Individuum

Индивид, индивидуум (лотинча: индивидуум — бўлинмайдиган) — 1) алоҳида, мустақил ҳолда мавжуд бўлган организм; 2) алоҳида одам, шахс. Индивид боланинг маълум бир ёшгача бўлган даврни олади. Буни фанда ўртача 3 ёш деб олинган.

Индивид (лот. индивидуум „бўлинмас“) — шахс. Индивид — бу „умуман одам“. „Индивидуаллик“, „индивидуаллик“ триадаси социология, ижтимоий фалсафа ва фалсафа томонидан инсон мавжудлигининг турли томонларини тасвирлаш ва акс эттириш учун ишлатилади.

„Индивидуал“ тушунчаси „инсон танаси“, „шахсият“, „суб’эктивлик“, „индивидуаллик“ ва „маънавият“ тушунчалари билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, улар шахснинг фазилатлари, қобилиятлари йиғиндисини ифодалаш учун ишлатилади. онтогенезда инсон ривожланишининг муҳим даражалари[1]. Бироқ, „индивидуал“ тушунчасининг моҳиятини фақат унинг хусусиятларини „шахс“ ва ёки „индивидуаллик“ хусусиятларидан ажратиш орқали тушуниш мумкин.

„Индивидуал“ триаданинг бошланғич тушунчаси сифатида ифодаланиши мумкин, унинг қолган элементларини асосий элемент орқали белгилайди:

Индивид - антропологик хусусиятларидан қат'и назар, инсониятнинг ягона вакили.
Индивидуаллик - бу шахснинг о'зига хослиги ва бошқа одамлардан фарқини ташкил этувчи физиологик ва психологик хусусиятларининг йиг'индисидир.
Шахс - бу шахснинг ижтимоий аҳамиятга эга бўлган фазилатлари то'плами. Бу хусусиятларнинг намоён бо'лиши индивидуалдир.

„Индивидуал“ таърифи биология, ҳуқуқ ва фалсафа учун алоҳида аҳамиятга эга.

Терминнинг қадимги тарихи

„Индивидуал“ (лотинча индивидуум „бўлинмас“) атамаси биринчи марта милоддан аввалги И асрда ишлатилган. э. Цицерон юнонча ἄтſмос, „атом“ (қадимги юнончадан „бўлинмас, кесилмаган“ дан), милоддан аввалги В асрда атомист Демокрит томонидан киритилган. э., атомларни энг кичик бўлинмас „элементлар“, чексиз сонли ва ҳиссиётлар томонидан идрок этилмайдиган, бўшлик билан бирга материя зарраларини ҳосил қиладиган элемент сифатида тушунган. „Оламнинг бошланиши атомлар ва бўшлиқдир, қолган ҳамма нарса фақат мавжуд деб ҳисобланади“, — дейди Диоген Лаэртиус Демокритнинг таълимотини .

Тарихий жиҳатдан индивидуум ва ἄтомос табиий фалсафа, физикадан келиб чиққан атамалар бўлиб, Левкипп ва унинг шогирди Демокрит томонидан тақдим этилган бўлиб, улар ҳақиқий мавжудлик билан тавсифланиши мумкин бўлган минимал элементларни, яъни йўқ қилинмаслик ва пайдо бўлмаслик имкониятини аниқлаш учун ишлатилаган. Демокритнинг атомлар ҳақидаги ғоясининг ижтимоий фанлар учун услубий фойдаси шундан иборатки, психология, социология, ижтимоий фалсафа фанларига „бўлинмаслик“, „атомлик“, „индивид“ тоифаларининг киритилиши қуйидагиларга имкон беради: ижтимоий организм бирлигининг таркибий чегараларини аниқланг, унинг кейинги „парчаланиши“ муқаррар равишда индивидуаллик ва ёки шахсият ёки табиий фанлар суб’эктлари билан кесишишга олиб келади.

Биология

Биологияда „индивидуал“ жинсий ёки жинссиз кўпайиш маҳсули бўлган „организм“ тушунчасига қисқартирилади. У „индивид“ тушунчаси билан синонимдир, аҳолининг турмуш даражасининг таркибий бирлигидир. Антропогенез „индивидуал“ тушунчасини инсонга нисбатан бутун одамлар популяциясининг вакили, яъни ҳомо сапиэнс турининг вакили сифатида ишлатади.

Ҳуқуқ

Ҳуқуқ фалсафасида шахс мавҳумлик, ҳуқуқий субстансия ва ҳуқуқий муносабатларнинг иштирокчиси сифатида намоён бўлади. Ҳуқуқ шахсни ҳуқуқий муносабатлар, ҳуқуқий ирода ва ҳуқуқий ҳаракатлар салоҳияти сифатида қарайди. Юриспруденсияда жисмоний шахс тушунчаси ҳуқуқий муносабатларнинг субекти, ҳуқуқ ва мажбуриятларнинг ташувчиси сифатидаги жисмоний шахс тушунчаси билан бир хилдир. Шундай қилиб, ҳуқуқ ва мажбуриятларнинг эгаси сифатида жисмоний шахснинг асосий мулки унинг ҳуқуқ лаёқати бўлади.

Ижтимоий фалсафа ва социология

Ижтимоий фалсафа шахсни ижтимоийликнинг ягона ташувчиси — шахснинг ўзига хос мавжуд бўлиш усули, уни табиатдан ажратиб турадиган ва ажратиб турадиган, фаолиятга асосланган (ҳайвон фаолиятидан фарқли ўлароқ) — "мақсадли, мослашувчан фаолият, яъни табиий муҳитга мослашиш, уни кенг кўламли об’эктив қайта ишлаш орқали инсон мавжудлиги учун сунъий муҳит ёки артефакт „иккинчи табиат“ ни яратишга олиб келади .

Социология шахсни шахснинг „техник“ хусусияти сифатида қарайди. Агар индивидуаллик ва шахсият эришиш мумкин бўлган мақомлар бўлса, у ҳолда шахс белгиланади.

Аристотелнинг „Руҳ то'г'рисида“ асаридан бошланган ва Жон Локк нинг „Инсон тушунчаси ҳақида иншо“ рисоласида мустаҳкамланган „табула раса “ („бўш варақ“) ғояси шахснинг ғояси билан энг яхши мос келади. дастлаб ижтимоийликнинг соф ташувчиси, унинг элементларини индивидуаллаштириш ва шахсиятини шакллантириш жараёнида ўзлаштириши керак. Эмил Дюркгейм концепциясида шахс „асл ижтимоийлик“ ташувчиси, одамлар ва маданият томонидан қурилган ижтимоий артефактдир.

Эслатмалар

1.↑Украина психологик терминологияси: луғат-маълумотнома. — К.: „Ахборот-таҳлил агентлиги“, 2010. — 302 б.

2.↑Маркус Туллиус Цицерон. Де Фато // М. Тулли Cиcеронис сcрипта қуаэ мансерунт омниа, Фасcиcулус 46, Де дивинатионе. Де фато. Тимей. — Берлин, Бостон: Де Груйтер. — ИСБН 978-3-11-095254-4.

3.Диоген Лаэртиус. Машҳур файласуфларнинг ҳаёти, таълимоти ва сўзлари ҳақида. (ИХ китоб, § 7 Демокрит). Кириш санаси: 2020-йил 6-январ. Архивланган 2011-йил 20-декабр.

4.↑Организм // Википедия. — 2019-11-20.

5.↑Момджян К. Х. Ижтимоий фалсафага кириш. — М.: Олий мактаб, CД „Университет“, 1997. — 448 б. — ИСБН 5-06-003347-3 ИСБН 5-8013-0003-1.

6.↑Добренков В. И., Кравченко А. И. Асосий социология: 15 жилдда — Т. 7: Инсон. Индивидуал. Шахсият. — М.: Инфра-М, 2005. — 960 б. — ИСБН 5-16-001546-3.

Адабиётлар

•Индивидуал / Гаиденко П. П. // Плазма нурланиши — Исломни қутқариш фронти. — М.: Буюк рус энсиклопедияси, 2008. — Б. 221. — (Катта рус энсиклопедияси: [35 жилдда] / бош муҳаррир Ю. С. Осипов; 2004-2017, 11-жилд). — ИСБН 978-5-85270-342-2.

•Чепа М.-Л. А. Ақлий жараёнларнинг дифференциацияси ва интеграцияси натижасида одамларнинг ривожланиши / Украина Г. С. Костюк НАПС номидаги Психология институтининг „Ер ости ва педагогик психология муаммолари“ илмий ишлари тўплами. — К., 2003. — Т. 5. — 2-қисм. — Б. 284-297.

•Индивидуал // Фармацевтика энциклопедияси.

•Фундаментал социология: 15 жилдда — 7-жилд: Инсон. Индивидуал. Шахсият. — М.: Инфра-М, 2005. — 960 б. ― ИСБН 5-16-001546-3.