Iraklion jangi

Ираклион жанги Крит жангининг бир қисми бўлиб, Иккинчи жаҳон уруши пайтида Грециянинг Крит оролида 1941-йил 20-30-май кунлари бўлиб ўтган. Бригадир Браян Чаппел қўмондонлигидаги 14-пиёда бригадасининг Британия, Австралия ва Греция кучлари Ираклион порти ва аэродромини полковник Бруно Брауэр бошчилигидаги 7-ҳаво дивизиясининг 1-парашют полкининг немис парашютчилари ҳужумига қарши ҳимоя қилди.

20-май куни тушдан кейин Ираклионга қилинган ҳужум, эрталаб Крит г'арбидаги Малеме аэродроми ва Чаниянинг асосий портига қилинган ҳужумларидан со'нг, о'ша куни Критга амалга оширилган то'ртта ҳаво ҳужумидан бири эди. Эрталаб ҳужумчиларни туширган самолёт о'ша куни Ираклион устидан 1-полкни тушириши режаланган эди. Греция ҳудудида юзага келган аэродромлардаги чалкашлик ва кечикишлар ҳужумнинг бир вақтнинг о'зида эмас, балки то'г'ридан-то'г'ри ҳаво ёрдамисиз ва бир неча соатдан ко'проқ вақт давомида бошланганини англатади, ба'зи бо'линмалар кун охиригача ҳалиҳам аэродромларда қолган эди. Ираклион яқинига тушган немис бо'линмалари тушган жойларида отишма ва қо'ниш натижасида жуда катта талофат ко'рдилар. Қуролланган Крит фуқаролари узоқроққа қулаганларга жиддий то'сқинлик қилишди. Германиянинг дастлабки ҳужуми муваффақияцизликка учради; эртаси кунги ҳужум ҳам яна муваффақияциз бо'лди. Кейин жанглар боши берк ко'чага кириб қолди.

Германиянинг 5-тог'ли дивизиясининг баталони Ираклиондаги парашютчиларни денгиз орқали кучайтириши, о'зи билан артиллерия ва зенит қуролларини олиб келиши керак эди. У ё'лда кечиктирилди, Малемега ё'налтирилди, кейин Британия денгиз флоти эскадрони томонидан ушлаб қолинди ва тарқатиб юборилди. Немис қо'мондони, генерал-лейтенант Курт Студент барча ресурсларни немислар г'алаба қозонган Малеме аэродроми учун жангга жамлади. Иттифоқчиларнинг Яқин Шарқдаги Бош қо'мондони генерал Арчибалд Вавел 27-май куни Критни эвакуация қилишни буюрди ва 14-бригада 28-майдан 29-майга о'тар кечаси Иттифоқнинг ҳарбий кемалари томонидан эвакувация қилинди. Искандарияга қайтиш пайтида иккита янчувчи кема чо'киб кетди, иккита крейсер жиддий шикастланди, 440 дан ортиқ иттифоқчи ҳарбий хизматчилар ҳалок бо'лди, 250 дан ортиқ ярадор ва 165 киши асирга олинди. Критдаги ог'ир ё'қотишлар туфайли немислар уруш пайтида бошқа кенг ко'ламли ҳаво операцияларини о'тказмадилар.

Кириш

Греция 1940-йил 28-октабрда Италия томонидан ҳужум қилинганидан кейин Иккинчи жаҳон уруши қатнашчиларидан бири бўлди. Юнонларни қо'ллаб-қувватлаш учун Британия ва Ҳамдо'стлик экспедицион кучлари юборилди, улар охир-оқибат 60 000 дан ортиқ кишини ташкил этди. Британия кучлари ҳам Критни ҳимоя қилиш учун гарнизон яратди, бу эса Греция Бешинчи Крит дивизиясига қуруқликдаги юришини кучайтиришга имкон берди. Бу келишув инглизларга ма'қул келди, чунки Крит о'зининг шимолий қирг'ог'идаги портлар билан қироллик денгиз флотига халақит бериши мумкин эди. Италияликлар экспедиция кучлари ёрдамисиз ҳам юнонлар томонидан қайтарилди. 1941-йилнинг апрелида, Италиянинг муваффақияциз босқинидан олти ой о'тгач, Германия Грецияни қуруқлик орқали ҳужумда босиб олди ва экспедиция кучлари олиб чиқилди. Ой охирига келиб, қироллик денгиз флоти томонидан 57 000 иттифоқчи аскар эвакуация қилинди. Ба'зилари гарчи ог'ир қуролларини ё'қотган бо'лса-да, гарнизонни кучайтириш учун Критга юборилди.

Германия армияси олий қўмондонлиги (Оберкоммандо дес Ҳеэрес (ОКҲ)) яқинлашиб келаётган Барбаросса операцияси, Совет Иттифоқига бостириб кириш билан банд эди ва асосан Критга ҳужумга қарши эди. Адолф Гитлер Критдан Руминия нефт конларига қилинган ҳужумлардан хавотирда эди, Луфтwаффе қо'мондонлари эса Критни ҳаво ҳужуми билан эгаллаб олиш г'оясига иштиёқ билан қарашди. Фюрернинг 28-директивасида Гитлер Критни "Шарқий О'рта Ер денгизида Британияга қарши ҳаво базаси сифатида" фойдаланиш учун босиб олишни буюрди. Директивада, шунингдек, операция май ойида бо'либ о'тиши ва Совет Иттифоқига қарши режалаштирилган кампанияга аралашмаслиги кераклиги айтилган.