Ziyosfera

James Wilson

Жамес Wилсон (1805-йил 3-июн – 1860-йил 11-август) — шотландиялик бизнесмен, иқтисодчи ва Либерал сиёсатчи бўлиб, у Тҳе Эcономист ҳафталик журналига ҳамда Ҳиндистоннинг Чартерред банки, Австралия ва Хитой банкига асос солган; бу банк 1969-йилда Стандард Банк билан қўшилиб, Стандард Чартеред банкини ташкил этган[1][2][3][4]. У 1859-йил декабридан 1860-йил августдаги вафотигача Вицерой Ижроия Кенгашининг биринчи молия а’зоси бўлган. У 1857-йилдаги "Сипоҳийлар исёни"дан кейинги тартибсизликларни бартараф этиш учун Ҳиндистонга юборилган бўлиб, у ерда Ҳиндистон тарихидаги биринчи бюджетни тақдим этган ҳамда давлат ҳисоб-китоб тизими, Тўлов идораси, аудит тизими, шунингдек давлатнинг қоғоз пуллари, Ҳиндистон полицияси, Ҳарбий молия комиссияси ва Фуқаролик молия комиссиясига мас’ул бўлган[5].

Эрта ҳаёти

Wилсон Ҳавик шаҳрида, Сcоттиш Бордерс ҳудудида туғилган. Унинг отаси, Уилям Wилсон, шапка ишлаб чиқариш корхонасига эга бўлган, аждодлари эса маҳаллий қўй боқиш билан шуғулланган. У ўн беш фарзанднинг тўртинчиси бўлиб, улардан ўнтаси вояга етган. Унинг онаси Жеймс ёшлигида вафот этган[6].

Интизомли ва муваффақиятли адвокат бўлган Wилсон дастлаб мактаб ўқитувчиси бўлиши кутилган эди, бироқ у бу касбни шу қадар ёқтирмас эдики, “отамнинг тегирмонида энг оддий хизматкор бўлишни афзал кўрардим” деган. У адвокат бўлиш мақсадида ҳуқуқни ўрганишни ўйлаб кўрган, бироқ бу унинг оилавий динидан воз кечишини талаб қилган бўларди. Шу сабабли у бизнесни ўрганишга қарор қилди ва ўн олти ёшида шапка фабрикасида шогирд бўлиб ишлай бошлади. Кейинчалик отаси бу бизнесни унга ва унинг акаси Уилямга сотиб олиб берди. Жеймс Wилсон ўн тўққиз ёшга кирганида, ака-укалар Шотландияни тарк этиб, ҳар бири £2,000 маблағ билан Лондонга кўчиб ўтишди[7].

Фаолияти

Бизнес

Ака-укалар ишлаб чиқариш фабрикасини — "Wилсон, Ирwин & Wилсон" компаниясини ташкил этдилар, аммо уни 1831-йилда ёпдилар. Wилсон ушбу соҳада катта муваффақият билан фаолиятини давом эттирди (унинг Соф қиймат 1837-йилда £25,000 бўлган, эқуивалент то £2 416 797 ин 2021). 1837-йилдаги иқтисодий инқироз вақтида индиго нархининг тушиб кетиши натижасида у бойлигининг катта қисмини йўқотди. 1839-йилга келиб у кўп мулкларини сотди ва банкротликдан қутулди. 1853-йилда эса у Ҳиндистоннинг Чартеред банкига, Австралия ва Хитой банкига асос солди, бу банк кейинчалик Стандард Банк билан қўшилиб, 1969-йилда Стандард Чартеред Банкга айланди[5].

Журналистика

Wилсон 1853-йилда таклиф қилинган Яширин баллот тизимига ва Г'алла қонунига қарши эди. У Ғалла тўғрисидаги қонунларнинг жамиятнинг барча синфларига, хусусан, ер эгалари манфаатларига та’сири номли брошюра ёзди. Бу асар аста-секин ижобий баҳо олди ва унинг обрўси ошди. Кейинчалик у пул муомаласи ҳақида, айниқса Тҳе Ревенуэ; ор, Wҳат шоулд тҳе Чанcеллор до? асари орқали ёзишни давом эттирди. У газеталар, жумладан Манчестер Гуардиан учун ҳам мақолалар ёзди. 1843-йилда у фреэ традени тарғиб қилиш мақсадида Тҳе Эcономист газетасига асос солди ва 16 йил давомида бош муҳаррир ҳамда ягона эгаси бўлиб ишлади. Унинг асосий мақсади Вестминстер парламентидаги манфаатлар тўқнашувини бартараф этиш эди, чунки бундай ҳолатлар кўпинча қашшоқлик ва очликка олиб келган, айниқса Cорн Лаwс бунга яққол мисол эди. Wилсоннинг 1848-йил апрел ойида Тен Ҳоурс Биллга қарши ёзган мақоласи Карл Марх томонидан танқид қилинган[8], чунки у фойда ва иш куни тушунчаларини нотўғри талқин қилган деб ҳисобланган[9]. Тҳе Эcономист ҳозиргача нашр этилмоқда ва бугунги кунда унинг ҳафталик тиражи дунё бўйлаб 1,6 миллиондан ошади[10]. Wилсон ўз даврининг энг ҳурматли статистикларидан бири бўлган ва иқтисодиётни ижтимоий барқарор келажакни та’минлашга хизмат қилувчи оптимистик ва рационал восита сифатида кўрган; бу қарашлар Адам Смитҳнинг Шотландия мактаби ва Жеан-Баптисте Сай нинг франсуз “Энтрепренеур” мактабига асосланган эди.[манба керак]

Оила

Wилсон 1832-йил январ ойида Неwcастле-упон-Тйнелик Элизабет Престон билан турмуш қурган. Уларнинг олти қизи бўлган, улардан энг каттаси Элиза Wалтер Багеҳотга турмушга чиққан[11].

Асарлари

Манбалар

  1. ↑ А Сcотчман инсиде эверй ман. (Жамес Wилсон, фоундер оф Тҳе Эcономист) (1993-йил 11-сентябр).
  2. ↑ Жамес Wилсон бй Рутҳ Дудлей Эдwардс ин Охфорд ДНБ
  3. ↑ Тҳе Пурсуит оф Реасон: Тҳе Эcономист 1843–1993. Cамбридге, МА: Ҳарвард Бусинесс Пресс, 1993. ИСБН 978-0-87584-608-8. 
  4. ↑ Мичаэл Стентон, Wҳо'с Wҳо оф Бритиш МПс (Ҳарвестер, Суссех, 1976) ИСБН 0-85527-219-8
  5. ↑ 5,0 5,1 Среэкумар, Г.. „Фром Ҳаwиcк то Ҳаwиcк: Тҳе сторй оф Тҳе Эcономист фоундер Жамес Wилсон“. Бусинесс Стандард Индиа (2021-йил 20-январ). Қаралди: 2021-йил 8-сентябр.
  6. ↑ Багеҳот, Wалтер „Мемоир оф Ригҳт Ҳон. Жамес Wилсон“, . Тҳе cоллеcтед wоркс оф Wалтер Багеҳот Форрест Морган: . Роутледге. ИСБН 978-0-415-13154-4. 
  7. ↑ [ҳттп://www.банкофенгланд.cо.ук/монетарй-полиcй/инфлатион „Инфлатион анд тҳе 2% таргет“] (эн). банкофенгланд.cо.ук. Қаралди: 2020-йил 2-апрел.
  8. ↑ Тҳе Эcономист 15 Април 1848
  9. ↑ Марх, Карл. Cапитал Волуме 1. Лондон: Пенгуин, 1976 — 338-бет. 
  10. ↑ [ҳттп://www.эcономистгроупмедиа.cом/планнинг-тоолс/cирcулатион/ „Тҳе Эcономист cирcулатион статистиcс“]. 2013-йил 3-январда асл нусхадан архивланган.
  11. ↑ {{Cите ОДНБ|урл=ҳттп://www.охфордднб.cом/виэw/артиcле/1029%7Cтитле=Wалтер 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi