Индикатор (лотинча: „индиcо“ — кўрсатаман, аниқлайман) — бирор жараённинг боришини ёки кузатилаётган обектнинг ҳолатини инсон идрок этадиган қулай шаклда акс эттирувчи асбоб (қурилма, элемент). Визуал (кўриб), акустик (эшитиб), таҳлил (сезиш, искаш ва б. га асосланган) ва б. хиллари бор. Инсон ахборотларнинг қарийб 90 фоизини кўриб идрок қилгани учун визуал И. кенгроқ ишлатилади. Визуал И. нинг катта гуруҳини тасвирий И. лар ташкил этади, улар обектнинг фазодаги ҳолатини, таснифий ўзгаришини график тарзда ёки электрон-нур трубкаси экранида эгри чизиқ тарзида тасвирлайди. „Ҳозир бўлиш эффекти“ ни яратувчи визуал И. дан фойдаланилганда яхши идроқ қилинади. Мас, самолётнинг бир неча И. кўрсатаётган вазияти самолётни тусмоллаб қўндириш асбобидаги битта кўринадиган шартли тасвир — обектнинг экранда силжиши билан алмаштирилади (1-расм). Кузатилаётган обект яхши кўринмайдиган жойларда акустик И. қўл келади. Объектдан келадиган сигналларни дарҳол сезиш лозим бўлган ҳолларда тактил И. визуал И. билан бирга қўлланади.

Тузилишига кўра, сигнал И. и (лампалар, қўнғироқ, ричаг ва б.), милли (минут, метр, килограмм, градус ва б. га бўлинган шкалали), рақамли, тасвирий (яққол), проексион (электрон-нур трубкали) ва аралаш И. лар бўлади. Вазифасига кўра, ростлаш, ўлчаш, радиолокация ва б. хилларга бўлинади. Кончиликда плунжерли насоснинг клапанлари ишини назорат қилиб турадиган ростлаш И. и қўлланади. Машинасозликда берилган ўлчамдан оғиш қийматини кўрсатадиган ўлчаш И. и ишлатилади (2-расм). Радиолокация И.ирадиолокаторнинг таъсир доирасида нишон пайдо бўлганини кўрсатади ва унинг координаталарини аниқлаб беради.[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил