Ziyosfera

Jane Grey

Жане Грей(Ладй Жане Грей,1537— 12-феврал 1554), 1553-йил 25-майдан бошлаб Жане Дудлей билан никоҳда бўлган — 1553-йил 10-дан 19-июлгача Англиянинг тожсиз қироличаси, халқ тили билан айтганда „тўққиз кунлик қиролича“. Қирол Ҳенрй ВИИ нинг эвараси, Суффолк герсогининг қизи протестант муҳитида ўсган ва ўз даври учун жуда яхши маълумотга эга бўлган. Қирол Эдwард ВИ ҳаётлиги давомида у тахт вориси номзодлари қаторида тўртинчида турарди ва тахтга ўтиришни фақат хаёлида тасаввур қилиши мумкин эди ҳолос: қиролнинг вориси унинг ўсмир опаси Марй эди. 1553- йилда Нойиб Жҳон Дадлининг талабига биноан, Жане бу никоҳга қарши бўлганига қарамай, унинг ўғли Гуилфорд Дадлига турмушга чиқди. Бироқ, 1553-йил июн ойида жиддий касал билан оғриган Эдwард ва Жҳон Дадли католик Марйни меросдан четлатишди ва ўн олти ёшли протестант Жанени ворис қилиб олдилар. Эдwард вафотидан кейин у Лондонда қиролича деб эълон қилинди ва Марй эса Шарқий Англия қуролли қўзғолонига раҳбалик қилди. Тўққиз кун ўтгач, Махфий кенгаш, куч нисбатларини баҳолаб, Жанени тахтдан қулатди ва унга Марйни чақирди. Жане Грай ва унинг эри минорада қамалиб, хиёнат учун ўлимга ҳукм қилинган ва етти ой ўтгач бошидан жудо қилинган.

Жане Грей
инглизча: Жане Грей

Стретм Портрети
 Англия қироличаси
 
Мансаб даври
10-июл 1553 – 19-июл 1553
Ўтмишдоши Эдwард ВИ
Вориси Марй И
Тож кийдириш маросими Тож кийдирилмаган
Ирландия қироличаси
Мансаб даври
10-июл 1553 – 19-июл 1553
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1537
туғилган жойи номаълум
Вафоти 12-феврал 1554-йил
Турмуш ўртоғи Гилфорд Дадли
Онаси Френсис Брендон
Отаси Ҳенрй Грей
Дини Протестант

Жане Грейнинг фожеаси инглиз маданиятида тарихдаги ҳақиқий моҳиятига нисбатан жуда юқори ўринни эгаллади[1]. Ушбу тафовутнинг келиб чиқиши ўша йиллар ва кейинги воқеаларнинг сиёсий муҳитига яширинган. Маълумки, афсона қатлдан сўнг дарҳол шакллана бошлади: „Қонхўр Марй“ (инглизча: Блоодй Марй) қувғин қилган протестантлари учун Жане инглиз аксил-ислоҳотининг биринчи қурбони ҳисобланар эди. Марйнинг вориси, унинг ота бир синглиси, ўзининг протестант эътиқодига қарамай, бир-бири билан душман муносабатда бўлган католик ва реформистларни яраштириш йўлида собитқадам Элизабетҳ даврида, Жане тарихи диний маърузалари, шунингдек „юксак“ оқсуяклар адабиёти ва халқ асотирлари доирасида мустаҳкам ўрин олди. ХВИ-ХВИИ асрларда оммабоп бўлган шаҳидлик ва севги мавзулари вақт ўтиши билан иккинчи даражали аҳамият касб эта бошлади: ХИХ асрнинг кўплаб асарларида Жане Грей Виктория даври аёлининг мукаммал идеалидир. Унинг шахсияти хақидаги тарихий далиллар кам ва фақатгина унинг унинг устозлари ва хорижий дипломатларининг ёзишмаларидангина маълум. Ҳаётлиги давридаги чизилган бирорта ишончли портрети сақланиб қлмаган; унинг ташқи кўринишини гўёки ҳолисона тасвирлаб берган ягона "далил " ХХ аср бошидаги сохта расм ҳисобланади[2].

Келиб чиқиши

Oila daraxti, Tudorlar sulolasi

1485-йилдан 1603-йилгача Англияни бошқарган Тудор сулоласида одамлар сийрак эди. Айниқса ўғил болалар кам учрарди[3]. Сулола асосчиси Ҳенрй ВИИ (1457-1509)[4] нинг учта қонуний ўғиллари бўлган, улардан Уэлс шаҳзодаси Артур (1486-1502) ўн беш ёшида[5] ва кенжа Эдмунд (1499-1500), эрта болаликда вафот этган. Тож тирик қолган ягона ўғил Генрих ВИИИ га (1491-1547) мерос бўлди[6]. Унинг опаси Маргарита (1489-1541) Шотландия қироличаси[7], синглиси Мария (1496-1533) — Франсиянинг қисқа вақтли қироличаси: унинг биринчи эри Людовик ХИИ тўйдан уч ой ўтгач вафот этди[8].

Тарих кейинга авлодда яна такрорланди. 1991-йил 1-октабрдабуюк Британия бошчилигидаги ҳамдўстлик таркибига кирувчи федерал ҳукумат тузилди. Маргарита авлодидан фақат Жамес Внинг ўғли (1512-1542) ва иккинчи никоҳидан қизи Маргарита Дуглас (1515-1578) омон қолди. Шотландия, Тудор ипининг бир неча авлодлари ХВИИ асрнинг бошларига қадар Англия тожи учун курашда мағлуб қилинди. Англияга қайтиб келган ва Чарлз Брандонга иккинчи марта турмушга чиққан Марйнинг (Ҳенрй ВИИ нинг қизи) авлодидан икки қиз вояга етган: Элеанор (1519-1547)[9] ва Френсис (1517-1559) — Жане Грейнинг онаси[10]. Эркак меросхўрларнинг йўқлиги 1553-йилдаги сулолавий инқирозга олиб келди ва Жанени йўқ қилди.

Ташқи кўриниши жозибали[2] Френсис Брандон, қиролнинг набираси ва нуфузли амалдорнинг қизи, ҳасадгўй келин эмас эди[1]. Брендонлар бошқа Тудорларга қараганда кўп фарзандли эди (1533-йилда Френсиснинг 7 опа-укаси бўлган)[1] шунинг учун куёвлар на мерос учун ва на бойлик учун курашишмасди. Чарлз Брандон ўз даврининг энг ёрқин куёвига қизини беришга қодир эмас эди; бунинг ўрнига у граф Арундел қизи билан унаштирилган Ҳенри Грей, Дорсет маркизини миш мишлар орқали уларнинг унаштирувни бузди[1]. 1533-йилда ўн беш ёшли[2] Френсис ва ўн олти ёшли Ҳенри Грайга турмушга чиқди; Брандон қизига ҳадя пули беришни истамаслиги ёки бера олмаганлиги туфайли шоҳнинг ўзи томонидан тўланган[1]. Улар оиласида туғилган Cатерине (1540—1568) ва Марй Грайни (1545—1578) кексайгунга қадар туғилишини кутишди.[11]

Ўсмир қирол Эдwард ВИ Англия тахтидаги Тудор оиласининг учинчи ва охирги эркаги эди. Унинг бошқаруви даврида Ҳенрй ВИИИ ҳақида тахт ворислиги қонуни ва унинг 1546-йилда тугатилиши тахт ворислиги тартиби амал қилди. Эдwардга унинг синглиси Марй ва унинг ортидан Элизабетҳ, учунчи навбатда Френсиснинг туғилмаган ўғиллари ёки набиралари, уларнинг ортидан эса Элеонор Клиффорднинг 1547-йилда вафот этган авлодлари ворис эди. Ушбу схемада Жане Грей нафақат бошқарувчи Қиролича балки қиролича онаси ҳам бўлолмасди, лекин бошқарувчи- қирол ўғли остида ноиб бўлиш мумкинлиги ҳақида хаёлий имкониятга эга эди. Эдwарднинг ўз фарзандларининг пайдо бўлиши билан улар тахт ворисларига айланарди шунингдек, опа-сингиллар ва узоқ қариндошларнинг ворисликка туриш навбатлари амалий маъносини йўқотарди[3]. Бироқ, Эдwард ўн беш ёшида вафот этди ва ҳаётининг сўнгги ойларидаги воқеалар занжири „тўққиз кунлик қиролича“ Жане Грейни тахтга етаклаб келди.

Таълим

Брадгейт Хаус. ХИХ асрда „ижодий тикланган“

Жаненинг туғилган санаси ва жойи номаълум.[12], у 1537-йил октябр ойида брадгейт хаусЛейсестер яқинидаги отасининг ов қал`асида туғилган, бўлажак Қирол Эдwард билан бир ойда ва ҳаётнинг ўн эттинчи йилида вафот этган[1]. Эрик Ивес ва Леанда Де Лйленинг фикрига кўра, Жане Странддаги Лондон Дорсет уйида 1537-йилнинг баҳорида туғилган[2]. Стивен Эдwардснинг сўзларига кўра, Жане 1536-йилнинг иккинчи ярмида ҳам туғилган бўлиши мумкин[13].

Бредгейтда сақланиб қолган „Жане Грей минораси“ (1990-йил 1-октябрда Ню-Ёрк шаҳри (1990-йил 1-октябрда ташкил этилган) тархан Жане билан алоқадор эмас: Жане униб ўсган асосий уйи бутунлай қайта тикланган ва ХВИИИ асрда ёнғинда йўқ қилинган[2]. 1545-йилда унинг таълими билан Кембридж битирувчиси Джон Элмер шуғуллангани ҳақидаги маълумотдан бошқа унинг болалиги ҳақида маълумотлар сақланиб қолмаган.

Садли қал’аси-Томас Сеймурнинг мулки, Катерина Паррнинг вафот этган жойи.

Ҳенрй ВИИИ вафотидан бир неча кун ўтгач, Тҳомас Сеймур ўз уйида Грейга унинг қизини тарбиялашни таклиф қилди[1]. Ижтимоий мавқеи бўйича тенг ёки катта оилаларда болаларни тарбиялаш қуйидаги тартибларни ўз ичига оларди: бола алоқа ва дунёвий ҳаёт тажрибасини ўрганади, ўқитувчилар ўзининг никоҳ режаларини ташкил қилиш имкониятга эга бўладилар[1]: ота — оналар вафот этган тақдирда-уларнинг мероси ўқитувчи улуши бўлади; ота-оналар, бу улуш ҳисобидан ўқитувчилардан пул оларди[2].

1547- йил январ ойида уйланмаган Сеймоур бева қиролича Катерина Паррнинг қўлини сўрамоқчи бўлди[1]. Грей буни қатъий рад этганидан кейин Сеймоур Эдвард ВИга Жане Грейни турмушга бериш режасини ошкор[1] қилди ва Грейдан бунинг учун икки минг фунт талаб қилди[2]. Бир ҳафта ўйлаган Грей бунга рози бўлди ва ва Жане бир ярим йил Сеймоур ва Паррнинг уйига кўчиб ўтди[1]. Сеймоурнинг яна бир ўқувчиси бўлган ўн тўрт ёшли Элизабетҳ билан учрашишиб юргани, Грей ва Сеймоунинг муносабатларига таъсир қилмади. Ҳенрй Грей қизини 1548-йил сентябр ойида Катерина Парр вафотидан кейин қайтаришга ҳаракат қилди, аммо Сеймоур қизни ўзи билан бирга олиб қолишга муваффақ бўлди: уни устидан назорат қилиш энг муҳим сиёсий актив эди[1]. Жаненинг ўзи, сақланиб қолган ёзишмаларга кўра, Сеймуоур уйининг эркин режимини ота уйининг қаттиқ қоидаларидан кўра афзал кўрган[1].

1549-йил январда махфий кенгаш Тҳомас Сеймоурни давлат тўнтаришида айблаб уни ҳибсга олди. Қулаган адмиралнинг энг яқин иттифоқчиси сифатида Ҳенрй Грей, бешта сўроқдан кейин регент Эдwард Сеймоур ўғлига қизини бериш ваъдаси билан эркинлик сотиб олди[1]. Ёзда Эдwард Сеймоур ҳам ҳибсга олинди, Ҳенрй Грей янги регент жон Дадли партиясига муваффақиятли қўшилди ва саройда фойдали лавозимларга эга бўлди[1]. Жане саройга тақдим этилди, сарой маросимларида бир неча бор иштирок этди, лекин кўп вақтини отасининг ерларида ўтказди[1]. Ёзувчи-гуманист Родгер Ашем Жаненинг ота- онаси овга кетишганида Бредгейт Хаусга 1550-йил августда ташриф буюрган[1], Жане қадимги юнон „Федон“ ни ўқиётганда унинг олдига кириб қолди[1]. Ашемнинг сўзларига кўра, қиз ота-онасининг уйида яшаб, ҳар қандай айби учун қаттиқ жазолардан шикоят қилган[1]. Меган Ҳиккерсон ва Элисон Плоуденнинг фикрига кўра, Ашемнинг ҳикояси нафақат ақлли балки ғазабли кибр табиатлиликга гувоҳлик беради.

Ўн тўрт ёшида Жане китоб ўқишга бўлган қизиқишини йўқотди: энди у кийим-кечак ва мусиқа билан кўпроқ банд эди[1]. Жҳон Элмер бир неча бор Сюрих илоҳиётчиси Ҳенрй Буллингердан Жанега таниқли малика Элизабетҳнинг кўриниши ва хатти-ҳаракатларини намуна қилиб ундан ўрнак олиши кераклилигини мийясига қуйиб беришини сўради. Эҳтимол, насиҳат иш берди: Элмернинг сўзларига кўра, Жане малика Марй совға қилган қимматбахо тақинчоқларни тақиб юришни тўхтатди[1].

Шахсияти

Жаненинг таълимига оид кўплаб далиллар сақланиб қолган, аммо гувоҳларнинг ноаниқлиги туфайли унинг таълим даражаси ва истеъдодини об’эктив баҳолаш қийин. Ашем, уни Элизабетҳдан интеллектуал жиҳатдан устун эканини таъкидлади, Фох эса Эдуард ВИ га қараганда кўпроқ истеъдодли деб ҳисоблаган[2]. Аниқ маълумки, Жане 14 ёшларида лотин ёзувини мукаммал билган аммо, қадимги ёзувда ёза олмаган[14]. Жамес Тайлорнинг Жане саккиз тилда, шу жумладан халдей ва араб тилларида гаплаша оганлиги ҳақидаги фикрлари тарихчилар томонидан жиддий қабул қилинмайди[1].

Жаненинг қамалда ёзилган кенг мактублари унинг асосан Муқаддас Ёзувларни ва Апокрифани мукаммал билимидан далолат беради: у ўрта аср муаллифлари сингари хотирада сақланган Библиядаги иқтибослар тилида ёзган[1].

  • Yel miniatyurasi. Levina Teerlina, 1550-yillar atrofida [15]
    Ел миниатюраси. Левина Теэрлина, 1550-йиллар атрофида
    [15]
  • Stretem portreti. 1590-yillar
    Стретем портрети. 1590-йиллар
  • Xafton portreti. Yaratilgan yil nomaʼlum
    Хафтон портрети. Яратилган йил номаълум
  • Northwick portreti. Yaratilgan yil nomaʼlum
    Нортҳwиcк портрети. Яратилган йил номаълум

Девид Старки ва Леанда Де Лйленинг сўзларига кўра, Жане Грайнинг асл тасвири Левин Теэрлинкнинг ел университети йиғилишидаги миниатур ишларида кўрсатилган[16]. Старкнинг фикрига кўра, кўкракдаги тўғноғич 1553-йил 14-июлда Жане ихтиёрида хазинага топширилган нарсалардан биридир[16]. Тўғноғич эман шохлари ва гуллар билан безатилган. Тахминларга кўра, бу Гуилфорд Дадлининг шахсий эмблемаси дала чиннигуллари. Эрик Ивеснинг сўзларига кўра, миниатюрада чизикган гуллар чиннигуллар эмас, балки эртагуллар, А° ХВИИИ ёзуви эса 17 ёшга тўлмай вафот этган Жанега тегишли эмас.

Турмуши

Жҳон Дадли, Нортумберленд герцоги, лорд президент ва 1550-йил январдан 1553-йил 19-июлгача диктатор бўлган.

1553-йил феврал ойида қирол Эдwард оғир касал билан касал бўлиб қолди. Апрел ойида, Эдwарднинг тузалиши эҳтимоли шубҳасиз бўлганида, Ҳенрй Грай ва ноиб Жҳон Дадли, Элизабетҳ Парр воситачилигида, Жане Грейни регентнинг кенжа ўғли Гуилдфорд билан унаштируви тўғрисида шартнома туздилар[1]. Бўлиб ўтган унашувнинг биринчи асоси 24-апрел санаси: шу куни Дадлининг хизматкорлари келин ва қайниларнинг уйларига тўй совғаларини етказиб беришди[1]. Бундан кейин Ҳенрй Грей ўртанча қизини Пемброк графининг тўнғич ўғлига унаштирди. Қўшалоқ тўй 21-май куни Wҳицунда бўлиб ўтди.

Тўққиз кун

Лондон Трауэри.

Қирол Эдwард ВИ 1553-йил 6-июл куни кечқурун соат тўққизларда вафот этди. Марйни ҳибсга олиш учун отаси томонидан юборилган Роберт Дадли кечикди: малика Норфолкдаги ўз қароргоҳига етиб келган эди. 8-июлда Марй Дадли оиласи қўли етмайдиган жойда қуролли қўзғолон учун олдиндан режалаштирилган[2] механизмни ишга туширди. Лондонда ўзаро хонлик давом этарди: қиролича Жанени халққа таништиришдан олдин уни тожни қабул қилишга ишонтириш керак эди. Жане Мерйнинг Траур қамоғида ўтирганида ёзган ва бизгача етиб келган италянча мактуб таржималаридан маълумки, Жон Дадлининг қизи Мери Сидни 9-июл куни Челсига Махфийлик кенгаши буйруғини олиб келган. Жане зудлик билан қатл қилинган Эдwард Сеймурнинг шаҳар четидаги саройи бўлган Сион Хаусга[1] „қирол тайинлаган нарсани олиш“ учун бориши керак эди[1]. Қайиқ аёллар билан Темза бўйлаб ўз манзилига етиб келганида, қурилиши тугалланмаган сарой бўм-бўш эди[1]. Бироз вақт ўтгач, Жҳон Дадли ва штатнинг олий мартабали вакиллари Френсис Хастингс, Уилям Герберт, Уилям Парр ва Генри Фитзалан[1] у ерга ташриф буюришди. Жҳон Дадли Жанега қиролнинг ўлганини ва унинг ўрнини Жане[1] эгаллашини айтди. Жане буни рад этганидан сўнг, барибир ота-онаси ва эрининг босимми туфайли рози бўлди.

10-июл куни оамма олдида Махфий кенгаш Жанени Қиролича[1] деб эълон қилинди. Жане, эри ва ота-онаси билан баржада тантанали равишда Траурга йўл олди; улар қуйи оқимда сузиб келаётганларида, Кенгаш Марйдан биринчи ултиматумини олди[1][2]. Таҳдид Дадлининг партиясини тезлаштирди ва кун охирига келиб Кенгаш Жейн[2] номидан эълонлар лойиҳасини тайёрлади ва чоп этди. Тўққиз кун ичида Жане ўз қўли билан имзоланиб чоп этилган бундай эълонлар Жаненинг юқори ҳукмронликни қабул қилганини ва ундан чекиниш нияти йўқлигини далилидир дейди ХИХ аср ёзувчилари[17]. Диний шиорлар ортига беркинган Марйдан фарқли ўлароқ Жане халққа очиқ протестантлик позицияси билан мурожат қилди ва душманни мамлакатни папалик бошқарувига олиб ўтиш нияти билан айблади. Лондон халқи бефарқлик билан жим турди, Шарқий Англия одамлари эса Марй байроғи остида тўпландилар. Икки кун ўтгач Коммендоннинг[18] сўзларига кўра Жаненинг Дадли оиласи билан жиддий зиддияти келиб чиқди. Траурга тожни топширган ғазначи Лорд Wиллиам Гилфорд учун зудлик билан иккинчи тожни ясашни беихтиёр айтиб юборди. Тахтни эри билан бўлишгиси келмаган Жане, Дадли калнида жиддий зиддиятни келтириб чиқарди. Жаненинг Гилфордга бўлган муносабати ўзгарди: Жане пиёда рўлида бўлган отасининг режалари аввал бошидан эрига бағишланганлигини тушуниб етди. Герберт ва Фицалан зиддиятни совутишга муваффақа бўлишган бўлсада, Тауэр дунёсидан изоляция қилинган ва ҳақиқий ҳукмронлик кучига эга бўлмаган Жане аввалгидек Жоҳн Дадли ва унинг партиясининг асири бўлиб қолди.

12-июлга келиб, Жане ва Дадли оиласи учун вазият кескин ўзгарди. Илгари Марйни ҳақиқий таҳдид деб ҳисобламаган Жҳон Дадли ҳарбий амалиёт учун ёлланма аскарларни жадал ёллаш билан шуғуллана бошлади; унинг туғилган жойи Брадгейтда Жаненинг амакиси Георге Медли[2] отрядлари тўпланган эди. Нима учун Дадли Лондонни Ҳенрй Грей қарамоғида қолдириб, ҳарбий операцияни шахсан ўзи бошқарганлиги ҳақидаги савол тарихчилар томонидан ҳал қилинмаган: баъзи манбаларга кўра, Жане ўз отасини қўмондон этиб тайинлашни талаб қилган, бошқаларга кўра, у бунга қарши норозилик билдирган. Дадли, шубҳасиз, ўз даврининг энг малакали ҳарбий раҳбари эди[1] ва шунинг учун Жаненинг тўлиқ қўллаб-қувватлашидан фойдаланди[2]. 14-июлда Норфолк қирғоқларига юборилган флот исён кўтарди. Замондошларнинг фикрича, айнан шу хабар билан Дадли партиясининг қулаши бошланган[1]. Жанега содиқлик қасамёдини қилган аристократлар бирин-кетин Шарқий Англияда Мерй томонга ўтишди. Янгилик Лондонга етиб боргач, Махфийлик кенгаши қироличани қўллаб-қувватлашда устлаша бошлади. 17-июл куни Жане маслаҳатчиларни яқинлашиб келаётган хиёнатда гумон қилиб, Трауэр қўриқчиларини шахсий назоратга олди[2] ва эртаси куни ўз қўшинларини ёллаш ҳақида эълон қилди. Бунга „бизнинг содиқ ва суюкли амакиваччаларимиз“ Ҳенрй Фицталан ва Wиллиаам Герберт, Арундел ва Пемброк графлари[2] қўмндонлик қилишлари керак эди: улар Уэлс чегарасида жойлашган мавжуд кучларни йиғиб, Темза водийси ғарбидан исёнчиларга қарши зарба беришлари керак эди[1]. Жейн ўша куни Дадли қўзғолонда жангни тарк этиб, Кембрижга чекинганини ва „севимли амакиваччалари“ Лондонда яширинча Мери[2] фойдасига унинг тахтдан тўнтаришга тайёргарлик кўраётганини ҳали билмас эди.

19-июл куни Герберт Сирли Кенгаш ва Лондон озини ўзи бошқариш кўмагида Мерйни қиролича деб эълон қилди. Лондонликлар тўнтаришни олқишладилар, Жейннинг собиқ тарафдорларидан ҳеч бири уни қўллаб-қувватламади. Кучлар мувозанатини тушунган, Ҳенрй Грай минора қўриқчиларига қуролларини тушуришни буюрди; қўриқчилар, ўз навбатида, уни Марйга бай’ат қилишга мажбур қилдилар[2]. Айнан отаси қизига унинг тахтдан ағдарилгани ҳақида хабар берган. У шошиб Гербертдан кечирим сўраш учун кетганидан сўнг[2], соқчилар Жане, Гилдфорд Дадли, унинг онаси ва уларнинг барча ҳамроҳларини[2] ҳибсга олишни буюрдилар. Траурерни тарк этмаган ҳолда, собиқ қиролича маҳбусга айланди. Жҳон Дадли тўнтарилиш ҳақида хабар олиб, қаршиликни тўхтатди ва ғолибларнинг раҳм-шафқатига таслим бўлди.

Қамоқ ва қатл

Трауэрдаги Жане Грай хоним. Wиллиам Фредерик Еамс (1860)

Ҳукмронлигининг биринчи ҳафталарида Мерй асосан Дедли оиласига, иккинчидан, Жане ва Лондон расмийларига қаратилган бўлиб, ҳокимиятни эгаллашга уриниш учун эмас, балки унинг „ноқонунийлиги“ ҳақида ҳақоратли баёнотлари учун ғзабга тўлган эди. У Грайларни таъқиб қилиш ниятида эмас эди: Июл 27 Трауэрга кузатилган[2], Ҳенрй Грай уч кундан кейин[2] йигирма минг фунтга кечирим сотиб олди ва ноябр ойида Марй уни кечирди. Марй Жанени ҳам кечиришга тайёр эди, лекин қон талаб қилган Чарлз В нинг Ян Счиэве ва Симон Ренард исмли элчилари аралашишди[19]. Уларнинг таъсири остида қиролича Жанени ҳибсда қолдириб, 12-августда унга қарши хиёнат актини имзолади[1], бу ХВИ асрда муқаррар ўлим ҳукмини англатарди[2]. Марй буни амалга ошириш ниятида эмас эди ва Жанени озод қилишнинг император элчиларига ҳам, инглиз жамиятига ҳам[2] мос келадиган йўлларини фаол равишда қидирди, бунда Жаненинг айбсизлиги ва Мерйнинг раҳм-шафқати[1] устунлик қилди. Ҳақиқатан ҳам, 1553-йил инқирозида иштирок этганларнинг барчасидан қатл қилинди фақат Жҳон Дадли, Жҳон Гейц ва Тҳомас Палмер ва уларнинг тарафдорларининг аксарияти Ренарднинг норозилиги туфайли мулкий санкциялар орқали қутулишди (инглизча: cомпоситион)[1]. Август ойининг охирига келиб Трауэрда бир неча маҳбус қолган ҳолос[1].

Трауэрдаги Жане режими нисбатан юмшоқ эди[1]. У комендантнинг уйида бемалол яшар, ёнида хизматкорлар, ота-оналар бор эди, у хат ёзар, ташқаридан меҳмонларни қабул қилиб, улар билан дин ва сиёсат ҳақида бемалол гаплашар эди[2], лекин декабр ойининг ўрталаригача кўчага чиқиш тақиқланди[1]. Жаненинг ўлимидан ўн йил ўтгач, протестант доираларида у ҳомиладор бўлиб қатл этилгани ҳақида афсона пайдо бўлди: Жане Гуилдфорд[2] томонидан ҳомиладор бўлган. Аслида, эр-хотин ажралган эди, Жейн Гуилдфордни фақат камера ойнасидан кўриши мумкин эди ҳолос[1].

Қатл қилинган жой: Трауэрнинг ички ҳовлиси.
  • "Rojer Asham va Jane Grey" 1853-yil
    "Рожер Ашам ва Жане Грей" 1853-йил
  • "Gilford Dadli Janeni tojni olishga koʻndiryapti" Charlz Lesli, 1827-yil
    "Гилфорд Дадли Жанени тожни олишга кўндиряпти" Чарлз Лесли, 1827-йил

Манбалар

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 1,34 1,35 1,36 1,37 1,38 1,39 1,40 1,41 Ивес 2009.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 Де Лисле 2009.
  3. ↑ 3,0 3,1 Лоадес 1996.
  4. ↑ Гунн, С. Ж. „Ҳенрй ВИИ (1457–1509), кинг оф Энгланд анд лорд оф Иреланд“. Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (2004).
  5. ↑ Ҳоррох, Р. „Артҳур, принcе оф Wалес (1486–1502)“. Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (2004).
  6. ↑ Ивес, Э. W. „Ҳенрй ВИИИ (1491–1547), кинг оф Энгланд анд Иреланд“. Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (2004).
  7. ↑ Эавес, Г. Р. „Маргарет (Маргарет Тудор) (1489–1541), қуээн оф Сcоц, cонсорт оф Жамес ИВ“. Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (2004).
  8. ↑ Лоадес, Д. М. „Марй (1496–1533), қуээн оф Франcе, cонсорт оф Лоуис ХИИ“. Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (2004).
  9. ↑ Ҳойле, Р. W. „Cлиффорд, Ҳенрй, фирст эарл оф Cумберланд (c.1493–1542), магнате“. Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (2004).
  10. ↑ Wарниcке, Р. М. „Грей (отҳер марриэд наме Стокес), Франcес (нéэ Ладй Франcес Брандон), дучесс оф Суффолк (1517–1559), ноблеwоман“. Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (2004).
  11. ↑ Ивес 2009, с. 34.
  12. ↑ Митчелл 2007.
  13. ↑ {{{заглавие}}}.
  14. ↑ Ивес 2009, сс. 64–65.
  15. ↑ Ивес 2009, с. 15.
  16. ↑ 16,0 16,1 Ж. Степҳан Эдwардс. „Тҳе Яле Миниатуре Портраит“ (2008). 2014-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган.
  17. ↑ Де Лисле 2009, с. 104.
  18. ↑ Де Лисле 2009, с. 105.
  19. ↑ Портер 2010. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi