Janob Darcy

Фитзwиллиам Дарcй (талаффузи: Фицвилям Дарси) Жане Аустен қаламига мансуб 1813-йилда ёзилган „Андиша ва ғурур“ романидаги бош қаҳрамонлардан биридир. У узоқ романтик қаҳрамоннинг архетипи ва роман қаҳрамони Элизабетҳ Беннетнинг севгилиси. Асар давомида деярли фақат Элизабетҳ нуқтаи назаридан ўқувчига романнинг кўп қисмида Дарcй ҳақида бир томонлама қараш берилади, лекин унинг характерида кўзга кўринганидан ҳам кўпроқ нарса борлигига ишоралар берилади. Ўқувчи драматик истеҳзонинг соғлом дозасини олади, чунки Элизабетҳ жаноб Дарcй ҳақиқатан ҳам қалбида олижаноб қаҳрамон эканлиги ҳақида айтиб ўтилган маслаҳатларга қарамай (баъзи бир нотўғри қарашлар билан) жаноб Дарcй характерини „такаббур“ деб танқид қилади. Одатда қаҳрамонлар ва муаллиф томонидан фақат „жаноб Дарcй“ ёки „Дарcй“ деб аталади, унинг исми романда икки марта тилга олинади.

Жаноб Дарcй
Фитзwиллиам Дарcй
Турмуш ўртоғи	Элизабетҳ Беннет

Жаноб Дарcй — йиллик даромади 10 000 фунт стерлингдан ошадиган (нисбий даромади йилига 13 000 000 фунт стерлингдан кўпроққа тенг) ва Англиянинг Дербишир шаҳридаги йирик мулк Пемберлининг эгаси бўлган бадавлат ёш жентлмен. Дарcй биринчи бўлиб Элизабетҳ Беннет билан балда учрашади ва у ерда у эшита оладиган жойда у ҳақида жуда камситувчи сўзлар айтади. Аста-секин у Элизабетҳни ёқтириб қолади, ҳатто кейинчалик унга уйланиш ҳақида ҳам ўйлай бошлайди, бошқа томондан Элизабетҳҳнинг оиласи ўзига муносиб эмаслиги ҳақидаги ўйлар билан курашади. Дўсти Бингли, Элизабетҳҳнинг катта синглиси Жанега нисбатан жиддий муносабатда бўлганида ва Бингли Жанега ўз ҳис-туйғуларини изҳор қилишга қарор қилганида Дарcй бу севги изҳори жавобсиз қолиши мумкинлиги учун рози бўлмайди (Дарcй Жанени кузатишларидан астойдил шу фикрга келган, лекин у янглишган эди). Кейинчалик у бу иккиюзламачиликдек кўринган ишини „Бингли учун мен ўзимга қиладигандан кўра кўпроқ ҳаракат қилдим“ деб тушунтиради. Гарчи у буни тушунмаса ҳам, жаноб Уикхемнинг Дарcй унга қандай ёмон муносабатда бўлганлиги ҳақидаги ҳикояси ва Элизабетҳҳнинг кейинчалик Дарcйнинг Бингли ва Жаненинг янги пайдо бўлган муносабатларига аралашуви, шунингдек, Элизабетҳҳнинг Дарcйнинг такаббурлиги ва бошқаларнинг ҳис-туйғуларини менсимаслик ҳақидаги олдинги кузатувлари Элизабетҳнинг Дарcйга нисбатан нафратига сабаб бўлади.

Охир-оқибат, жаноб Дарcй Элизабетҳга севгисини изҳор қилади ва унинг қўлини сўрайди. У унга уларнинг ижтимоий мавқеидаги катта бўшлиқни эслатади. Элизабетҳ хафа бўлади ва уни ёқтирмаслик сабабларини, жумладан унинг Жане ва Бингли муносабатларига аралашуви ва жаноб Уикхемдан Дарcй томонидан унга нисбатан адолациз муносабатда бўлганлиги ҳақидаги маълумотларини айтиб, уни кескин рад этади. Дарcйнинг такаббурона жавоблари билан ҳақоратланган Элизабетҳ „сизнинг дил изҳор қилиш услубингиз менинг жавобимга ўз таъсирини кўрсатди деб ўйлаётган бўлсангиз қаттиқ янгилишасиз“ дейди. Дарcй ғазаб ва нафрат билан жўнайди ва эртаси куни эрталаб Элизабетҳга мактуб ёзади ва ўз қўли билан қизга беради, хатда у ўзининг ярадор шаънини ҳимоя қилади, Жане ва Бингли муносабатларига аралашиш сабабларини очиб беради ва Уикхем билан муносабатлари ҳақида тўлиқ маълумот беради:ўтган ёзда Уикхем Дарcйнинг синглиси Жоржианани алдашга ва у билан қочишга уринган эди.

Дастлаб Элизабетҳнинг кескин рад этиши ва қаттиқ танқидидан ғазабланган бўлса-да, Дарcй унинг хатти-ҳаракати бошқалар, хусусан, Элизабетҳ томонидан қандай қабул қилиниши ҳақиқатини билиб ҳайратда қолади ва ўз ҳаракатларини қайта баҳолашга мажбур бўлганини ёзади. Бир неча ой ўтгач, Дарcй холаси ва амакиси билан Дербиширдаги мулкига ташриф буюрган Элизабетҳни кутилмаганда учратади. Элизабетҳ Дербиширдаги биринчи учрашувдан уялади, чунки у бу ерга Дарcй йўқ деган ишонч билан ташриф буюрган эди; аммо, у Дарcй услубида сезиларли ўзгаришларни кўриб ҳайрон бўлади. Элизабетҳнинг танқидига жавоб қайтарган Дарcй энди уни этишмаётганликда айблаган „олийжаноб хулқ“ ни кўрсатишга қарор қилди ва Элизабетҳи унга ҳам, унинг муносабатларига ҳам меҳрибонлиги билан ҳайратда қолдиради.

Элизабетҳҳнинг кенжа синглиси Лидия жаноб Уикхемнинг ўлжасига тушиб қолганини ва жаноб Викхем билан қочиб кетганини билиб, Дарcй уларни излайди ва Викхемни Лидияга уйланишга „мажбур қилади“ ва шу билан Лидияни ҳам, унинг оиласини ҳам ижтимоий шармандаликдан қутқаради. Дарcйнинг аралашуви Элизабетҳни ютиб олиш учун эмас эди, аксинча у Элизабетҳ бу ишда унинг иштироки ҳақида билмаслигига ҳаракат қилди. Жаноб Дарcй бу ишни Элизабетҳнинг қайғусини энгиллаштириш учун қилган эди(бу иш тафсилотини айтиб берган жаноб Беннет Дарcйнинг Элизабетҳҳга ёрдам бериш аралашуви унга бир йиллик даромад каби қимматга тушган бўлиши мумкинлигига ишора қилади). „Агар Уикхем [Лидия]га ўн минг фунтдан кам пул билан уйланадиган даражада аҳмоқ эмас“. Дарcй, шунингдек, Элизабетҳнинг оиласи ва жамоатчиликни Викхемнинг асл характери ҳақида огоҳлантирмагани учун қисман жавобгарликни ҳис қилди.

Кейин Дарcй ва Бингли Лонгбоурнга қайтиб, Жаненинг характерини нотўғри баҳолаганини тушунади. Дўсти билан Лонгбоурнга ҳамроҳ бўлган Дарcй яна Элизабетҳга турмуш қуришни таклиф қилади ва бу сафар Элизабетҳ унинг таклифини қабул қилади.