Ivan Kondakov
Иван Лаврентиевич Кондаков (1857-йил, Вилюйск, Якуцк вилояти — 14-октябр 1931, Элва) — рус кимёгар олими. 1857-йил октябрда Вилюйск казак жамоасининг Пентикостал аъзоси Лаврентий Алексеевич (1823—1886-йил 21-апрел)[1] ва унинг рафиқаси Вера Афанасевна Кондакова (қизлик фамилияси Поротова, 1840—1913-йил 30-сентйбар) оиласида туғилган[1][2]. Отаси казак савдогари сифатида нафақага чиқиб, бир оз бойлик тўплайди ва саккиз ўғлига таълим, шу жумладан тўрттасини олий маълумотни қилишга эришган. Иван Кондаков Вилюйск черков мактаби ва Красноярск эркаклар гимназиясини тугатгандан сўнг, 1880-йилда Санкт-Петербург университетининг физика-математика факултетининг табиий фанлар факултетига ўқишга киради ва бу ерда учинчи курсдан таниқли кимёгар А. М. Бутлеров қўл остида ишлай бошлади. 1884-йилда университетни тугатгандан сўнг, университетда лаборант сифатида ишлай бошлайди. 1886-йилда Варшава университетининг кимё кафедрасига лаборант этиб тайинланади. 1886—1895-йилларда Варшава университетининг физиология кафедрасида дарс берган. 1894-йил декабр ойида Санкт-Петербург университетида кимё фанлари бўйича „Бир қатор ёғли бирикмаларни рух хлорид таъсирида синтез қилиш тўғрисида“ мавзусидаги магистрлик диссертациясини ҳимоя қилади. 1895-йилда Юрев университетининг фармация профессори, 1898-йилдан эса оддий профессор этиб тайинланган. 1899-йилда Кондаков диметилбутадиеннинг синтетик каучукга ўхшаш каталитик полимеризациясини кашф этади. Кондаковнинг тадқиқотлари 1910-йилда Германияда синтетик метил каучук ишлаб чиқариш усулига асос бўлди. Германия биринчи жаҳон уруши пайтида табиий каучук етказиб бериш тўхтатилганда метил каучукдан фойдаланган. 1921-йилда Сорбоннада маъруза ўқийди, кейин Прага университетида синтетик каучук бўйича илмий тадқиқотларни давом эттиради. Кондаковнинг 1921—1931-йиллардаги ҳаёти даври тадқиқотчилар томонидан шартли равишда „Элва даври“ деб аталади; Кондаковнинг Элва шаҳрида ёзги уйи бор бўлган бўлиб, ўқув ишларидан бўш вақтларида ва ёзги таътилда бу ерга келган. 1931-йил 14-октябрда вафот этган ва Элва қабристонига (Эстония) дафн қилинган.
| Иван Кондаков | |
|---|---|
![]() | |
| Таваллуди |
1857-йил Вилюйск, Якуцк вилояти |
| Вафоти |
14-октябр 1931-йил Элва |
| Фуқаролиги |
|
| Касби | кимёгар |
| Соҳаси | кимё |
| Иш жойлари | Тарту университети, Варшава университети |
| Таълими | Санкт-Петербург университети |
Хотира
1957-йилда Кондаков таваллудининг 100 йиллиги муносабати билан у яшаган Элвадаги уйда ёдгорлик лавҳаси очилади, 1959-йилда қабрига ҳайкал ўрнатилган, 1977-йилда эса Тарту университети фоесида олимнинг барелеф ўрнатилган.
Оиласи
- Укаси Степан (1859—1911) казак офицери, 1898-йилда капитан Андрени қидириш учун Якуцк орқали шимолга саёҳат қилган, Швеция қутб экспедициясида гид ва таржимон бўлиб хизмат қилган. Якуцк шаҳар думаси депутати, нафақадаги юзбоши (1908)[1][3].
- Синглиси Елизавета (1859-йил 14-август — ?)[1].
- Укаси Пётр (1863-йил —? )[1].
- Укаси Гавриил (1865-йил — ?), Қозон ветеринария институтини тамомлаган, вилоят кенгашининг махсус топшириқлари бўйича масъул амалдор, Сибиряков экспедициясининг ташкилотчиси ва иштирокчиси (1894—1896), Варвара Кондакова билан турмуш қурган.
- Укаси Иван (иккинчи)[1] (1866—1912), ветеринар бўлган. 1907-йилда ветеринария инспекторининг ёрдамчиси бўлиб ишлади ва Ёқутистонда биринчи ветеринария лабораториясини қуриш схемасини ишлаб чиққан[4]. Давлат Думаси депутати Георгий Покровскийнинг синглиси Елена Константиновна Покровская билан турмуш қурган. Иккинчи қизи туғилгандан кейин (жами 3 фарзанди бўлган) оила Балашовга кўчиб ўтади. У ерда касал сигирни ёриш пайтида қутуриш касаллигига чалинган ва вафот этган.
- Укаси Василий (1869-йил — ?)[1].
- Синглиси Надежда (1872-йил —?)[1].
- Укаси Николай (1875-йил — ?)[1].
- Укаси Лаврентий (1877-йил — ?)[1].
- Синглиси Клаудия (1879-йил —?)[1].
Манбалар
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 „Алексеев Артур. Гавриил Лаврентьевич Кондаков — выдающийся общественный деятель“. 2021-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-апрел.
- ↑ „Некрополь российского научного зарубежья“. 2021-йил 23-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 16-март.
- ↑ „Кондаковы“. 2021-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-апрел.
- ↑ „К 120-летию образования ветеринарной службы Якутии. В 1897 году в Якутске открылась ветеринарная лечебница“. 2021-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-апрел.
