Леитнер тизимида тўғри жавоб берилган карталар кейинги қутига ўтказилади, нотўғри жавоб берилган карталар эса агрессив кўриб чиқиш ва такрорлаш учун биринчи қутига қайтади.

Интервалли такрорлаш — бу далилларга асосланган ўрганиш усули бўлиб, у одатда карталар ёрдамида амалга оширилади. Интервалли такрорлашдан фойдаланиш ўрганиш тезлигини ошириши исботланган[1].

Гарчи принцип кўп контекстларда фойдали бўлса-да, интервалгача такрорлаш одатда ўқувчи кўп нарсаларни ўзлаштириши ва уларни хотирада чексиз сақлаши керак бўлган контекстларда қўлланади. Шунинг учун у иккинчи тилни ўрганиш жараёнида сўз бойлигини ошириш муаммоси учун жуда мос келади. Ўқув жараёнига ёрдам бериш учун бир қатор интервалгача такрорлаш дастурий таъминот дастурлари ишлаб чиқилган. Бундан ташқари, Леитнер тизими ёрдамида флеш-карталар билан интервалгача такрорлашни амалга ошириш мумкин.

Интервалли такрорлашнинг муқобил номлари орасида интервалли такрорлаш, кенгайтирилган такрорлаш, босқичли интерваллар, такрорлаш оралиғи ва такрорлаш жадвали ҳам мавжуд.

Тарихи

Йиллар давомида хотирада муаммолар бўлган беморларни хотирасини яхшилаш учун техникалар ва тестлар шакллантирилган. Вақти-вақти билан такрорлаш беморларнинг онгини яхшилашга ёрдам берадиган ушбу ечимлардан биридир. Вақти-вақти билан такрорлаш хотиранинг турли соҳаларида фактларни эслаб қолишдан тортиб, велосипедда қандай ҳайдашни эслашгача, болаликдаги ўтмиш воқеаларини эслаб қолишгача қўлланади[2]. Қайта тиклаш амалиёти одам бирор нарсани кўрган ёки ўргангандан сўнг дарҳол эслай оладими ёки йўқлигини аниқлаш учун ишлатилади. Қайта тиклаш амалиётини кўпайтириш кўпинча узоқ муддатли хотирани яхшилаш усули сифатида ишлатилади.

Вақт ўтиши билан маълумотларнинг йўқолиши унутиш эгри чизиғидан кейин содир бўлишини, аммо фаол эслаб қолишга асосланган такрорлаш билан унутишни тиклаш мумкинлигини таклиф қилган Ҳерманн Эббингҳаус томонидан интервалгача такрорлаш тадқиқотлари учун асос яратилган.

Интервалли такрорлаш машқлари 1930-йилларда синовдан ўтказилган.

1978-йилда Ландауэр ва Бжорк томонидан ҳам синовдан ўтказилган улар бир гуруҳ психолог талабаларни йиғишган ва талабаларга маълум бир шахснинг расмларини кўрсатиб, кейин бу шахснинг исмини кўрсатишган. Бу шунингдек, юз номлари ассоциацияси сифатида ҳам танилган. Одамнинг исмини ва юзини кўришнинг такрорланиши билан улар кўрсатилган шахснинг исми ва юзини интервалгача такрорлаш туфайли вақтнинг кенгайиши билан боғлашлари мумкин эди.

1985-йилда Счаcтер, Рич ва Стампп амнезия ва бошқа хотира касалликлари бўлган одамларни ўз ичига олган тадқиқотни давом эттирдилар. Топилмалар шуни кўрсатдики, интервалгача такрорлашдан фойдаланиш нафақат исмлар билан боғлиқ бўлган талабаларга, балки хотира бузилиши билан шуғулланадиган шахсларга ҳам ёрдам беради.

1989-йилда C. Ж. Cамп Алцгеймер билан оғриган беморларда ушбу усулдан фойдаланиш муайян нарсаларни эслаб қолиш вақтини ошириши мумкин деган қарорга келди. Ушбу натижалар шуни кўрсатадики, вақт оралиғининг кенгайиши хотира учун энг кучли фойдаларни кўрсатади[3].

Интервалли такрорлаш — бу суб’эктдан маълум бир фактни эслаб қолиш сўраладиган усул бўлиб, ҳар сафар факт тақдим этилганда ёки айтилганда вақт оралиғи ортиб боради. Агар мавзу маълумотни тўғри эслай олса, вақт икки баравар кўпайтирилади, бу уларга келажакда эслаб қолиш учун маълумотни янги сақлашга ёрдам беради. Ушбу усул ёрдамида бемор маълумотни узоқ муддатли хотирасига жойлаштира олади. Агар улар маълумотни эслай олмасалар, аввалги босқичга қайтадилар ва техникани давом эттиришга ёрдам бериш учун машқ қилишни давом эттирадилар (Ванcе & Фарр, 2007).

Тадқиқот ва қўллаш

Ўрганишни яхшилаш учун интервалгача такрорлашдан фойдаланиш мумкинлиги ҳақидаги тушунча биринчи марта Проф. C. А. Маcе 1932-йилда: „Эҳтимол, энг муҳим кашфиётлар ўрганиш даврларининг тўғри тақсимланиши билан боғлиқ бўлган кашфиётлардир. . . Қайта кўриб чиқиш актлари аста-секин ўсиб борувчи интервалларда, тахминан бир кун, икки кун, тўрт кун, саккиз кунлик ва ҳоказо интервалларда бўлиши керак.[4]“

1939-йилда Ҳ. Ф. Спитзер Аёва штатида илмий фактларни ўрганаётган олтинчи синф ўқувчиларига интервалгача такрорлашнинг таъсирини синаб кўрди[5]. Спитзер Аёва штатида 3600 дан ортиқ талабаларни синовдан ўтказди ва интервалгача такрорлаш самарали эканлигини кўрсатди[6]. Тахминан бир вақтнинг ўзида Пимслеур тил курслари оралиқ такрорлаш назариясини тил ўрганишда синаб кўрди ва 1973-йилда Себастиан Лейтнер ўзининг „Леитнер тизими“ ни, флеш-карталарга асосланган ҳар томонлама интервалгача такрорлашни ўрганиш тизимини яратди.

1980-йилларда шахсий компютерлардан фойдаланиш имконияти ошиши билан, интервалгача такрорлаш компютер ёрдамида тил ўрганиш дастурий таъминотига асосланган ечимлар билан амалга оширила бошланди.  

Ушбу дастлабки тадқиқот ортидаги маълумотлар шуни кўрсатдики, машғулотлар орасидаги бўшлиқнинг ортиши (кенгайтирилиши) синов нуқталарида аниқликнинг юқори фоизини беради[7]. Кенгайтирилган интерваллар билан интервалгача такрорлаш жуда самарали деб ҳисобланади, чунки такрорлашнинг ҳар бир кенгайтирилган оралиғида тест даврлари орасидаги вақт ўтганлиги сабабли маълумотни олиш қийинлашади[8]. Бу ҳар бир нуқтада узоқ муддатли хотирада ўрганилган маълумотларни қайта ишлашнинг чуқурроқ даражасини яратади. Кенгаяётган такрорлаш модели жуда самарали ишлашига ишонишнинг яна бир сабаби шундаки, биринчи синов машқ жараёнининг бошида содир бўлади[9].

Алгоритмлар

Интервалли такрорлашни режалаштириш учун алгоритмларнинг бир нечта турлари мавжуд:

Амалга ошириш

Дастурий таъминот

Анки рус тилидаги луғатни ёдлаш учун ишлатилади

Кўпгина интервалли такрорлаш дастурлари (СРС) жисмоний флеш-карталар билан қўлда ўрганиш услубидан кейин моделлаштирилган: ёдлаш керак бўлган нарсалар дастурга савол-жавоб жуфтлиги сифатида киритилади. Жуфтлик кўриб чиқилиши керак бўлганда, савол экранда кўрсатилади ва фойдаланувчи жавоб беришга ҳаракат қилиши керак. Жавоб бергандан сўнг, фойдаланувчи жавобни қўлда очиб беради ва кейин дастурга (суб’эктив равишда) жавоб бериш қанчалик қийинлигини айтади. Дастур оралиқ такрорлаш алгоритмлари асосида жуфтларни режалаштиради. Компютер дастурисиз фойдаланувчи жисмоний карталарни режалаштириши керак; бу кўп вақт талаб қилади ва фойдаланувчиларни Леитнер тизими каби оддий алгоритмлар билан чеклайди[11].

Дастурий таъминотга нисбатан қўшимча такомиллаштириш:

  • Саволлар ва/ёки жавоблар оғзаки сўзларни таниб олишни ўргатиш учун овозли файл бўлиши мумкин.
  • Жуфтларни автоматик яратиш (масалан, луғат учун учта савол-жуфтни яратиш фойдалидир: ёзма хорижий сўз, унинг талаффузи ва маъноси, лекин маълумотларни фақат бир марта киритиш керак)
  • Сўзни ўз ичига олган мисол жумлалари каби автоматик равишда олинадиган қўшимча маълумотлар мавжуд.
  • Интервалли такрорлашни онлайн ҳамжамият функциялари билан бирлаштириш имкониятлари, масалан, курсларни алмашиш.

Флаш карталар

Уч сеанснинг анимацияси

Леитнер тизими 1970-йилларда немис фан журналисти Себастян Леитнер томонидан таклиф қилинган флаш-карталардан самарали фойдаланишнинг кенг тарқалган усули ҳисобланади. Бу интервалгача такрорлаш принципининг оддий амалга оширилиши бўлиб, унда карталар ортиб бораётган оралиқларда кўриб чиқилади.

Бу усулда карточкалар ўқувчи Леитнернинг ўқув қутисидаги ҳар бирини қанчалик яхши билишига қараб гуруҳларга ажратилади. Талабалар картада ёзилган ечимни эслашга ҳаракат қиладилар. Агар улар муваффақиятли бўлса, картани кейинги гуруҳга юборишади. Агар улар муваффақияциз бўлса, биринчи гуруҳга қайтариб юборишади. Ҳар бир кейинги гуруҳда ўқувчи карталарни қайта кўриб чиқиши керак бўлгунга қадар кўпроқ вақт бор. Со лернт ман Лернен китобида нашр этилган Леитнернинг оригинал усулида (Қандай қилиб ўрганишни ўрганиш керак), такрорлаш жадвали ўқув қутисидаги бўлимларнинг ўлчамига қараб бошқарилади. Булар 1, 2, 5, 8 ва 14 см эди. Бўлим тўлгандан кейингина, ўқувчи ундаги баъзи карталарни эслаб қолганига қараб, уларни олдинга ёки орқага силжитиб кўриб чиқиши керак эди.

Аудио кўрсатма

Градуатед-интервал реcалл 1967-йилда Паул Пимслеур томонидан чоп этилган интервалгача такрорлаш туридир[12]. У Пимслеур тил ўрганиш тизимида қўлланади ва биринчи такрорлашлар орасидаги жуда қисқа вақтлар (сониялар ёки дақиқаларда ўлчангани) туфайли дастурлаштирилган аудио кўрсатмалар учун жуда мос келади. Пимслеурнинг мақоласида чоп этилган интерваллар: 5 сония, 25 сония, 2 дақиқа, 10 дақиқа, 1 соат, 5 соат, 1 кун, 5 кун, 25 кун, 4 ой ва 2 йил ни ташкил қилади.

Манбалар

  1. ↑ Смолен, Паул; Зҳанг, Йили; Бйрне, Жоҳн Ҳ. (Жануарй 25, 2016). "Тҳе ригҳт тиме то леарн: мечанисмс анд оптимизатион оф спаcед леарнинг". Натуре Ревиэwс Неуросcиэнcе 17 (2): 77–88. дои:10.1038/нрн.2015.18. ПМИД 26806627. ПМC 5126970. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=5126970. 
  2. ↑ Орен, Шири; Wиллертон, Чарлене; Смалл, Жефф (Фебруарй 2014). "Эффеcц оф Спаcед Ретриэвал Траининг он Семантиc Меморй ин Алзҳеимер'с Дисеасе: А Сйстематиc Ревиэw" (эн). Жоурнал оф Спеэч, Лангуаге, анд Ҳеаринг Ресеарч 57 (1): 247–270. дои:10.1044/1092-4388(2013/12-0352). ИССН 1092-4388. ПМИД 24023380. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-спеэч-лангуаге-анд-ҳеаринг-ресеарч_2014-02_57_1/паге/247. 
  3. ↑ Карпиcке, Жеффрей Д.; Бауэрнсчмидт, Алтҳеа (2011). "Спаcед ретриэвал: абсолуте спаcинг энҳанcес леарнинг регардлесс оф релативе спаcинг.". Жоурнал оф Эхпериментал Псйчологй: Леарнинг, Меморй, анд Cогнитион 37 (5): 1250–1257. дои:10.1037/а0023436. ПМИД 21574747. ҳттпс://www.семантиcсчолар.орг/папер/Спаcед-ретриэвал%3А-абсолуте-спаcинг-энҳанcес-оф-Карпиcке-Бауэрнсчмидт/23c01да059б9эб8бе667930бддддc2033э719э31. 
  4. ↑ Маcе, C. А.. Псйчологй оф Студй, 1932 — 39-бет. 
  5. ↑ Спитзер, Ҳ. Ф. (1939). "Студиэс ин ретентион". Жоурнал оф Эдуcатионал Псйчологй 30 (9): 641–657. дои:10.1037/ҳ0063404. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-эдуcатионал-псйчологй_1939-12_30_9/паге/641. 
  6. ↑ Мелтон, А. W. (1970). "Тҳе ситуатион wитҳ респеcт то тҳе спаcинг оф репетитионс анд меморй". Жоурнал оф Вербал Леарнинг анд Вербал Беҳавиор 9 (5): 596–606. дои:10.1016/С0022-5371(70)80107-4. 
  7. ↑ Ландауэр, Т., & Бжорк, Р. (1978). Оптимум реҳеарсал паттернс анд наме леарнинг. Праcтиcал Аспеcц оф Меморй, 625-632. Ретриэвед Оcтобер 15, 2014. „Арчивед cопй“. 2015-йил 11-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 10-декабр.
  8. ↑ Пашлер, Ҳ., Роҳрер, Д., Cепеда, Н., & Cарпентер, С. (2007). Энҳанcинг леарнинг анд ретардинг форгеттинг: Чоиcес анд cонсеқуэнcес. Псйчономиc Буллетин & Ревиэw, 14(2), 187-193.
  9. ↑ Бруш, Ж., & Cамп, C. (2008). Усинг Спаcед Ретриэвал ас ан Интервентион Дуринг Спеэч-Лангуаге Тҳерапй. Cлиниcал Геронтологист, 19(1), 51-64.
  10. ↑ „Имплементинг а неурал нетwорк фор репетитион спаcинг“. www.супермемо.cом. 2022-йил 21-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 15-июл.
  11. ↑ Гупта, Жамес. „Спаcед репетитион: а ҳаcк то маке ёур браин сторе информатион“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2016-йил 23-январ). Қаралди: 2019-йил 30-январ.
  12. ↑ Пимслеур, Паул (Фебруарй 1967). "А Меморй Счедуле". Тҳе Модерн Лангуаге Жоурнал (Блаcкwелл Публишинг) 51 (2): 73–75. дои:10.2307/321812. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_модерн-лангуаге-жоурнал_1967-02_51_2/паге/73.