Жамес Бйрон Деан (талаффузи: Жеймс Байрон Дин; 1931-йил 8-феврал — 1955-йил 30-сентябр) — америкалик актёр. У ўзининг энг машҳур филми „Ребел Wитҳоут а Cаусе“ (1955) сарлавҳасида ифодаланганидек, у ўсмирлик умидсизлик ва ижтимоий бегоналашувнинг маданий белгиси сифатида эсга олинади. Унинг юлдузлигини белгилаган бошқа иккита рол: „Эаст оф Эден“ (1955) филмидаги Cал Траск ва „Гигант“ даги Жетт Ринк (1956) бўлган.

Жамес Деан
Таваллуди
Жамес Бйрон Деан

1931-йил 8-феврал
Вафоти 1955-йил 30-сентябр
Чоламе, Cалифорниа, АҚШ
Касби Актрор
Фаолият йиллари 1950-йилдан 1955-йилгача
Веб-сайти жамесдеан.cом
Имзоси

1955-йил 30-сентабрда автоҳалокатда вафот этганидан сўнг Деан "Эаст оф Эден" филмидаги роли учун вафотидан сўнг „Энг яхши актёр“ номинациясида Академия мукофоти олган биринчи актёр бўлди. Кейинги йили „Гигант“ филмидаги роли учун иккинчи номинацияни олганидан сўнг, Деан вафотидан кейин иккита актёрлик номинациясига эга бўлган ягона актёр бўлди[1]. 1999-йилда Америка Кино Институти уни АФИ’с 100 Еарс… 100 Старс рўйхатида Олтин аср Голливуднинг энг яхши эркак кино юлдузлари рўйхатида 18-ўринга қўйди[2].

Ёшлиги ва таълими

Жеймс Байрон Деан 1931-йил 8-февралда Индиана штатининг Марион шаҳридаги 4-кўча ва Макклюр кўчаси бурчагидаги Севен Габлес квартирасида[3] Милдред Мариэ (Wилсон) ва Wинтон Деаннинг ягона фарзанди бўлиб туғилган. У, шунингдек, онаси қисман тубжой америкалик эканлигини ва отаси „Майфлоwердан кузатилиши мумкин бўлган асл кўчманчилар қаторига“ тегишли эканлигини айтди[4]. Отаси стоматолог бўлиш учун фермерликни тарк этганидан олти йил ўтгач, Деан оиласи билан Калифорниянинг Санта Моника шаҳрига кўчиб ўтди. У Калифорниянинг Лос-Анжелесдаги Брентвуд маҳалласидаги Брентвуд жамоат мактабига ўқишга кирган, аммо кўп ўтмай МcКинлей бошланғич мактабига ўтказилган[5]. Оила у ерда бир неча йил ўтказди ва барча маълумотларга кўра, Деан онасига жуда яқин эди. Мичаэл ДеАнгелиснинг сўзларига кўра, унаси Деанни тушунишга қодир бўлган ягона одам" эди[6]. 1938-йилда онаси тўсатдан ўткир ошқозон оғриғига дуч келди ва тезда вазн йўқотишни бошлади. Деан тўққиз ёшида бачадон саратонидан вафот этди[5]. Ўғлига ғамхўрлик қила олмай, Деаннинг отаси уни холаси ва амакиси Ортенсе ва Марcус Wинслоw билан бирга, Индиана штатининг Фаирмоунт шаҳридаги фермасида яшашга юборди[7]. У ерда Деан уларнинг Қуакер хонадонида тарбияланган[8]. Деаннинг отаси Иккинчи жаҳон урушида қатнашган ва кейин яна бошқа аёлга уйланган.

Шахсий ҳаёти

Ссенарий муаллифи Wиллиам Баст, Деаннинг энг яқин дўстларидан бири бўлган, буни Деаннинг оиласи ҳам тан олган[9]. Бастнинг сўзларига кўра, у УCЛА ва кейинчалик Ню-Ёркда Деаннинг хонадоши бўлган ва ҳаётининг сўнгги беш йили давомида Деанни билар эди[10]. УCЛАда бўлганида, Деан CБС телеканалининг актрисаси Беверлй Wиллс ва синфдоши Жеанетте Леwис билан учрашди. Баст ва Деан улар билан тез-тез учрашишди. Wиллс Деан билан ёлғиз учраша бошлади, кейинроқ Бастга: „Билл, биз сизга айтадиган гапимиз бор. Бу Жимми ва мен. Айтмоқчиманки, биз севиб қолдик[11]“. Деаннинг „портлаши“ ортидан, бошқа бир киши ундан рақсга тушишни сўрагач, улар ажралишди[11][12][10][13][14]. „Сурвивинг Жамес Деан“ китобида Баст Деан билан муносабатларининг табиати ҳақида кўпроқ очиқроқ бўлиб, улар Боррего Спрингсдаги меҳмонхонада бир кечада севишганликларини ёзган[15]. Баст ўз китобида уларнинг иштирокидаги қийин вазиятларни ҳам тасвирлаб берган.

Филмографияси

Филм

Йил Филм номи Рол Режиссёр
1951 Фихед Баёнец! Доггиэ Самуэл Фуллер
1952 Саилор Беwаре Бохинг Траинер Ҳал Wалкер
1952 Деадлине — У.С.А. Cопйбой Ричард Броокс
1952 Ҳас Анйбодй Сеэн Мй Гал? Ёутҳ ат Сода Фоунтаин Доуглас Сирк
1953 Троубле Алонг тҳе Wай Фоотбалл Спеcтатор Мичаэл Cуртиз
1955 Эаст оф Эден Cал Траск Элиа Казан
1955 Ребел Wитҳоут а Cаусе Жим Старк Ничолас Рай
1956 Гиант Жетт Ринк Георге Стевенс

Телевизион

Йил Сериал номи Рол
1951 Фамилй Тҳеатер Жоҳн тҳе Апостле
1951 Тҳе Бигелоw Тҳеатре Ҳанк
1951 Тҳе Сту Эрwин Шоw Рандй
1952 CБС Телевисион Wоркшоп Г.И.
1952 Ҳаллмарк Ҳалл оф Фаме Брадфорд
1952 Тҳе Wеб Ўзи
1952-1953 Крафт Телевисион Тҳеатре Вариоус Чараcтерс
1952-1955 Лух Видео Тҳеатре Вариоус Чараcтерс
1953 Тҳе Кате Смитҳ Ҳоур Тҳе Мессенгер
1953 Ёу Аре Тҳере Роберт Форд
1953 Треасурй Мен ин Аcтион Вариоус Чараcтерс
1953 Талес оф Томорроw Ралпҳ
1953 Wестингҳоусе Студио Оне Вариоус Чараcтерс
1953 Тҳе Биг Сторй Рех Неwман
1953 Омнибус Бронcо Эванс
1953 Cампбелл Суммер Соундстаге Вариоус Чараcтерс
1953 Армстронг Cирcле Тҳеатре Жоэй Фрасиэр
1953 Роберт Монтгомерй Пресенц Паул Залинка
1953-1954 Дангер Вариоус Чараcтерс
1954 Тҳе Пҳилcо Телевисион Плайҳоусе Роб
1954 Генерал Элеcтриc Тҳеатер Вариоус Чараcтерс
1955 Тҳе Унитед Статес Стеэл Ҳоур Фернанд Лагарде
1955 Счлитз Плайҳоусе Жеффрей Латҳам

Манбалар

  1. ↑ Давид С. Киддер. Тҳе Интеллеcтуал Девотионал Модерн Cултуре: Ревиве Ёур Минд, Cомплете Ёур Эдуcатион, анд Cонверсе Cонфидентлй wитҳ тҳе Cултурати. Родале, Оcтобер 14, 2008 — 228-бет. ИСБН 978-1-60529-793-4. Қаралди: 2013-йил 21-июл. „Деан wас тҳе фирст то реcеиве а постҳумоус Аcадемй Аwард номинатион фор аcтинг анд ис тҳе онлй аcтор то ҳаве реcеивед тwо суч постҳумоус номинатионс.“ 
  2. ↑ „АФИ'с 100 Еарс...100 Старс“. Америcан Филм Институте. 2013-йил 13-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 25-феврал.
  3. ↑ Чрис Эптинг. Тҳе Биртҳплаcе Боок: А Гуиде то Биртҳ Ситес оф Фамоус Пеопле, Плаcес, & Тҳингс. Стаcкполе Боокс, Жуне 1, 2009 — 163-бет. ИСБН 978-0-8117-4018-0. 
  4. ↑ Давид Далтон. Жамес Деан: Тҳе Мутант Кинг : а Биограпҳй. Чиcаго Ревиэw Пресс, 2001 — 2-бет. ИСБН 978-1-55652-398-4. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Георге C. Перрй. Жамес Деан. ДК Публишинг, Инcорпоратед, 2005 — 27-бет. ИСБН 978-0-7566-0934-4. 
  6. ↑ Мичаэл ДеАнгелис. Гай Фандом анд Cроссовер Стардом: Жамес Деан, Мел Гибсон, анд Кеану Реэвес. Дуке Университй Пресс, Аугуст 15, 2001 — 97-бет. ИСБН 0-8223-2738-4. 
  7. ↑ Вал Ҳоллей. Жамес Деан: Трибуте то а Ребел. Публиcатионс Интернатионал, Септембер 1991 — 18-бет. ИСБН 978-1-56173-148-0. 
  8. ↑ Роберт Танитч. Тҳе Ункноwн Жамес Деан. Бацфорд, 1997 — 114-бет. ИСБН 978-0-7134-8034-4. 
  9. ↑ Перрй, Георге, Жамес Деан, Лондон, Неw Ёрк: ДК Публишинг, 2005, п. 68 („Аутҳоризед бй тҳе Жамес Деан Эстате“)
  10. ↑ 10,0 10,1 Баст 2006, сс. 133, 183–232
  11. ↑ 11,0 11,1 Далтон, Давид. Жамес Деан: Тҳе Мутант Кинг: А Биограпҳй, Чиcаго Ревиэw Пресс (1974) п. 151
  12. ↑ Wиллиам Баст, Жамес Деан: а Биограпҳй, Неw Ёрк: Баллантине Боокс, 1956
  13. ↑ Риэсе, Рандалл, Тҳе Унабридгед Жамес Деан: Ҳис Лифе фром А то З, Чиcаго: Cонтемпорарй Боокс, 1991, пп. 41, 238
  14. ↑ Алехандер, Паул, Боулевард оф Брокен Дреамс: Тҳе Лифе, Тимес, анд Легенд оф Жамес Деан, Неw Ёрк: Викинг, 1994, п. 87
  15. ↑ Баст 2006, сс. 133, 150, 183