Iris pseudacorus
Ирис псеудаcорус, сариқ байроқ, сариқ ирис ёки сув байроғи, Гулсапсардошлат оиласига мансуб гулли ўсимликларнинг бир тури. Унинг ватани Европа, Ғарбий Осиё ва шимоли-ғарбий Африка. Унинг бинар номи псеудаcорус „сохта акорус“ деган маънони англатади, бу унинг барглари Аcорус cаламус (ширин байроқ) баргларига ўхшашлигини англатади. Бироқ, бу икки ўсимлик бир-бири билан боғлиқ эмас. Гул одатда флеур-де-лис билан боғлиқ.
| Ирис псеудаcорус | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлар | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Бир уруғпаллалилар | |
| Аспарагалес | |
| Гулсапсардошлар | |
| Ирис | |
| Ирис субг. Лимнирис | |
| Ирис сеcт. Лимнирис | |
| Ирис сер. Лаэвигатаэ | |
И. псеудаcорус
| |
| Бинар номи | |
| Ирис псеудаcорус | |
| Синонимлар | |
| |
Тавсиф

Бу тур гулли кўп йиллик ўсимлик бўйи 100–150 cм (39–59 ин) гача ўсади, камдан-кам ҳолларда 2 м (6 фт 7 ин)гача ўсиши мумкин. Гуллари ёрқин сариқ, узунлиги 7–10 cм (2.8–3.9 ин). Мева узунлиги 4–7 cм (1.6–2.8 ин) қуруқ кўсак, ичида кўп сонли оч жигарранг уруғлари бор.
И. псеудаcорус жуда нам шароитда яхши ўсади ва сув ботқоқликларида кенг тарқалган бўлиб, у сув остида, паст пҲ ва аноксик тупроқларга чидамли. Ўсимлик илдизпоялари ва уруғлари билан тез тарқалади. У қўғага ўхшаб саёзроқ сувда. Бу ўсимлик сувда ўсувчи бўлса ҳам, илдизпоялари узоқ вақт қуруқ шароитда сақланиши мумкин.
И. псеудаcорус — Буюк Британиядан келиб чиққан икки хил ирис турларидан бири, иккинчиси — Ирис фоэтидиссима (ҳидланган ирис).
Гулбарг ҳам пояси ҳам ҳайвонлар ва ўсимликлар учун заҳарли ҳисобланади.
Култивация
У мўтадил иқлимли ҳудудларда манзарали ўсимлик сифатида[1] кенг ўстирилади, ботқоқ боғини яратиш учун бир нечта навлари танланган. Қуйидаги навлар Қироллик боғдорчилик жамиятининг боғдаги хизматлари учун мукофотига сазовор бўлди[2]:
Маълум бўлган бошқа навлар орасида; Алба (оч крем гулли) ва Голден Флеэcе (тўқ сариқ гулли)[6].
Илгари у сув кўп бўлган Малта оролида Мдина шаҳрининг ариқларида ўсган, аммо ариқ таъмирланганидан кейин бу ҳудуддан йўқолган[7].
Инвазив турлар
Баъзи ҳудудларда (жумладан, АҚШ ва Жанубий Африкада)[8] ўсимлик инвазив тур ҳисобланади. Қаерда инвазив тур сифатида қайд қилинган бўлса, уни йўқотиш қийин. Ҳатто илдизпояларни йиғиб олиш ҳам кўпинча самарасиз бўлади. Баъзи ҳудудларда экиш тақиқланган, аммо баъзида боғларда фойдаланиш учун сотилади[9].
Ирис псеудаcорус Коннектикут, Делавер, Мериленд, Ню-Хемпшир, Шимолий Каролина, Орегон, Теннесси, Виржиния, Вермонт, Вашингтон, Висконсин ва Ғарбий Виржиния штатларида инвазив тур ҳисобланади[10].
| Штат/вилоят | Биринчи марта топилган |
|---|---|
| ИЛ | 2009-йил |
| ИН | 1982-йил |
| МИ | 1932-йил |
| МН | 2008-йил |
| НЙ | 1882-йил |
| ОҲ | 2013-йил |
| ПА | 1954-йил |
| ВТ | 1909-йил |
| WИ | 2005-йил |
Токсиклик ва фойдаланиш
Ўсимликнинг илдизлари ва барглари заҳарли ҳисобланади[11].
Бу ўсимлик сувни тозалашда ишлатилган, чунки у ўз илдизлари орқали макронутриэнтларни (масалан, азот ва фосфор) ўзлаштира олади[12].
Шунингдек, у сувдаги юқори шўрланиш даражасига бардош бера олади[13].
Галерея
-
Очилган гул
-
Ирис псеудаcорус
-
Гуллар
-
Ирис псеудаcорус
-
Мева
Манбалар
- ↑ „РҲС Плант Селеcтор - Ирис псеудаcорус“. Қаралди: 2013-йил 24-июн.[сайт ишламайди]
- ↑ „АГМ Планц - Орнаментал“. Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй (2017-йил 1-июл). Қаралди: 2018-йил 13-март.
- ↑ „Рой Давидсон“. РҲС. Қаралди: 2020-йил 25-сентябр.
- ↑ „РҲС Плант Селеcтор - Ирис псеудаcорус 'Вариэгата'“. Қаралди: 2020-йил 7-сентябр.
- ↑ Спенcер-Жонес, Раэ. Wилд Флоwерс оф Бритаин анд Иреланд. Лондон: Кйле Cатҳиэ Лимитед, 2005 — 88-бет. ИСБН 9781856265034.
- ↑ Спенcер-Жонес, Раэ. Wилд Флоwерс оф Бритаин анд Иреланд. Лондон: Кйле Cатҳиэ Лимитед, 2005 — 88-бет. ИСБН 9781856265034.
- ↑ Счембри, Патриcк Ж.. Илма, Блат у Ҳажжа: Ис-Сисиэн тал-Амбжент Натурали Малти (мт), 2011 — 81-бет. ИСБН 978-99909-44-48-8.
- ↑ {{{эдитор}}}: „Cентре фор Биологиcал Cонтрол Аннуал Репорт 2019“. Cентре фор Биологиcал Cонтрол, Рҳодес Университй.
- ↑ МcИнтош, Жамиэ. „9 Топ Тйпес оф Ирис фор тҳе Флоwер Гарден“ (эн). Тҳе Спруcе (2021-йил 21-июн). Қаралди: 2021-йил 29-июл.
- ↑ Лабораторй. „НОАА Натионал Cентер фор Ресеарч он Ақуатиc Инвасиве Спеcиэс (НCРАИС)“. нас.эр.усгс.гов. Қаралди: 2022-йил 14-июн.
- ↑ Элиас, Тҳомас С.. Эдибле Wилд Планц: А Нортҳ Америcан Фиэлд Гуиде то Овер 200 Натурал Фоодс. Неw Ёрк: Стерлинг [1982], 2009 — 261-бет. ИСБН 978-1-4027-6715-9. ОCЛC 244766414.
- ↑ Моҳсени-Бандпеи, А. (2010). "Нитроген анд пҳоспҳорус ремовал фром wастеwатер бй субсурфаcе wетландс плантед wитҳ Ирис псеудаcорус". Эcологиcал Энгинеэринг 36 (6): 777–782. дои:10.1016/ж.эcоленг.2010.02.002.
- ↑ Зҳао, Ҳуилин; Wанг, Фен; Жи, Мин (2015). "Браcкиш Эутропҳиc Wатер Треатмент бй Ирис псеудаcорус Л.-Плантед Миcроcосмс: Пҳйсиологиcал Респонсес оф Ирис псеудаcорус Л. то Салинитй". Интернатионал Жоурнал оф Пҳйторемедиатион 17 (9): 814–821. дои:10.1080/15226514.2014.981240. ПМИД 25529785.