Janubiy xochining BPsi sahifasining manbasini koʻrish

'''Janubiy xochining BPsi''' ('''BP Crucis''', '''GX 301-2''') — havorang gipergigant va pulsardan tashkil topgan rentgen qoʻshaloq yulduzi<ref name=ikhsanov>{{статья|bibcode=2014ARep...58..376I|arxiv=1402.1029|заглавие=Spin evolution of long-period X-ray pulsars|том=58|номер=6|страницы=376|doi=10.1134/S1063772914050035|автор=N. R.; Ikhsanov; Likh, Yu. S.; Beskrovnaya, N. G.|год=2014|язык=en|издание={{Нп3|Astronomy Reports}}}}</ref>.

== Qoʻshaloq tizim ==
Janubiy Xochning BPsi GX 301-2 rentgen manbasining optik analogi hisoblanadi. Qoʻshaloq tizim 41,5 kunlik davr bilan juda eksantrik orbitadagi massiv gipergigant va neytron yulduzdan iborat. Ob’ektgacha boʻlgan masofa 3 va 4 [[Parsek|kpk]] orasida boʻlishi taxmin qilinmoqda. Yulduz kuchli qizarishni boshdan kechiradi: K diapazonida infraqizil yulduz magnitudasi 5,72 ni tashkil qiladi<ref name=hipparcos>{{citation | first1=Floor | last1=van Leeuwen |date=November 2007 | title=Validation of the new Hipparcos reduction | volume=474 | issue=2 | pages=653–664 | bibcode=2007A&A...474..653V | arxiv=0708.1752v1 | doi=10.1051/0004-6361:20078357 | journal=Astronomy and Astrophysics }} ''Note:'' see VizieR catalogue [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/311 I/311] </ref>.

Gipergigantdan pulsarga qadar massaning oʻtishi mavjud boʻlib, u akkretsiyalangan disk shaklida toʻplanadi. Bunday jarayonda 37 dan 48 k [[Elektronvolt|eV]] gacha boʻlgan elektron energiyasida siklotron effekti paydo boʻladi<ref name=kaper>{{статья|bibcode=2006A&A...457..595K|arxiv=astro-ph/0607613|заглавие=VLT/UVES spectroscopy of Wray 977, the hypergiant companion to the X-ray pulsar GX301-2|том=457|номер=2|страницы=595|doi=10.1051/0004-6361:20065393|язык=en|тип=journal|автор=L.; Kaper; Van Der Meer, A.; Najarro, F.|год=2006|издание=[[Astronomy and Astrophysics]]|издательство=[[EDP Sciences]]}}</ref><ref name=dr1>{{статья|bibcode=2016yCat.1337....0G|заглавие=VizieR Online Data Catalog: Gaia DR1 (Gaia Collaboration, 2016)|издание=VizieR On-line Data Catalog: I/337.  Originally published in: Astron. Astrophys|том=1337|язык=it|тип=diario|автор=Gaia Collaboration|год=2016}}</ref>.

== Oʻzgaruvchanligi ==
Tizim optik va rentgen spektral diapazonlarida oʻzgaruvchanlik belgilarini koʻrsatadi. Tutilishlar kuzatilmasa-da, rentgen diapazonidagi yorugʻlik jismlar oʻzaro orbitada harakat qilganda oʻzgaradi, perimarkazda kuchli rentgen chaqnashlari paydo boʻladi. Optik oʻzgaruvchanlik 0,08 magnitudagacha boʻlgan amplituda bilan kuzatiladi. Bunday oʻzgaruvchanlik gipergigantning aylanishi paytida koʻrinadigan sirtdagi ellipsoidal oʻzgarishlar, shuningdek Alfa Oqqush tipidagi oʻzgaruvchanlik bilan bogʻliq deb hisoblanadi. Toʻgʻri psevdodavr 11,9 kun, shuningdek, orbital davrga mos keladigan kichik oʻzgarishlar ham mavjud<ref name="clark">{{статья|doi=10.1051/0004-6361/201117472|заглавие=On the nature of the galactic early-B hypergiants|том=541|страницы=A145|arxiv=1202.3991|bibcode=2012A&A...541A.145C|автор=Clark, J. S.; Najarro, F.; Negueruela, I.; Ritchie, B. W.; Urbaneja, M. A.; Howarth, I. D.|год=2012|язык=en|издание=[[Astronomy and Astrophysics]]|издательство=[[EDP Sciences]]}}</ref>.

== Xususiyatlari ==
Janubiy xoch BPsi Quyoshdan taxminan 43 baravar kattaroqdir, u shuningdek, Galaktikadagi eng kuchli yulduzlardan biridir, taxminiy bolometrik yorqinligi Quyoshnikidan 470 ming marta katta, radiusi 70 quyosh radiusiga teng<ref name=gcvs>{{статья|bibcode=2009yCat....102025S|заглавие=VizieR Online Data Catalog: General Catalogue of Variable Stars (Samus+ 2007-2013)|издание=VizieR On-line Data Catalog: B/gcvs.  Originally published in: 2009yCat....102025S|том=1|автор=N. N.; Samus; Durlevich, O. V. et al.|год=2009}}</ref>.

Neytron yulduzi, ehtimol, massiv neytron yulduzlarining bir turi boʻlib, uning massasi kamida 1,85 quyosh massasi boʻlishi mumkin. Ehtimol, massasi ham 2,5 quyosh massasidan oshmaydi, bu neytron yulduzning holat tenglamasidan olingan nazariy chegaradir. Pulsarning aylanish davri 685 sekundni tashkil qiladi, lekin magnit maydon mavjudligi sababli kuchli sekinlashuv belgilarini, shuningdek, akkretsiyalangan disk bilan oʻzaro taʼsiri tufayli tartibsiz tezlanish belgilarini koʻrsatadi. Hisob-kitoblarga koʻra, sekin aylanadigan neytron yulduzini atigi oʻn yil ichida akkretsiyalangan diski bilan oʻzaro taʼsir qilish orqali hozirgi aylanish tezligiga ega boʻlgan holatga keltirish mumkin<ref name=vangenderen>{{статья|bibcode=2007IBVS.5782....1V|заглавие=Orbital effects on the light curves of eta Car, BP Cru, and Other Eccentric Binaries|издание=Information Bulletin on Variable Stars|том=5782|страницы=1|язык=en|тип=journal|автор=A. M.; Van Genderen; Sterken, C.|год=2007}}</ref><ref name=walter>N. R.; Ikhsanov; Likh, Yu. S.; Beskrovnaya, N. G. Spin evolution of long-period X-ray pulsars (англ.) // Astronomy Reports  (англ.)рус.. — 2014. — Vol. 58, no. 6. — P. 376. — doi:10.1134/S1063772914050035. — Bibcode: 2014ARep...58..376I. — arXiv:1402.1029.</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
<references group="" responsive="1">
</references>
== Havolalar ==
* [https://swift.gsfc.nasa.gov/results/transients/BAT_current.html#anchor-GX301-2 Swift/BAT transient monitor results]
[[Turkum:Α Oqqush turidagi oʻzgaruvchilar]]
[[Turkum:Rentgenli qo'shaloq yulduzlar]]
[[Turkum:Pulsarlar]]
[[Turkum:Janubiy xoch (yulduz turkumi)]]
[[Turkum:Oq-moviy gipergigantlar]]