишни бошлаган[24]. Мейдзи бу ҳақда бефарқ шогирд эканлигини келтириб ўтган ва яна бизга унинг қанча шеърлар ҳам ёзгани ҳам маълум[25].

Ҳукмронлиги

Тартибсизлик ва қўшилиш

Сокутаи кийган Император Мейдзи, 1872-йил
Император Меидзи 1873-йилда
Кумуш танга : 1 япон савдо доллари, 1876-йил

1860-йилларнинг бошларига келиб, сёгунлик бир қанча таҳдидлар остида қолган. Хорижий кучлар вакиллари Японияда ўз таъсирини кучайтиришга интиладилар. Кўпгина даимёлар бакуфунинг ташқи ишлар билан шуғулланишидан тобора кўп норози бўлганлар. Сиси ёки „олий мақсадли кишилар“ деб номланувчи кўп сонли ёш самурайлар учрашиб, сёгунликга қарши фикрлай бошлаганлар. Сиси император Комейни ҳурмат қилган ва „ижтимоий нуқсонларни даволаш учун“ тўғридан-тўғри зўравонлик ҳаракатларини бошлаб юборган. Дастлаб улар барча чет элликларнинг ўлимини ёки ҳайдалишини хоҳлашган бўлса-да, кейинчалик мамлакатни модернизация қилишни ёқлай бошлашган[26]. Бакуфу турли гуруҳларни тинчлантириш учун сиси ва даимёлар ўртасида „тўсиқ ўрнатиш“ учун бир қанча чоралар кўрган[27].

Киото сиси учун асосий марказ вазифасини ўтаган ва император Комейга таъсир кўрсатган. 1863-йилда сиси императорни „Босқинчиларни қувиб чиқариш тўғрисида буйруқ“ чиқаришга кўндирган. Буюртма сёгунликни қийин аҳволга солиб қўйган, чунки улар буйруқни бажариш ниятида бўлишган, аммо буни амалга ошириш кучига эга бўлмаганлар.  Чет элликлар ёки уларнинг кемаларига бир нечта ҳужумлар уюштирилган ва хорижий кучлар эса бунга жавоб ҳам қайтарган. Бакуфу кучлари сисининг кўп қисмини Киотодан ҳайдаб чиқаришга муваффақ бўлишган. 1864-йилда уларнинг шаҳарга қайтишга уриниши бартараф этилган. Шунга қарамай, бутун Японияда тартибсизликлар давом этган[27].

Шаҳзоданинг сиёсий нотинчликдан хабардор бўлгани бизга номаълум[28]. Бу даврда у аввал отасидан, кейин сарой шоирларидан „вака“ шеъриятини ўрганди[29]. 1866-йилда шаҳзода ўзининг классик таълимини давом эттираётган пайтда, Токугава Ёсинобу сёгун, ўз лавозимини эгаллади. Токугава Ёсинобу ислоҳотчи бўлиб, Японияни Ғарб услубидаги давлатга айлантирмоқчи эди. Ёсинобу охирги сёгун эди ва бир неча қаршиликларга учрайди. 1866-йил ўрталарида бакуфу армияси жанубий Япониядаги исёнчиларни жазолаш учун йўлга чиқди. Армия мағлубиятга учради[30].

Император Комеи 36 ёшида қаттиқ касал бўлиб, 1867-йил 30-январда вафот этди. Британия дипломати Сер Эрнест Сатоw (талаффузи: Эрнест Сатоу) шундай деб ёзган эди: „[Император Комеининг] сиёсий саҳнадан ғойиб бўлиб, унинг ўрнига ўн беш ёки ўн олти [аслида ўн тўрт] ёшли болакайни қолдириши энг мақбул фикр бўлганини инкор этиб бўлмайди“[31].

Киотода бўлиб ўтган қисқа маросимда валиаҳд шаҳзода 1867-йил 3-февралда расман тахтга ўтирди[32]. Янги император сиёсат масалаларини ўз ичига олмайдиган ўзининг классик таълимини давом эттирди. Бу орада сёгун Ёсинобу ҳокимиятни сақлаб қолиш учун курашади. У бир неча бор императордан ўз ҳаракатларини тасдиқлашни сўрайди, охир-оқибат император қабул қилди, аммо қарорларда ёш императорнинг ўзи иштирок этгани ҳақида ҳеч қандай маълумот учрамайди. Сиси ва бошқа исёнчилар янги Япония ҳақидаги тасаввурларини шакллантиришда давом этдилар ва улар императорни ҳурмат қилишларига қарамай, унинг сиёсий жараёнда фаол иштирок этишини ўйламаганлар[33].

Сиёсий кураш 1867-йил охирида авжига чиқди. Келишувга кўра, Ёсинобу ўз унвонини ва бир қанча ваколатларини сақлаб қолади, бироқ қонун чиқарувчи ҳокимият Британия моделига асосланган икки палатали қонун чиқарувчи органга берилади. Шартнома бузилди ва 1867-йил 9-ноябрда Ёсинобу императорга истеъфога чиқиш тўғрисида ариза берди ва ўн кундан кейин расман истеъфога чиқади[34]. Кейинги ойда қўзғолончилар император саройини эгаллаб, Киотога юриш қилди[35]. 1868-йил 4-январда император суд олдида император ҳокимиятининг „тикланиши“ тўғрисидаги ҳужжатни[36] тантанали равишда ўқиб эшиттирди ва кейинги ойда хорижий давлатларга ҳужжатлар юборилди[35]:

Япония императори барча хорижий давлатлар суверенларига ва уларнинг фуқароларига сёгун Токугава Ёсинобуга ўз илтимосига биноан бошқарув ҳокимиятини қайтаришга рухсат берилганлигини эълон қилади. Биз бундан буён мамлакатнинг барча ички ва ташқи ишларида олий ҳокимиятни амалга оширамиз. Шундай қилиб, император унвони шартномалар тузилган Тйcоон унвони билан алмаштирилиши керак. Ташқи алоқаларни юритиш учун биз томондан офицерлар тайинланмоқда. Шартномавий кучлар вакиллари ушбу эълонни тан олишлари маъқул.

Муцуҳито[37]

1868-йил 23-октабрда давр Кеиёдан Мейдзига ёки кейинчалик императорнинг вафотидан кейинги номи учун ишлатилган „маърифий бошқарув“ га ўзгартирилди. Бу императорнинг ўлимидан сўнг у ҳукмронлик қилган даврдан кейин ном бериш одатининг бошланиши эди.

Босин уруши деб номланувчи тўқнашувда Ёсинобунинг издошлари қисқа муддат қаршилик кўрсатишди ва 1869-йил охирида бакуфу қўшинлари мағлубиятга учради[35].

Ҳокимиятни бирлаштириш

1872-йил 1 январда барон Раимунд вон Стиллфриэд (талаффузи: Раймунд фон Стилфрид) томонидан суратга олинган Ёкосука денгиз арсеналида император Мейдзининг биринчи сурати.
1868-йил охирида Киотодан Токиога саёҳат қилган ўн олти ёшли император

Бакуфу ҳокимиятдан ағдарилганига қарамай, исёнчилар томонидан самарали марказий ҳукумат ўрнатилмаган. 1869-йил 23-март куни чет эл элчиларига биринчи марта Киотога ташриф буюриш ва императорга расмий қўнғироқ қилиш учун рухсат берилди[38]. 1868-йил 7-апрелда императорга янги ҳукуматнинг тузилиши тўғрисида беш банддан иборат „Хартия қасамёди“ топширилди. Баёнот ҳали янги режимга ўзини бағишламаганларни ўзига жалб қилиш учун ишлаб чиқилган. Кейин император расман илгари сурган бу ҳужжат феодализмни бекор қилади ва Япония учун замонавий демократик ҳукуматни эълон қилди. Хартия қасамёди кейинчалик император Ҳироҳито томонидан Инсоният декларациясида Иккинчи жаҳон урушидан кейин Япония ҳукуматига киритилган ўзгаришларни қўллаб-қувватлаш сифатида келтирилади[39]. Болалигидан бери биринчи марта у май ойининг ўрталарида бакуфу қўшинларининг қолдиқ қисмларини таъқиб қилаётган кучларга қўмондонлик қилиш учун Киотодаги Император участкаларини тарк этди. Оломон билан қопланган йўллар туфайли секин суратларда, Киотодан Осакага уч кунлик йўлга чиқди[40]. Осакада ҳеч қандай можаро бўлмаган; янги раҳбарлар императорнинг ўз халқи ва чет эл элчиларига кўпроқ кўринишини хоҳлашарди. Икки ҳафта ўтгач, император май ойининг охирида Осакадан (Киотога қараганда анча норасмий муҳитда) ўз уйига қайтди[41]. Қайтганидан кўп ўтмай, император бўш вақтини адабий изланишлар ишларини сақлаб қолган ҳолда, унинг барча давлат ишларига раислик қилишни бошлаши эълон қилинди[42]. 1871-йилдан бошлаб император тадқиқотлари замонавий материалларга асосланган ҳолда олиб борила бошланди[43].

1868-йил 19-сентабрда император Эдо шаҳрининг номи „шарқий пойтахт“ деган маънони англатувчи Токиога ўзгартирилишини эълон қилди. У 15-октябр куни Киотода расман тахтга ўтирди (бу фуқаролик тартибсизликлари туфайли ўтган йилга қолдирилган маросимлар туфайли). Тож кийишдан бироз олдин император янги даврни ненго Мейдзи ёки „маърифатли бошқарув“ деб номланишини эълон қилди. Илгари ненго император ҳукмронлиги даврида бир неча марта ўзгартирилган; бундан буён, ҳар бир ҳукмронлик фақат битта ненго бўлиши эълон қилинди[44].

Тож кийишдан кўп ўтмай, император Токиога йўл олди. У пойтахтга ноябр ойининг охирида етиб келди ва тахтдаги узоқ қолишига илк қадам сифатида аҳоли ўртасида саке тарқаттирди. Токио аҳолиси император ташрифини интиқлик билан кутарди. Токиодаги сёгун саройи ва шаҳар аҳолиси сёгунликнинг тугатилиши билан шаҳар таназзулга юз тутишидан қўрқишган[45]. 1889-йилда пойтахтни Токиога кўчириш тўғрисида якуний қарор қабул қилинди[46]. Император Токиодалигида, биринчи марта Япония денгиз флоти кемасига ўтирди ва эртаси куни Япония денгиз флоти қандай кучайишини учун кўрсатмалар берди[47]. Киотога қайтиб келганидан кўп ўтмай, император номига рескрипт берилди (лекин, эҳтимол, суд амалдорлари томонидан ёзилган). Бу унинг давлат ишларида иштирок этиш ниятидан далолат беради. Ва ҳақиқатан ҳам у вазирлар маҳкамаси йиғилишларида ва бошқа сон-саноқсиз ҳукумат функсияларида, гарчи камдан-кам гапирса ҳам, деярли вафотигача қатнашди[48].

Сиёсий ислоҳот

Император Меидзи кейинги ҳаётида. Император Мейдзи ўзининг кейинги йилларида соқол қўйган, бу унинг таниқли қиёфаси.

Муваффақиятли инқилобчилар ўзларини Давлат Кенгашига, кейин эса ҳукуматни учта асосий вазир бошқарадиган тизимга айлантирдилар. Бу тузилма 1885-йилда Ғарб услубидаги вазирлар маҳкамасига раҳбарлик қиладиган бош вазир мансаби жорий этилгунга қадар давом этади[49]. Дастлаб, ҳатто императорлик ўрнининг сақлаб қолиниши ҳам аниқ эмас эди; инқилоб раҳбари Гото Содзиро кейинчалик баъзи амалдорлар „экстремистлар узоқроққа бориши ва Микадони йўқ қилишидан қўрқишганини“ айтиб ўтган[50]. Япониянинг янги раҳбарлари даимёлар томонидан бошқариладиган доменларнинг „печворк“ тизимини ислоҳ қилишга интилишди. 1869-йилда инқилобни қўллаб-қувватлаган бир неча даимёлар ўзларининг ер мулкларини императорга бердилар ва катта маошлар эвазига қайта губернатор этиб тайинландилар. Кейинги йилга келиб, бошқа барча даимёлар ҳам шунга эргашдилар.

1871-йилда Япония 72 префектурага бўлинганлиги сабабли, император доменлар бутунлай бекор қилинганлигини эълон қилди. Даимёларга йиллик маошлари аввалги даромадларининг ўн фоизига тенг бўлган (энди улар бошқарув харажатларини чегириб ташлашлари шарт эмас эди), лекин янги пойтахт Токиога кўчиб ўтишлари керак эди. Даимёларнинг аксарияти ушбу сиёсатдан сўнг нафақага чиққан[51].

Янги маъмурият самурайларнинг кўпгина имтиёзларини, шу жумладан ҳукуматдан стипендия олиш ҳуқуқини ҳам аста-секин бекор қилди. Бироқ, даимёлардан фарқли ўлароқ, кўплаб самурайлар бу ўзгаришдан молиявий зарар кўрдилар. Бошқа синфларга асосланган тафовутларнинг аксарияти бекор қилинди. Буракуминга нисбатан қонунийлаштирилган камситиш тугатилди. Бироқ, бу синфлар ҳозирги кунгача Японияда камситилишдан азият чекмоқда[52].

Император Меидзининг Тҳе Иллустратед Лондон Неwс (талаффузи: Дз Иллюстретд Лондон Нюс) томонидан Неw-Ёрк Трибуне (талаффузи: Ню Ёрк Трибюн) газетасида чоп этилган сурати (1905)

1889-йилги конституция ҳақиқий ҳокимиятга эга бўлмаган янги парламентни яратди.  Ҳокимият Токугавадан қайта тиклашга раҳбарлик қилган даимёлар ва бошқа самурайлар қўлига ўтди.  Шундай қилиб, Япония ҳарбий, сиёсий ва иқтисодий соҳаларнинг энг қудратли кишиларини ўз ичига олган Генрё олигархия томонидан назорат қилинди. Император ўзидан олдингиларига қараганда узоқ сиёсий умр кўрди, чунки у 1586-йилда тахтдан воз кечганидан кейин 50 ёшдан кейин тахтда қолган биринчи япон монархи эди. 

Японлар Мейдзи ислоҳоти билан фахрланадилар, чунки у ва унга қўшилган саноатлаштириш Японияга Тинч океанидаги етакчи куч ва бир авлод ичида дунёнинг асосий ўйинчисига айланиш имконини берди. Шунга қарамай, император Мейдзининг қайта тиклашдаги роли, шунингдек, унинг ҳукмронлиги даврида эга бўлган шахсий ҳокимият ва таъсир миқдори мунозарали бўлиб қолмоқда. У кундалик дафтар қилмади, деярли хатлар ҳам ёзмади (отасидан фарқли ўлароқ) ва ўзидан „уч ёки тўрттадан кўп бўлмаган“ фотосуратни қолдирди.  Император билан учрашган ёки унга яқин бўлган одамларнинг ҳисоблари жуда оз муҳим маълумотларни ўз ичига олади ёки бир-бирига зиддир[53].

Ушбу даврнинг ишончли манбалари йўқлиги сабабли, император Меидзи шахсияти ва тикланишдаги роли билан боғлиқ сирлар тарихий баҳс мавзуси бўлиб қолмоқда[54]. Жамес C. Бахтер (талаффузи: Жеймс С. Бакстер) нинг таъкидлашича, император Меидзи олигархияси томонидан олдиндан келишилган нарсаларга камдан-кам аралашадиган ҳақиқий кучга эга бўлмаган шахс эди[55][56]. Аксинча, Ҳерберт Бих (талаффузи: Герберт Бикс) Мейдзини кучли автократ сифатида тасвирлайди, генро ўзининг антидемократик мойилликларини қўллаб-қувватлашга ҳаракат қилган[57]. Р. Старр (талаффузи: Р. Стар) Мейдзини ўта индивидуалист ва очиқ-ойдин шахс сифатида тавсифлайди: "у ўз ҳукуматидаги бирон бир гуруҳга қўғирчоқ бўлмаган ва прогрессив бўлса-да, „либерал“ ёки „демократик“ эмас эди"[58]. Тарихчиларнинг яна бир гуруҳи у ҳеч қачон тўлиқ диктатор бўлмаган деб таъкидлашади, лекин унинг шахсий кучи „мутлақ сўзларга яқинроқми“[59] ёки у Генрёнинг қарорларини қабул қилишда шунчаки воситачи рол ўйнаганми деган фикрда ҳам бўлишади[60].

Кексалик давридаги император Мейдзи портрети, Исабел Wелд Перкинс (тал. Изабел Уэлд Перкинс) нинг „Тҳе Спелл оф Жапан“ (талаффузи: Дз Спел оф Жепен) туркумидан (1914)

У вака шаклида қуйидаги шеър ёзган:

よもの海
みなはらからと思ふ世に
など波風のたちさわぐらむ[61]


Ёмо но уми
мина ҳаракара то
омофу ё ни
надо намиказе но
тачи саwагураму[61]


Тўрт йўналиш денгизлар -
ҳамма бир қориндан туғилар:
Хўш, нега шамол ва тўлқинлар
келишмовчиликда кўтарилар?[61]

Кейинчалик бу шеърни унинг набираси император Сёва 1941-йил сентябр ойида Пеарл Ҳарбоурга ҳужумдан (талаффузи: Пёрл Ҳарбор) олдин император конференсиясида ўқиб берди.

Иллустратед Лондон Неwс 1905-йил 19-мартда Неw Ёрк Трибуне газетасида император Меидзининг муқоваси билан мақола чоп этди. Тавсиф матнида шундай дейилган:

Япониянинг ғолиб императори — янги дунё давлатининг севимли ҳукмдори. 1852-йил 3-ноябрда туғилган император 1867-йил 3-февралда император оиласи фақат номига эга бўлган ҳокимиятни авлодлар давомида эгаллаб келган сёгун сулоласини бостириш натижасида тахтга ўтирди. Муцуҳито замонавий монархларнинг амалда эканлигини исботлади, чунки у қирқ йилдан камроқ вақт ичида ўз мамлакатини ярим ваҳшийликдан биринчи даражали ҳокимият мақомига олиб чиқди[62].

Кексалик чоғлари ва ўлими

Император Меидзининг сўнгги машқлар назорати
Император Меидзининг дафн маросими, 1912-йил
Франсия элчилари император Мейдзи дафн маросимида граф Акияма Ёсифуру (чапда) томонидан қабул қилинди.

Умрининг охирига яқин бир неча анархистлар, шу жумладан Сусуи Котоку, ҳукмдорни ўлдиришга тил бириктирганликда айбланиб (1911) қатл этилди. Бу фитна давлатга хиёнат ҳодисаси (1910) номи билан танилган. 

Қандли диабет, нефрит ва гастроэнтерит билан оғриган император Меидзи уремиядан вафот этди. Расмий хабарда унинг 1912-йил 30-июл куни соат 00:42 да вафот этгани айтилган бўлса-да, ҳақиқий ўлим 29-июл куни соат 22:40 да бўлган[63][64].

1912-йилга келиб, Япония сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий инқилобни бошдан кечирди ва дунёдаги буюк давлатлардан бирига айланди. Тҳе Неw Ёрк Тимес газетаси 1912-йилда императорнинг дафн маросимида содир бўлган бу ўзгаришларни шундай сарҳисоб қилди: „Унинг вафотигача амалга оширилган ишлар ҳақиқатда ҳайратнарли эди. Япония олдинги эскиликдан янги Японияга айланган эди.“[2]

1912-йилда император вафотидан сўнг, Япония Диэти унинг Мейдзи ислоҳотидаги ролини нишонлаш тўғрисида қарор қабул қилди. Токионинг император Мейдзи ва император ташриф буюриши маълум бўлган ҳудуддаги ирис боғи синто зиёратгоҳи Мейдзи Дзингу биноси учун жой сифатида танланган. Маъбадда императорнинг қабри йўқ, у Киото жанубидаги Фусими-момоямада жойлашган[65].

Оиласи ва муаммолари

Мейдзи тахтга кўтарилганидан кўп ўтмай, императорнинг амалдорлари унга Ичидзё Ҳарукони эҳтимолий келин сифатида тақдим этишди. Бўлажак императорица император амалдорининг қизи эди ва куёвдан уч ёш катта эди, у генпуку (эркаклик маросими) тугагунига қадар турмуш қуришни кутиши керак эди. Улар 1869-йил 11-январда турмуш қуришди[66]. Ўлимидан кейин императорица Сёкен номи билан танилган, у бир неча юз йил ичида кого (сўзма-сўз императорнинг хотини, императорнинг турмуш ўртоғи деб таржима қилинган) унвонини олган биринчи императорица бўлди. Гарчи у жамоат олдида император билан борга бўлувчи ролини ўйнаган биринчи япон императорицаси бўлса-да, у фарзанд кўрмади. Бироқ, Мейдзининг бешта расмий аёлдан ўн беш фарзанди бор эди. Унинг беш нафар фарзанди — Янагивара Мицунарунинг қизи Наруко хоним (1855—1943) дан туғилган шаҳзода ва граф Соно Мотосачининг тўнғич қизи Сачико хоним (1867—1947) дан туғилган тўртта маликагина вояга етгунга қадар яшаган. Мейдзи канизакларга эга бўлган охирги император бўлса-да, бу ҳолат 1924-йилгача расман бекор қилинмаган

Рафиқалари

Расм Мақом Исм Таваллуд Ўлим Ота Фарзанд
Императорица Ичидзо Масако (японча: 一条勝子?)
кейинчалик Императорица Сёкен (昭憲皇后)		 1849-йил 9-май 1914-йил 9-апрел Тадака Ичидзё Йўқ

Канизаклари

Расм Исм Таваллуд Ўлим Ота Фарзанд
— Ҳамуро Мицуко (японча: 葉室光子?) 1853-йил 3-феврал 1873-йил 22-сентябр Гон-Даинагон: Ҳамуро Нагамаса  • Биринчи шаҳзода: Вакамицутеру-ҳико но Микото
— Ҳасимото Нацуко (японча: 橋本夏子?) 1856-йил 19-март 1873  • Сёнагон: Ҳигасибодзо Нацунага
 • Дайнагон: Ҳасимото Санеакира
(оталиқ)		  • Биринчи малика: Вакатакаёри-ҳиме но Микото
Янагивара Наруко (японча: 柳原愛子?) 1859-йил 26-июн 1943-йил 16-октябр Гон-Чунагон: Янагиҳара Мицунару  • Иккинчи малика: Уме-но-Мия Сигеко
 • Иккинчи шаҳзода: Таке-но-Мия Юкиҳито
 • Учинчи шаҳзода: валиаҳд шаҳзода Ҳару-но-Мия Ёсиҳито (Император Таисё)
— Чигуса Котоко (японча: 千種任子?) 1855-йил 1944-йил Саконе гон но сосо: Чигуса Арито  • Учинчи малика: Сиге-но-Мия Акико
 • Тўртинчи малика: Масу-но-Мия Фумико
Соно Сачико (японча: 園祥子?) 1867-йил 23-декабр 1947-йил 7-июл}} Уконе но гон но чудзё: Сёно Мотосачи  • Бешинчи малика: Ҳиса-но-Мия Сизуко
 • Тўртинчи шаҳзода: Аки-но-Мия Мичиҳито
 • Олтинчи малика: Цуне-но-мия Масако
 • Еттинчи малика: Кане-но-мия Фусако
 • Саккизинчи малика: Фуми-но-мия Нобуко
 • Тўртинчи шаҳзода: Мицу-но-мия Теруҳито
 • Тўққизинчи малика: Ясу-но-мия Тосико
 • Ўнинчи малика: Сада-но-мия Токико

Фарзандлари

Расм Мақом Исм Таваллуд Ўлим Она Турмуш қуриш Фарзанд
— 01 Биринчи шаҳзода Вакамицутеру-ҳико но Микото (稚瑞照彦尊)
(ўлик туғилган)		 1873-йил 18-сентябр 1873-йил 18-сентябр Ҳамуро Мицуко — — —
— 01 Биринчи малика Вакатакаёри-ҳиме но Микото (稚高依姫尊)
(ўлик туғилган)		 1873-йил 13-ноябр 1873-йил 13-ноябр Ҳасимото Нацуко — — —
— 02 Иккинчи малика Уме-но-Мия Сигеко (梅宮薫子内親王) 1875-йил 25-январ 1876-йил 8-июн Янагивара Наруко — — —
— 02 Иккинчи шаҳзода Таке-но-Мия Юкиҳито (建宮敬仁親王) 1877-йил 23-сентябр 1878-йил 26-июл Янагивара Наруко — — —
03 Учинчи шаҳзода Ҳару-но-Мия Ёсиҳито (明宮嘉仁親王)
(кейинчалик император Таисё)		 1879-йил 31-август 1926-йил 25-декабр Янагивара Наруко 1900-йил 10-май Садако, императорица Теймей  • Ҳироҳито, император Сёва
 • Ясуҳито, шаҳзода Чичибу
 • Нобуҳито, шаҳзода Такамацу
 • Такаҳито, шаҳзода Микаса
— 03 Учинчи малика Сиге-но-Мия Акико (滋宮韶子内親王) 1881-йил 3-август 1883-йил 6-сентябр Чигуса Котоко — — —
— 04 Тўртинчи малика Масу-но-Мия Фумико (増宮章子内親王) 1883-йил 26-январ 1883-йил 8-сентябр Чигуса Котоко — — —
— 05 Бешинчи малика Ҳиса-но-Мия Сизуко (久宮静子内親王) 1886-йил 10-феврал 1887-йил 4-апрел Соно Сачико — — —
— 04 Тўртинчи шаҳзода Аки-но-Мия Мичиҳито (昭宮猷仁親王) 1887-йил 22-август 1888-йил 12-ноябр Соно Сачико — — —
06 Олтинчи малика Малика Цуне-но-мия Масако (常宮昌子内親王) 1888-йил 30-сентябр}} 1940-йил 8-март Сёно Сачико 1908-йил 30-апрел шаҳзода Цунеҳиса Такеда  • шаҳзода Цунеёси Такеда
 • малика Аяко Такеда
07 Еттинчи малика Кане-но-мия Фусако (周宮房子内親王) 1890-йил 28-январ 1974-йил 11-август Сёно Сачико 1909-йил 29-апрел Шаҳзода Наруҳиса Китасиракава  • малика Нагаҳиса Китасиракава
 • малика Минеко Китасиракава
 • малика Савако Китасиракава
 • малика Таэко Китасиракава
08 Саккизинчи малика Малика Фуми-но-мия Нобуко (富美宮允子内親王) 1891-йил 7-август 1933-йил 3-ноябр Соно Сачико 6 Май 1909 шаҳзода Ясуҳико Асака  • малика Кикуко Асака
 • малика Такаҳико Асака
 • шаҳзода Тадаҳито Асака
 • малика Киёко Асака
— 05 Бешинчи шаҳзода Мицу-но-мия Теруҳито (満宮輝仁親王) 1893-йил 30-ноябр 1894-йил 17-август Сёно Сачико — — —
09 Тўққизинчи малика Ясу-но-мия Тосико (泰宮聡子内親王) 1896-йил 11-май 1978-йил 5-март Сёно Сачико 1915-йил 18-май шаҳзода Наруҳико Ҳигасикуни  • шаҳзода Мориҳиро Ҳигасикуни
 • шаҳзода Моромаса Ҳигасикуни
 • шаҳзода Акицуне Ҳигасикуни
 • шаҳзода Тосиҳико Ҳигасикуни
— 10 Ўнинчи малика Сада-но-мия Токико (貞宮多喜子内親王) 1897-йил 24-сентябр 1899-йил 11-январ Сёно Сачико — — —

Мукофотлари

Миллий унвонлар

  • Кўтарилаётган Қуёш ордени асосчиси ва ҳукмдори, 1875-йил 10-апрел
  • Хризантема ордени асосчиси ва ҳукмдори, 1876-йил 27-декабр
  • Мейдзи ордени асосчиси ва ҳукмдори, 1888-йил 4-январ
  • Паулония гуллари ордени асосчиси ва ҳукмдори, 1888-йил 4-январ
  • Қимматбаҳо тож ордени асосчиси ва ҳукмдори, 1888-йил 4-январ
  • Олтин варварак ордени асосчиси ва ҳукмдори, 1890-йил 12-феврал[67]

Хорижий унвонлар

Император Мейдзининг бронза ҳайкали

Император қуйидаги орден ва мукофотлар билан тақдирланган[68]:

Аждодлари

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
16. Шаҳзода Кан'ин-но-мия Сукеҳито (閑院宮典仁親王) (1733—1794)
 
 
 
 
 
 
 
8. Император Кёкаку (1771—1840)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
17. Оэ Ивасиро (大江磐代) (1744—1813)
 
 
 
 
 
 
 
4. Император Нинкё (1800—1846)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
18. Кансудзи Цунеҳая (勧修寺経逸) (1748—1805)
 
 
 
 
 
 
 
9. Кансудзи Тадако (勧修寺ただ子) (1780—1843)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2. Император Кёмей (1831—1867)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
20. Ёгимачи Кинаки (正親町公明) (1744—1813)
 
 
 
 
 
 
 
10. Ёгимачи Санемицу (正親町実) (1777—1817)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
21. Набесима (1755—1793)
 
 
 
 
 
 
 
5. Ёгимачи Наоко (正親町雅子) (1803—1856)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
22. Ёцуцудзи Кинто (1728—1788)
 
 
 
 
 
 
 
11. Ёцуцудзи Чиэ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1. Император Мейдзи
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
24. Накаяма Тадаоса (1756—1809)
 
 
 
 
 
 
 
12. Накаяма Тадаёри (1778—1825)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
25. Сандзо Наракими (ваф. 1805)
 
 
 
 
 
 
 
6. Маркиз Накаяма Тадаясу (1809—1888)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
26. Огимачисандзи Санетомо (正親町三条実同) (1748—1785)
 
 
 
 
 
 
 
13. Ёгимачисандзо Цунако (ваф. 1858)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3. Накаяма Ёсико хоним (1836—1907)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
28. Мацура Масанобу (松浦政信) (1735—1771)
 
 
 
 
 
 
 
14. Мацура Сеизан, Ҳирадо доменининг 9-даимёси (1760—1841)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
29. Мотаи Томоко
 
 
 
 
 
 
 
7. Мацура Аико (中山愛子) (1818—1906)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
15. Камакума
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Хронология ва галерея

Мейдзи даври Япониянинг қадимги феодал жамиятида кўплаб кенг кўламли ўзгаришларни бошлаб берди. Асосий воқеалар хронологияси қуйидагиларни ўз ичига олиши мумкин:

  • 1852-йил 3-ноябр: император Мейдзи (ўша пайтда шаҳзода Муцуҳито Сачи-но-мия номи билан танилган) император канизаги Накаяма Ёсико ва император Комеи оиласида туғилган.
  • 1853-йил: командор Маттҳеw Перрй бошчилигидаги кемалар флоти 8-июлда Японияга етиб келди[77]. Сёгун Токугава Иэёсининг ўлими; Токугава Иэсаданинг сёгун этиб тайинланиши.
  • 1854—1855-йиллар: сёгунлик томонидан АҚШ билан шартномалар имзоланди.
  • 1850—1860-йиллар охири: „Соннё дзои“ ҳаракати тўлиқ кучга кирди.
  • 1858-йил: сёгунлик Нидерландия, Император Россияси ва Буюк Британия билан шартномалар имзолади. Сёгун Токугава Иэсаданинг ўлими; Токугава Иэмочининг сёгун этиб тайинланиши.
  • 1860-йил март: Таиро Ии Наосуке Сакурадамон ҳодисасида ўлдирилди.
  • 1860-йил 11-ноябр: Сачи-но-мия расмий равишда валиаҳд шаҳзода деб эълон қилинди ва унга Муцуҳито номи берилди.
  • 1862: Намамуги воқеаси.
  • 1864—1865-йиллар: Британия, Америка, Франсия ва Голландия кемалари томонидан Симоносекининг бомбардимон қилиниши; сёгунлик ва Чёсу ўртасида жанг бўлади.
  • 1866-йил: сёгун Токугава Иэмочининг ўлими; Токугава Ёсинобунинг сёгун этиб тайинланиши.
  • 1867-йил 31-январ: Император Комеининг геморрагик чечакдан ўлими, Муцуҳитонинг тахтга норасмий ўтирилиши.
  • 1868-йил 4-январ: император бошқарувининг расмий тикланиши; Токугава сёгунлигининг 265 йиллик ҳукмронлигининг охирги йили.
  • 1868-йил 12-сентябр: Императорнинг расмий тахтга ўтириши.
  • 1868-йил 23-октябр: давр номи Мейдзи деб ўзгартирилди.
  • 1868-йим 6-ноябр: Пойтахт Киото префектурасидан Эдо шаҳрига кўчирилиб, Токио деб ўзгартирилди.
  • 1872-йил 5-ноябр: Император Россиянинг Буюк герсоги Алексей Александровични қабул қилди.
  • 1860-йилларнинг охири-1881-йил: Японияда қўзғолон ва суиқасд даври.
  • 1869-йил 11-январ: императорнинг Ичидзё Ҳарукога, турмуш қургач императорица Сёкенга уйланиши.
  • 1869-йил 4-сентябр: Император Эдинбургҳ (талаффузи: Эдинбург) герсогини қабул қилди.
  • 1871-йил: Ҳан тизимининг бекор қилиниши эълон қилинди.
  • 1873-йил: Эдо қал’аси ёнғин натижасида вайрон бўлди; император Акасака саройига кўчиб ўтади. Унинг биринчи фарзандлари туғилади, лекин туғилиш пайтида вафот этади.
  • 1877-йил: Сацума қўзғолони.
  • 1878-йил: Окубо Тосимичига суиқасд.
  • 1879-йил 31-август: Бўлажак император Таисё ва императорнинг омон қолган ягона ўғли шаҳзода Ёсиҳито туғилди.
  • 1881-йил: Хорижий монарх, Ҳаwаии қироли Калакауанинг биринчи давлат ташрифини қабул қилди.
  • 1889-йил: Мейдзи Конституцияси эълон қилинди; Ито Ҳиробуми Япониянинг биринчи бош вазири бўлди.
  • 1894-йил: Хитой-Япония уруши; Япония ғалабаси Японияни минтақавий кучга айлантирди.
  • 1901-йил 29-апрел: император Таисёнинг биринчи ўғли, шаҳзода Ҳироҳито Мичи-но-мия, бўлажак император Сёва туғилганда бобо бўлади.
  • 1904—1905-йил: рус-япон уруши; Япония ғалабаси Японияни буюк давлат мақомини олади.
  • 1910-йил: Кореянинг Япония империяси томонидан аннексия қилиниши: Корея Япония ҳукмронлиги остида (1910—1945).
  • 1912-йил 30-июл: император вафот этди (59 ёшда)[2].
  • Kobayasi Mango tomonidan chizilgan Tantanali Buyuk Armiya sharhi
    Кобаяси Манго томонидан чизилган Тантанали Буюк Армия шарҳи
  • Goseda Horyu tomonidan chizilgan Konstitutsiyani ishlab chiqish boʻyicha konferensiya
    Госеда Ҳорю томонидан чизилган Конституцияни ишлаб чиқиш бўйича конференсия
  • Gomi Seykichi tomonidan chizilgan Kumush koniga tashrif
    Гоми Сейкичи томонидан чизилган Кумуш конига ташриф
  • Nakazava Hiromitsu tomonidan chizilgan Xrizantema bogʻi ziyofati
    Наказава Ҳиромицу томонидан чизилган Хризантема боғи зиёфати
  • Vada Eysaku tomonidan chizilgan Konstitutsiyani eʼlon qilish marosimi
    Вада Эйсаку томонидан чизилган Конституцияни эълон қилиш маросими
  • Minami Kunzo tomonidan chizilgan Imperator shtab-kvartirasida imperator
    Минами Кунзо томонидан чизилган Император штаб-квартирасида император
  • Bir yigʻilishda oʻn olti mamlakat rahbarlari orzu qilingan kelajak dunyoni nazarda tutadilar.
    Бир йиғилишда ўн олти мамлакат раҳбарлари орзу қилинган келажак дунёни назарда тутадилар.
  • Meydzi memorial rasmlar galereyasi
    Мейдзи мемориал расмлар галереяси

Филм тасвирларида

Файл:Стуидо Стилл снап фром Меижи Тенно то Ничиро Даисенсо (05 Канжуро Араши) Сcан10022.жпг
1957-йилдаги „Мейдзи Теннёдан Ничиро Даисенсогача (Император Мейдзи ва Буюк рус-япон уруши)“ (Синтоҳо) япон филмидан олинган. Кандзуро Араси императори Мейдзи ролида.

Император Мейдзи Тосиро Мифуне томонидан 1980-йилда Япониянинг "Порт Артҳур жанги" (талаффузи: Порт Артур) (баъзан 203 Кочи деб аталади) уруш драмаси филмида тасвирланган[78]. Режиссёр Тосио Масуда филмда рус-япон уруши пайтида Порт Артур қамалини тасвирланган, шунингдек, Тацуя Накадаи (генерал Ноги Маресуке ролида) ва Тецуро Тамба (генерал Кодама Гентаро ролида) рол ўйнаган.

Император Мейдзи 2003-йилда Накамура Сичиносуке ИИ ўйнаган "Сўнгги самурай" филмида ҳам пайдо бўлади. Филмда император ўз маслаҳатчиларининг қатъий назорати остида заиф, тажрибасиз раҳбар сифатида тасвирланган бўлиб, улар уни Америка Қўшма Штатларга уларни бойитиш учун махсус савдо ҳуқуқларини берадиган шартномани имзолашни ният қилганлар, шунингдек, Японияда хорижий ҳукмронликни мустаҳкамлайдилар. Императорнинг қатъияти фақат филм охирида, капитан Натҳан Алгрен (талаффузи: Натан Алгрен) (Том Cруисе (талаффузи: Том Круз) ўйнаган) нинг ташрифидан илҳомланганида кўрсатилади. Исёнчи самурайлар билан бирга курашган шартномани рад этиш ва маслаҳатчиларини ишдан бўшатиш учун Японияни модернизация қилишини эълон қилди.


Манбалар

  1. ↑ Кеэне 2002.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Тҳе Фунерал Cеремониэс оф Меижи Тенно“, репринтед фром тҳе Жапан Адвертисер Артиcле 8—Но Титле], Неw Ёрк Тимес. 13 Оcтобер 1912.
  3. ↑ Жансен 1995, с. вии.
  4. ↑ Гордон 2009, сс. 14–15.
  5. ↑ Кеэне 2002, с. 3.
  6. ↑ 6,0 6,1 Гордон 2009, сс. 3–4.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 Гордон 2009, с. 2.
  8. ↑ Гордон 2009, сс. 4–5.
  9. ↑ Гордон 2009, с. 19.
  10. ↑ Гордон 2009, с. 47.
  11. ↑ 森岡, 清美. 『華族社会の「家」戦略』, 2002 — 399–400-бет. ИСБН 978-4642037389. 
  12. ↑ Ҳерберт П. Бих, Ҳироҳито анд тҳе макинг оф модерн Жапан (Неw Ёрк 2016), паге 35.
  13. ↑ Кеэне 2002, с. 10.
  14. ↑ Кеэне 2002, с. 14.
  15. ↑ Кеэне, Доналд. Эмперор оф Жапан : Меижи анд ҳис wорлд, 1852-1912. Cолумбиа Университй Пресс, 2005 — 18-бет. ИСБН 0231123418. ОCЛC 1059567148. 
  16. ↑ 16,0 16,1 Гордон 2009, сс. 50–51.
  17. ↑ Кеэне, Доналд. Эмперор оф Жапан : Меижи анд ҳис wорлд, 1852-1912. Cолумбиа Университй Пресс, 2005. ИСБН 0231123418. ОCЛC 1059567148. 
  18. ↑ Кеэне 2002, с. 18.
  19. ↑ Гордон, Андреw. А модерн ҳисторй оф Жапан : фром Токугаwа тимес то тҳе пресент. Охфорд Университй Пресс, 2003 — 51–52-бет. ИСБН 0195110609. ОCЛC 49704795. 
  20. ↑ Кеэне, Доналд. Эмперор оф Жапан: Меижи анд ҳис wорлд, 1852–1912 (инглизча). Неw Ёрк; Чичестер: Cолумбиа Университй Пресс, 2005 — 18-бет. ИСБН 9780231123419. ОCЛC 1059567148. 
  21. ↑ Кеэне 2002, сс. 39–41.
  22. ↑ Кеэне 2002, с. хии.
  23. ↑ Кеэне 2002, сс. 51–52.
  24. ↑ Кеэне 2002, с. 46.
  25. ↑ Кеэне 2002, с. 48.
  26. ↑ Гордон 2009, сс. 53–55.
  27. ↑ 27,0 27,1 Гордон 2009, сс. 55–56.
  28. ↑ Кеэне 2002, с. 73.
  29. ↑ Кеэне 2002, с. 78.
  30. ↑ Гордон 2009, сс. 57–58.
  31. ↑ Кеэне 2002, сс. 94–96.
  32. ↑ Кеэне 2002, с. 98.
  33. ↑ Кеэне 2002, сс. 102–104.
  34. ↑ Такано, п. 256.
  35. ↑ 35,0 35,1 35,2 Гордон 2009, с. 59.
  36. ↑ Кеэне 2002, с. 121.
  37. ↑ Кеэне 2002, с. 117.
  38. ↑ Кеэне 2002, с. 133.
  39. ↑ Жансен 1995, с. 195.
  40. ↑ Кеэне 2002, с. 143.
  41. ↑ Кеэне 2002, сс. 145–146.
  42. ↑ Кеэне 2002, с. 147.
  43. ↑ Кеэне 2002, с. 171.
  44. ↑ Кеэне 2002, сс. 157–159.
  45. ↑ Кеэне 2002, сс. 160–163.
  46. ↑ Гордон 2009, с. 68.
  47. ↑ Кеэне 2002, сс. 163–165.
  48. ↑ Кеэне 2002, с. 168.
  49. ↑ Гордон 2009, с. 64.
  50. ↑ Жансен 1994, с. 342.
  51. ↑ Гордон 2009, с. 63.
  52. ↑ Гордон 2009, с. 65.
  53. ↑ Кеэне 2002, с. хи
  54. ↑ Кеэне 2002, с. хиии,332
  55. ↑ Бахтер, Жамес C.. Тҳе Меижи Унифиcатион Тҳроугҳ тҳе Ленс оф Ишикаwа Префеcтуре, 1994 — 4-бет. ИСБН 9780674564664. 
  56. ↑ Такаҳаши, Ҳироши „Акиҳито анд тҳе Проблем оф Суccессион“, . Тҳе Эмперорс оф Модерн Жапан Шиллонй: . БРИЛЛ, 2008 — 2, 139-бет. ИСБН 9789004168220. 
  57. ↑ Бих, Ҳерберт П.. Ҳироҳито анд тҳе макинг оф модерн Жапан, 1ст Перенниал, Неw Ёрк: Перенниал, 2001 — 29-бет. ИСБН 978-0060931308. 
  58. ↑ Старрс, Р.. Политиcс анд Религион ин Модерн Жапан: Ред Сун, Wҳите Лотус. Спрингер, 2011 — 71–73-бет. ИСБН 9780230336681. Қаралди: 2018-йил 25-ноябр. 
  59. ↑ Миёши, Масао. Офф Cентер: Поwер анд Cултуре Релатионс Бетwеэн Жапан анд тҳе Унитед Статес Фронт Cовер. Ҳарвард Университй Пресс, 1991 — 170-бет. ИСБН 9780674631762. Қаралди: 2018-йил 25-ноябр. 
  60. ↑ Cоннорс, Леслей. Тҳе Эмперор'с Адвисер: Саионжи Кинмочи анд Пре-Wар Жапанесе Политиcс. Роутледге, 2010 — 58-бет. ИСБН 9781136900235. Қаралди: 2018-йил 25-ноябр. 
  61. ↑ 61,0 61,1 61,2 „Арчивед cопй“. 2016-йил 29-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-декабр 2016-йил. "Ҳисториcал Эвенц Тодай: 1867 — Принcе Муцуҳито, 14, беcомес Эмперор Меижи оф Жапан (1867—1912).
  62. ↑ Тҳе Иллустратед Лондон Неwс. „"Тҳе виcториоус Эмперор оф Жапан - беловед рулер оф а неw wорлд поwер."“. Неw-Ёрк Трибуне (1905-йил 19-март).
  63. ↑ Такаши, Фужитани. Сплендид монарчй: поwер анд пагеантрй ин модерн Жапан. Университй оф Cалифорниа Пресс, 1998 — 145-бет. ИСБН 978-0-520-21371-5. 
  64. ↑ „広報 Но.589 明治の終幕“ (японча). Санноҳе тоwн ҳалл. 2011-йил 18-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-май 2011-йил.
  65. ↑ Адика. „Тҳе Эмперор анд тҳе генерал: а висит то Фушими Момояма“. Тҳе Жапан Тимес Онлине (3-август 2013-йил). Қаралди: 22-феврал 2019-йил.
  66. ↑ Кеэне 2002, сс. 105–107.
  67. ↑ М1 Чамберлаин, Басил Ҳалл. (1905) Тҳингс Жапанесе: Беинг Нотес он Вариоус Субжеcц Cоннеcтед wитҳ Жапан фор тҳе усе оф Травеллерс анд Отҳерс, п. 114.
  68. ↑ 刑部芳則. 明治時代の勲章外交儀礼 (жа). 明治聖徳記念学会紀要, 2017 — 141-бет. 
  69. ↑ Жøрген Педерсен. Риддере аф Элефанторденен, 1559–2009 (датча). Сйдданск Университецфорлаг, 2009 — 303-бет. ИСБН 978-87-7674-434-2. 
  70. ↑ Ҳоф- унд Стаац-Ҳандбуч дес Кöнигреичс Баерн (1906), „Кöнигличе-Орден“ п. 8
  71. ↑ Стаацҳандбüчер фüр дас Ҳерзогтум Сачсен-Cобург унд Готҳа (1884), „Ҳерзогличе Сачсен-Эрнестинисчер Ҳаусорден“ п. 32
  72. ↑ Калакауа то ҳис систер, 15 Марч 1881, қуотед ин Греэр, Ричард А. (эдитор, 1967) „Тҳе Роял Тоурист—Калакауаъс Леттерс Ҳоме фром Токио то Лондон (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-10-19 санасида архивланган)“, Ҳаwаииан Жоурнал оф Ҳисторй, вол. 5, пп. 76-77
  73. ↑ Италиа : Министеро делл'интерно. Cалендарио генерале дел Регно д'Италиа. Унионе типографиcо-эдитриcе, 1900 — 54-бет. 
  74. ↑ „Cабаллерос де ла инсигне орден дел тоисóн де оро“, Гуíа Офиcиал де Эспаñа (испанча), 1887 — 147-бет. 
  75. ↑ „พระราชสาสนไปญี่ปุ่น“ (ПДФ). Роял Тҳаи Говернмент Газетте (тай). 30-декабр 1887-йил. 2019-05-08да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 8 Май 2019.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  76. ↑ Сверигес Стацкалендер (шведча), 1909, 613-бет, қаралди: 6 Жануарй 2018{{cитатион}}: CС1 маинт: унреcогнизед лангуаге ()
  77. ↑ Cонсидеред бй Герман Жапанологист Жоҳаннес Жустус Реин анд десcрибед бй Франcис Л. Ҳаwкс анд Cоммодоре Маттҳеw Перрй ин тҳеир 1856 wорк, Нарративе оф тҳе Эхпедитион оф ан Америcан Сқуадрон то тҳе Чина Сеас анд Жапан Перформед ин тҳе Еарс 1852, 1853 анд 1854 ундер тҳе Cомманд оф Cоммодоре М. C. Перрй, Унитед Статес Навй., ас тҳе „Опенинг“ оф Жапан.
  78. ↑ Тҳе Баттле оф Порт Артҳур (203 Коши) ин тҳе Интернет Мовиэ Датабасе


Адабиётлар

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi