Intel 80386

Интел 80386 и386 ёки оддийгина 386 номи билан танилган микропроцессор. Интел компаниясининг 1985-йил 17-октабрда чиқарилган 32 битли учинчи авлод х86 микропроцессори ҳисобланади. Ушбу процессор компютер учун биринчи 32 битли процессор бўлган. Асосан иш столи ва ноутбук компютерларида фойдаланилган. Ҳозирда эса асосан контроллерларда қўлланади.
Интел 80386 процессорига асосланган компютерлар

и386 процессори ўзидан олдинги 8086 — 80286 процессорлари билан тўлиқ мос келади. У кодни ўзгартириш ва қайта компиляция қилмасдан (ёки минимал ўзгартиришлар билан), улар учун мўлжалланган дастурларни бажаради ҳамда анча самаралироқ бажаради. Жумладан:
- камроқ миқдордаги синхронизация сиклларини бажаради;
- янги технологиялардан фойдаланиш ҳисобига юқори соат частоталарига эга;
- олдинги процессорлар билан солиштирганда, буйруқни олдиндан юклаш буфери кўпайтирилган — 16 байт (бу тахминан бешта буйруқ учун етарли бўла олади);
- Олдиндан юклаш буфери кўрсатмаларга камроқ киришни таъминлайди шу билан бирга қисқа сиклларда стринг кўрсатмаларини бажаришда кераксиз хотирага киришни рад этади.
Шунингдек, и386 80286 процессорининг катта версияси деб қаралади. Баъзи ҳисоб-китобларга кўра, и386 дан олдин ҳам, ундан кейин ҳам х86 процессорлари архитектураси ҳеч қачон бунчалик тубдан ўзгартирилмаган. Ушбу архитектуранинг процессорлари биринчи бўлиб шахсий компютерга мос келадиган платформалар учун замонавий 32 битли операцион тизимларни қўллаб-қувватлашнинг асосий механизмларини жорий қилишган.
Асосий ўзгаришлар:
32 бит
Бутун х86 архитектураси 32 битгача кенгайтирилган — ҳамма регистрлар (сегментли регистрлар бундан мустасно) номида „Э“ префиксини (ЭАХ, ЭБХ, ЭИП, ЭФЛАГС ва бошқалар) олган ҳолда 32 битга айланган.
Ҳимояланган режим манзили ҳам 32-битга ўзгартирилган. Бу 8086 пайдо бўлганидан бери биринчи марта сегментацийа ҳақида унутишга имкон яратган. Янда аниқроқ айтадиган бўлсак, сегмент ўлчами 64 килобайт (16 битли манзил чегараси), бу дастурчиларга узоқ вақтдан бери тўғри келмаган.
и386 пайдо бўлгунга қадар дастурлар ва операцион тизимлар хотирада код, стек ҳамда маълумотлар сегментларини ташкил қилишда фарқ қилувчи бир нечта жумбоқли хотирани ташкил қилувчи моделларидан фойдаланилган. 32-битли манзил ўрнига битта оддий текис моделдан (инглизча: флат) фойдаланишга имкон берган. Ясси модел бундай „умумий“ сегментнинг ҳажмини деярли 4 гигабайтгача таъминлаган бу ўша пайтда ҳар қандай тасаввур қилинадиган вазифа учун етарли ҳисобланган.
Ясси модел шу қадар кенг қўлланила бошланганки, замонавий дастурчилар кўпинча дастурлар хотирага сегментлар орқали киришини англаб етишмаган.
и386 хотирани бошқаришнинг янги механизмини тақдим қилган. Процессор маълумотлар ва сегментлар жойлашган код учун кирадиган манзил майдони чизиқли манзил майдони деб аталиб, у ҳақиқий жисмоний хотирага мос келмаслиги мумкин.
Саҳифани реформациялаш
Вазифага ўтишда диск раскадровка узилиши ишга туширилиши мумкин. Бунинг учун эса вазифа ҳолати сегментида махсус бит тақдим қилинади.
Яхшиланган вазифалар ва хавфсизликни қўллаб-қувватлаш
И386 процессори билан Интел реал режимни яхшироқ қўллаб-қувватлаш зарурлигини тан олган. Шунингдек, уни жорий қилиш вақтида дастурий таъминот ҳимояланган режимда ишлашга тўлиқ тайёр эмаслиги аниқланган.
Виртуал режим
Дастлабки х86 процессорларида тўхташ нуқтасини ташкил қилиш учун буйруқнинг биринчи байтини диск раскадровка узилишини чақириш буйруғи билан алмаштириш керак бўлган (инт 3). Шу билан бир қаторда, бундай турдаги тўхташ нуқталарини РОМда ўрнатиш имкони мавжуд эмас. Аммо, и386 эса бундай тўхташ нуқталарини қўллаб-қувватлай олиши кўзда тутилган.
Виртуал 8086 режими кейинги 32 битли х86 процессорларида х86-64 мувофиқлик режимигача қўллаб-қувватланган.
Ускунани носозликларни бартараф этиш
Олдинги процессорларда бўлгани каби (8086 дан бошлаб), и386 да диск раскадровка узилишини чақириш орқали амалга оширган. Унинг ишловчиси бошқарувни тузатувчи дастурига кўчирган. Олдинги процессорларда диск раскадровка иккита ҳодиса туфайли ишга туширилиши мумкин ҳисобланган.
Тўхташ нуқталари
Узилиш нуқтаси (инглизча: бреакпоинт) — маълум бир манзилга эришилганда дастурнинг бажарилишини тўхтатиш ҳисобланади.
и386 тўхташ нуқталари маълум бир хотира манзилидаги ўзгарувчига кириш (ўқиш ёки ёзиш) учун ҳам ўрнатилиши мумкин. Кўрсатма берилган манзилда хотирага кирганда процессор диск раскадровка ишловчисини чақиради.
Вазифани алмаштириш тузоғи
Вазифага ўтишда диск раскадровка узилиши ишга туширилиши мумкин. Бунинг учун вазифа ҳолати сегментида махсус бит тақдим қилинади.
Бошқа ўзгаришлар
80386 процессоридаги маълумотлар ҳамда манзил сатрлари, 80286 процессорида бўлгани каби, кўпайтирилмайди. Бу процессорларда 32 та маълумотлар линияси ва шунингдек, 32 та мустақил манзил сатрлари мавжуд ҳисобланади.
Регистрлар
Микропроцессорда 8 та 32 битли умумий мақсадли регистрлар мавжуд (ЭАХ, ЭБХ, ЭCХ, ЭДХ, ЭСИ, ЭДИ, ЭБП, ЭСП). Бу регистрларнинг ҳар бирининг пастки, 16 битли ярми олдинги х86 оиласи процессорларидаги АХ, БХ, CХ, ДХ, СИ, ДИ, БП, СП регистрларига тўғри келади. Аввалгидек, паст ва юқори 8 битли ярмига, 32 битли маълумотлар регистрларининг паст 16 битли ярмига (АЛ ва АҲ, БЛ ва БҲ, CЛ ва CҲ, ДЛ ва ДҲ) мурожаат қилиш мумкин. Кўрсатма кўрсатгич регистри ва байроқ регистри ҳам 32 битли бўлди (мос равишда ЭИП ва ЭФЛАГС), байроқлар регистрига янги байроқлар гуруҳи қўшилган. 4 та 16 битли сегментли регистрларга (ЭС, CС, СС, ДС) яна 2 та 16 битли регистрлар (ФС ва ГС) қўшилди, натижада 6 та сегментли регистрлар вужудга келган. Бир нечта янги регистр гуруҳлари қўшилди (ҳар бир регистр 32 бит): 3 та назорат регистрлари (CР0 (МСW), CР2, CР3), 8 та диск раскадровка регистрлари (ДР0, ДР1, ДР2, ДР3, ДР6, ДР7), 2 та тест регистрлари (ТР6, ТР7).
Кўрсатмалар тўплами
и386 кўрсатмалар тўплами асосан мавжуд кўрсатмаларнинг 32 битли вариантларини (32-битли префикслар билан тузилган), шу жумладан 32-битли вариантлари турли хил мнемоникага эга (пушад/попад, пушфд/попфд, cwд*/cдқ) қўшиш орқали кенгайтирилган. Қўшимча янги афзалликлари қуйидагилар:
- байтни шарт бўйича белгилаш (тўплам*)
- нисбий 16 бит офсет билан ўтиш кўрсатмалари (жмп, ж*).
- янги сегмент регистрлари (лфс, лгс) учун тўлиқ манзилни юклаш кўрсатмалари
- мантиқий буйруқлар (анд, ор, хор) 16 битли тезкор маълумотлар билан ишлашда имзоланган байт кенгайтмаларидан фойдаланиш имкониятига эга, бу эса маълумотлар байтга жойлаштирилганда бундай буйруқларни ҳар бир байтга қисқартириш имконини беради.
Математик процессор
Худди 80286-80287 тўпламида бўлгани каби, 80386 процессорининг процессор билан маълумотлар алмашинуви 0Ф0Ҳ-0ФФҲ манзиллари бўлган портлар орқали ўтган. 80287 процессорини 80386ДХ процессорига 80387 процессоридан фойдаланишга арзон муқобил сифатида таклиф қилинган[1].
Моделлар
1985-йилдан бошлаб и386 процессорининг кўплаб модификациялари чиқарилган. Улар ишлаш, қувват сарфи, улагичлар, корпуслар ва бошқа хусусиятлар орқали фарқланиши назарда тутилади[2].
80386 микропроцессорлари асосида ИБМ ИБМ АТ 386 (ПC оиласи) ва ИБМ ПС/2-80 (ПС/2 оиласи) шахсий компютерларини яратди. Биринчиси модификацияда ПC-ДОС дан, иккинчисида эса ОС/2 дан фойдаланилган.
Ривожлантириш жамоаси
- Жон Кроуфорд, бош архитектор
- Жим Слагер, бош муҳандис
- Патрик Гелсингер
- Холид Эл Аят
- Риаз Ҳақ
- Ген Хилл
- Ян Уилям Л. Прак
- Девид Ванниэр
- Жозеф „Чип“ Краускопф
- Кен Шомакер
- Пол Риэс
- Саурабҳа Радҳика
Манбалар
- ↑ „ҳттп://cадcентер.ру/cонтент/виэw/478/33/“. 2022-йил 7-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
- ↑ „ҳттп://www.линухрсп.ру/доcс/БоотПромпт-ҲОWТО-3.ҳтмл“.
Ҳаволалар
- И386 оиласи процессорларининг тавсифи ва фотосуратлари(ингл.)
- Бицаверс.орг сайти процессор ҳужжатлари(ингл.)
- Интел 80386 процессорлари оиласи(ингл.)
- Интел 80386 микропроцессорининг қисқача тавсифи (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-02-16 санасида архивланган)