Iskandar Muda
Муда, ИскандарИ (1583?[1] – 1636-йил 27-декабр[2]) – Аченинг ўн иккинчи султони. Унинг ҳукмронлиги даврида салтанат ўзининг максимал ҳажмига эришди ва гуллаб-яшнади. Унинг исми „ёш Искандар“ деган маънони англатади – бу ҳукмдорнинг забтлари кўпинча Искандар Зулқарнайннинг забтлари билан таққосланган. Бундан ташқари, унинг ҳукмронлиги даври Аченинг Исломни ўрганиш ва савдо-сотиқнинг йирик марказига айланиши билан ажралиб туради.
Биография
Унинг отаси Мансур Суаҳ, Султон Абдул Жалилнинг ўғли, учинчи султон Аче Алауддин Ал-Каҳарнинг ўғли эди. Унинг онаси Путери Ража Интерабангс (Путери Ража Индерабангс) ўнинчи султон Алауддин Рият Суаҳ Ал-Муккамалнинг қизи эди. 1605-йилда амакиси билан жанжаллашиб, Пидига қочиб кетади. У қўзғолонни режалаштирган, аммо Пиди қўшинлари охир-оқибат жанг қилишдан бош тортган ва Искандар қамоққа олинган. 1606-йилда Португал босқинчилик бўлди. Искандар озод бўлди ва ўзини „кофирлар“га қарши курашга бағишлади. Португалияликлар мағлуб бўлишди.
1607-йил 4-апрелда Султон Али тўсатдан вафот этди. Искандар ўша куни тахтга ўтирди. У амакиси Ҳусайнни қамоққа ташлади ва кейин уни ўлдиришга мажбур қилди[3].
Султоннинг забт этишлари галлей (денгиз флоти), форс отлиқлари, филлар ва муддатли ҳарбий хизматга чақирилган пиёда аскарларидан иборат кучли қўшин туфайли амалга оширилган. 2000 дан ортиқ қурол ва милтиқ (Суматран ва Европа) бор эди. Искандар Суматранинг шимолий қисмини босиб олишга киришди. 1612-1613 йилларда у учта султонликни ўз қўлига олди (гарчи султонлик Жоҳор тез орада унинг назоратидан чиқиб, Ачега мухолиф давлатлар иттифоқини тузди).
1614-йилда Муда Бингтанда португал флотини мағлуб этди. 1617-йилда Малайя ярим оролини забт этишни бошлади. 1629-йилда Малаккада португалларни мағлуб этиш учун флот юборилди, аммо бу операция йирик мағлубият билан якунланди.
Султонлик иқтисодиёти зираворлар савдосига асосланган эди. Ҳукмдор мол-мулки мусодара қилинган бадавлат кишиларнинг қатл этилишини, шафқацизликни ҳам менсимаган. ўлдирилиш жиноий ҳуқуқбузарликлар, жумладан, майда жиноятлар учун жазо сифатида қўлланган.
Путри Сри Алам, Искандар Муданинг қизи, турмушга чиқди. Искандар Муда вафотидан кейин унинг куёви, кейин эса қизи (Тож ул-Олам номи билан) султон бўлади.
Манбалар
- ↑ Жаҳон китоби мақоласи[сайт ишламайди]Андоза:Ўлик ҳавола, 2007-йил 4-январ
- ↑ Юсра Ҳабиб Абдул Ғани, аснлф_инт/ачеҳ/ҳисторй/рулерсофачеҳ/искандармуда/султан_искандар_муда.ҳтм Султон Искандар Муда (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-09-29 санасида архивланган), 2007-йил 4-январда фойдаланилган
- ↑ Джажадининграт, 174-5.
Ҳаволалар
- ҳттп://www1-медиа.аcеҳпров.го.ид/уплоадс/Султан_Искандар_Муда.пдф (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-08-31 санасида архивланган)
- ҳттп://www.аолсвc.wорлдбоок.аол.cом/wб/Артиcле?ид=ар724698[сайт ишламайди]
- ҳттп://ww16.аснлф.нет/аснлф_инт/ачеҳ/ҳисторй/рулерсофачеҳ/искандармуда/султан_искандар_муда.ҳтм?суб1=20221214-2101-136э-8э8д-c7c0д627ф076