Ziyosfera

Japa

Бутанлик буддист аёл дуо мунчоқлари ёрдамида жапа қиляпти.

Жапа (Санскрит जप) мантрани ёки илоҳий исмни медитатив такрорлашдир. Бу ҳиндуизм,[1] жайнизм,[2] сикхизм,[3][4] буддизм[5] каби бошқа динларда мавжуд бўлган амалиётдир.

Жапа медитация ҳолатида ўтирганда, бошқа тадбирларни бажараётганда[6] ёки жамоавий шароитда расмий ибодатнинг бир қисми сифатида амалга оширилиши мумкин. Мантра ёки исм амалиётчи эшитиши учун юмшоқ, баланд овозда айтилиши ёки амалиётчининг онгида овозсиз айтилиши мумкин.[7]

Этимология

Санскрит тилидаги жапа сўзининг асоси жап- бўлиб, „паст овозда айтиш, ичкаридан такрорлаш, ғўнғирлаш“ деган маънони англатади.[8] Қўшимча тарзда жа туғилиш, ўлим ва реэнкарнацияни йўқ қилиш ва па гуноҳлардан халос бўлиш маъноларини берувчи сўз сифатида ифодаланиши мумкин.[9][10]

Мониэр-Wиллиамснинг таъкидлашича, атама Аитарея Браҳмана (Ригведа) ва Шатапатҳа Браҳмана (Яжурведа) каби Ведик адабиётида учрайди.[11] Бу атама муқаддас битикдан парчалар, худоларнинг исмларини паст овозда айтиш ёки шивирлаш деган маънони англатади.[11] Кўпинча оят ёки мантрани такрорий куйланади, баъзида жапамала деб аталадиган тасбеҳ ёрдамида ҳисобланади.[11] Атама билан боғлиқ сўз — жапана Маҳабҳаратанинг 12-китобида учрайди, бу ерда шивирлаб айтилган дуолар диний қурбонликнинг бир шакли сифатида тасвирланган.[11]

Жапа тушунчаси илк буддист матнларида ҳам учрайди ва Тибет буддизм адабиётида жуда кенг тарқалган.[12]

Донишманд Патанжали (милодий 400-йил) фикрига кўра, Жапа сўз ёки фазани такрорлаш эмас, балки мантранинг маъноси ҳақида фикр юритишдир,[13] бу таъриф турли манбаларда сақланиб қолган.[12][14]

Турлари

Жапамала, жапа мунчоқлари, 108 дона оддий ва 1 дона бош мунчоқдан иборат

Мунчоқлар

Жапанинг баъзи шаклларида, такрорлашлар жапамала деб номланувчи мунчоқ ёрдамида ҳисобланади. Жапа учун жуда кўп турли хил материаллардан фойдаланилади. Жапамаладаги маржонлар сони одатда 108 та бўлади. Одамларнинг жапа мунчоқларини бўйнига тақиши одатий ҳол ҳисобланмайди, баъзи амалиётчилар уларни тоза сақлаш учун махсус сумкада олиб юришни афзал кўришади.

Овоз баландлиги

Жапа турли даражадаги овоз баландлигида бажарилиши мумкин:

  • Ваикҳари жапа етарлича баланд овозда айтилади, агар бу жамоавий жапа сессияси бўлмаса ва бу овозда айтилганда яқин атрофдаги одамлар буни эшитишлари мумкин. Бу яқин атрофда бошқа товушлар мавжуд бўлганда (баъзилар буни хато деб ҳисобласа-да)[15] ёки диққатни жамлаш қийин бўлган ва шунинг учун янги бошланувчилар учун энг мос деб ҳисобланганда фойдали бўлиши мумкин.
  • Упамшу жапа пастроқ, пичирлаб айтилади. Бу жапа тури ваикҳари жападан юз марта самаралироқ бўлиши мумкин. Упамшу жапа пайтида амалиётчининг лаблари унчалик сезиларли даражада ҳаракатланмайди, шунинг учун кузатувчига бирор нарса айтилаётганини кўриш қийин.
  • Манасика жапа онгда, хаёлда ўқилади. Бу жапа тури упамшу жападан минг марта самаралироқ бўлиши ва шунинг учун ваикҳари жападан 100 000 марта самаралироқ бўлиши айтилади. Ваикҳари жапа амалиётига кириб келмаганлар учун машқ қилиш қийин ёки умуман имконсиз эканлиги айтилади.[16][15]

Ликҳита жапа

Ликҳита жапа — бу мантрани ёзиш, одатда, айни бир вақтнинг ўзида овоз чиқариб ўқиш. Ушбу жапани қўллаб-қувватловчиларнинг таъкидлашича, бу мантрани шунчаки овоз чиқариб ўқишдан кўра анча самаралироқдир. Ликҳита жапа кўпинча маълум мақсад йўлида ёзилган китобларда учрайди. Қисқароқ мантралар учун мўлжалланган китоблар тўртбурчаклар катакчадан иборат бўлиб, ҳар бир катакча мантранинг бир нусхасини ўз ичига олади. Амалиётчилар декоратив ёки рамзий нақш яратиш учун турли рангдаги сиёҳдан фойдаланишлари мумкин.

Мантралар

Тибет буддистлари диний амалиётларининг катта қисми сифатида жапа медитациясини ўз ичига олади. Тибетда, дейди Ҳарвей Алпер, ибодат ғилдираклари жапа учун махсус асбоблардир.[17] Соф ер буддизмидаги нембуцу амалиёти жапа билан ўхшашдир.

Мақсадлар

Жападан кўзланган мақсад мантрага ва амалиётчининг диний фалсафасига қараб турлича бўлиши мумкин. Буддист ва ҳинду урф-одатларида мантралар даъвогарларга гуру томонидан, баъзи бир қабул қилиш маросимларидан сўнг берилиши мумкин. Белгиланган мақсад мокша, нирвана, бҳакти ёки ибодатга ўхшаш илоҳий куч билан оддий шахсий мулоқот бўлиши мумкин. Кўпгина гурулар, маънавий ўқитувчилар ва бошқа диний раҳбарлар, айниқса, ҳинду ва буддистлар, улар бир хил ўзгартирилган онг ҳолати учун турли номларни ифодалайди, деб ўргатишади. Бироқ, бу даъво маънавий ўсиш ва ўзини ўзи англаш учун мўлжалланмаган мантралар ҳақида эмас.[а]

Ўз-ўзини англаш ёки илоҳий куч билан яқинликни ривожлантириш учун мўлжалланган мантрани узоқ вақт ишлатгандан сўнг, одам ажапа жапа ёки лит „такрорланмас такроланиш“ ҳолатига келиши мумкин, бунда мантра онгда ўзини „ўзини такрорлайди“.[7] Шунга ўхшаш ҳолатларига ҳам бошқа асосий эътиқод анъаналари тарафдорлари томонидан ўзларининг урф-одатларидан келиб чиққан ҳолда ибодат қилиш орқали эришилган.

Бошқа анъаналардаги аналоглар

Такрорлашни ўз ичига олган баъзи католик ибодат шакллари, масалан, тасбеҳ ёки турли хил бўлимлардан бирини ишлатиш, жапага ўхшайди, аммо амалиётлар бир хил эмаслиги уларнинг мақсадлари билан фарқланади. Жапага жуда ўхшаш такрорий қисқа ибодатларнинг ақлий усуллари христиан анъаналарида ҳам қўлланади, масалан, Шарқий православ черковида учрайдиган Исо ибодатини такрорлаш амалиёти бунга мисол бўла олади.[18][19] Сўфийларнинг зикр қилиш амалиёти жапага ўхшайди. Икки асосий сикх оятлари жапа атамаси билан аталган бўлимлар билан бошланади ва улар Жапжи Саҳиб ва Жаап Саҳиб деб номланади.[20]

Яна қаранг

Машҳур япон мантралари

Умумий

Эслатмалар

  1. ↑ Масалан, сеҳрли ёки яширин мақсадларда фойдаланилганда.

Манбалар

  1. ↑ Беcк (1995).
  2. ↑ Чаппле (2015).
  3. ↑ Деол (1998).
  4. ↑ Коҳли (1993).
  5. ↑ Дасгупта & Дасгупта (1958).
  6. ↑ ССРФ (н.д.).
  7. ↑ 7,0 7,1 Эасwаран (2008).
  8. ↑ Апте (1890).
  9. ↑ Ашлей (2006).
  10. ↑ Кешавадас (1990).
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Мониэр-Wиллиамс (2005).
  12. ↑ 12,0 12,1 Падоух (2011).
  13. ↑ Сарасwати (1986).
  14. ↑ Рагҳаван (2011).
  15. ↑ 15,0 15,1 БҳактиратнаСадҳу (2020).
  16. ↑ Сарасwати (1981).
  17. ↑ Алпер (1991).
  18. ↑ Оман & Дрискилл (2003).
  19. ↑ Сжöгрен (1996).
  20. ↑ Сингҳа (2009).

Библиография

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi