Ziyosfera

James Monroe

Жамес Монроэ (1758-йил 28-апрел — 1831-йил 4-июл) америкалик давлат арбоби, ҳуқуқшунос, дипломат бўлиб, 1817—1825-йилларда Қўшма Штатларнинг бешинчи президенти бўлган. Демократик-Республикачилар партияси, Монро Виржиния сулоласи ва Республикачилар авлодининг охирги президенти бўлган. Унинг президентлиги Америка сиёсатининг Биринчи Партия Тизими даврини якунлаган. Жамес Монроэ Америка қитъасидаги Европа мустамлакачилигига қарши туриш сиёсати ва АҚШнинг ярим шарда ҳукмронлигига яхши ҳисса қўшган. Шунингдек, у Виржиния губернатори, АҚШ Сенати аъзоси, АҚШнинг Франсия ва Британиядаги элчиси, еттинчи давлат котиби ва саккизинчи уруш котиби лавозимларида ишлаган.

Жамес Монроэ

Самуэл Морсе портрети, 1819-йил
Шахсий маълумотлари
Таваллуди

1758-йил 28-апрел

Монроэ Ҳалл, Виржиния, Британия Америкаси
Вафоти

1831-йил 4-июл (73 ёш)

Ню-Ёрк шаҳри, АҚСҲ

Карера

Виржиния штатининг Wестмореланд округида қулдорлар оиласида туғилган Монро Америка инқилобий уруши даврида континентал армияда хизмат қилади. 1780-йилдан 1783-йилгача Тҳомас Жефферсон қўл остида ҳуқуқни ўргангач, у Континентал Конгрессда делегат бўлиб хизмат қилди. Виржиния ратификация конвенциясининг делегати сифатида Монро Қўшма Штатлар Конституциясини ратификация қилишга қарши чиқди. 1790-йилда у Сенатда сайловда ғалаба қозонди ва у ерда Демократик-Республика партияси раҳбари бўлди. У 1794-йилда президент Жорж Вашингтоннинг Франсиядаги элчиси бўлиб ишлаш учун Сенатни тарк этди, лекин 1796-йилда Вашингтон томонидан чақириб олди. Монро 1799-йилда Виржиния губернатори лавозимига сайловда ғалаба қозонди ва 1800-йилги президентлик сайловларида Жефферсон номзодини қаттиқ қўллаб-қувватлади.

Президент Жефферсоннинг махсус вакили сифатида Монро Луизианани сотиб олиш бўйича музокараларда ёрдам берди, бу орқали Қўшма Штатлар майдони деярли икки баравар кўпайди. Монро Британия билан музокараларни ўзининг узоқ йиллик дўсти Жамес Мадисон билан бирга олиб борган.Монро-Пинкней шартномасини рад этгандан сўнг, жанжал чиқди. У 1808-йилги президентлик сайловларида Демократик-Республикачилар номзоди Мадисонга кам қаршилик кўрсатди, аммо 1811-йилда у Мадисон маъмуриятига Давлат котиби сифатида қўшилди. 1812 -йилги урушнинг кейинги босқичларида Монро бир вақтнинг ўзида Мадисоннинг Давлат котиби ва уруш котиби бўлиб ишлаган. Унинг уруш давридаги раҳбарияти уни Медисоннинг меросхўри сифатида кўрсатди ва у 1816-йилги президентлик сайловларида федералист номзод Руфус Кингни осонгина мағлуб этди.

Федералистлар партияси унинг фаолияти давомида миллий сиёсий куч сифатида қулади ва Монро 1820-йилда деярли ҳеч қандай қаршилик кўрсатмасдан қайта сайланди. Монро президент бўлиб Миссурини қул давлати сифатида тан олган ва 36 шимолий ҳудудларда қулликни тақиқловчи Миссури келишувини имзолади.Ташқи сиёсатда Монро ва Давлат котиби Жоҳн Қуинcй Адамс Британия билан муроса сиёсатини ва Испания империясига қарши экспансионизм сиёсатини ёқладилар. 1819-йилда Испания билан тузилган Адамс-Онис шартномасида Қўшма Штатлар Флоридани ҳимоя қилди ва Янги Испания билан ғарбий чегарасини ўрнатди. 1823-йилда Монро Америка ташқи сиёсатида муҳим ўрин тутган Монро доктринаси билан Американинг яқинда мустақил бўлган мамлакатларига Европанинг ҳар қандай аралашувига Қўшма Штатларнинг қаршилигини эълон қилди. Монро мустамлака қилишни қўллаб-қувватлаган Америка мустамлакачилик жамиятининг аъзоси эди.Либериянинг Монровия пойтахти унинг шарафига номланган.

1825-йилда нафақага чиққандан сўнг, Монро молиявий қийинчиликларга дуч келди ва 1831-йил 4-июлда Ню-Ёрк шаҳрида вафот этди — президентлар Жон Адамс ва Томас Жефферсон билан АҚШ мустақиллигининг йиллигида вафот этганликлари билан ажралиб туради. Тарихчилар уни одатда ўртачадан юқори президент сифатида баҳолайдилар.

Шахсий ҳаёти

Жамес Монроэ 1758-йилнинг 28-апрелида Виржиния штатининг Wестмореланд округидаги туғилган. Жамес Монроэ оиласининг уйи 1979-йилда Миллий тарихий жойлар реэстрига киритилган. Унинг отаси Спенcе Монроэ (1727-1774) кўчатчи ва қул эгаси бўлиб, у ҳам дурадгорлик билан шуғулланган. Унинг онаси Элизабетҳ Жонес (1730-1772) 1752-йилда Спенcе Монроэга турмушга чиқди ва уларнинг беш фарзанди бор эди: Элизабетҳ, Жамес, Спенcе, Андреw, анд Жосепҳ Жонес[1][2].

1786-йил 16-февралда Монро Ню-Ёрк шаҳрида  Элизабетҳ Кортригҳт билан турмуш қурди[3].У Ҳаннаҳ Аспинwалл Кортригҳт ва Лауренcе Кортригҳтнинг қизи эди, бой савдогар ва собиқ британиялик зобит. Монро у билан Континентал Конгрессда хизмат қилаётганда танишган[4].

Манбалар

  1. ↑ „Тҳе Ласт Фоундинг Фатҳер: Жамес Монроэ анд а Натион'с Cалл то Греатнесс“ (инглизча). 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-август 2022-йил.
  2. ↑ „Жамес Монроэ: Тҳе Қуэст фор Натионал Идентитй“ (инглизча). Қаралди: 24-август 2022.
  3. ↑ „Фирст Ладй Биограпҳй: Элизабетҳ Монроэ“ (инглизча). 2012-йил 9-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-август.
  4. ↑ „Тҳе Ласт Фоундинг Фатҳер: Жамес Монроэ анд а Натион'с Cалл то Греатнесс“ (инглизча). 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-август 2022-йил.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi