Jazba
Жазба — соликнинг азалий иноят туфайли ортиқча саъй-ҳаракациз Ҳақ таолога етказадиган руҳий манзил ва мақомларни босиб оътиши.
Жазба — тортиш, Аллоҳнинг бандасини ҳузурига жалб этиши, важд ҳоли. „Аллоҳдан етган бир жазба барча жин ва инсонларнинг амалига баробардир“. Мажзуб — Жазбага тутилган, жазбали, важд ва истиғроқ ҳолатида бўлган, бир онда бутун ҳол ва мақомларни ошиб ўтиб машаққациз вуслатға эришган илоҳий ҳузурга жазб ва жалб этилган[1].
Жазба — пайгъамбарлар ва мажзуб авлиёларнинг ёъли ҳисобланган. Роъзбеҳон Бақлий Шерозийнинг фикрича, Жазба ҳақиқати — руҳда тажаллий нурларининг зуҳуридир. Хожа Абдуллоҳ Ансорий илоҳий Жазбани жамийки инс-у жинларнинг амалига тенг, деб ҳисоблаган.
Жазба — Ҳақ таоло томонидан, банда томонидан эса мойиллик, ирода, муҳаббат ва ишқ содир боълади. Жазбанинг асосий шарти — Аллоҳ таоло томонидан бериладиган истеъдод. Соликда истеъдод ва қобилият боълмаса, фақат риёзат ва интилиш билан Ҳаққа етиша олмайди. Сайри сулукнинг ибтидоси Жазбанинг ниҳояси ҳисобланади. Жазба тугъма боълиши ёки саъй-ҳаракат жараёнида солик қалбига нузул қилиши мумкин. Тугъма фақирлиги коъринган соликни „мажзуби солик“, саъй-ҳаракат давомида жазба пайдо қилган соликни „солики мажзуб“ деб номлаганлар[2].
Навоий Сайид Ҳасан Ардашерга ёзган мактуб-маснавийсида Жазбага ўзига хос таъриф беради:
Бири буки, бир жазба Ҳақдин етиб,
Коънгулни яқин жомидин маст этиб,
Ҳақиқат сари турктоз айлагай,
Жаҳон шугълидин бениёз айлагай.
(„Ғаройиб ус-сиғар“, „Маснавий“)[3]
Замондош ўзбек шоири Жонтемир Жондорнинг „Жазба“ номли китоби ҳам мавжуд.
Манбалар
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
- ↑ „Тасаввуфий истилоҳлар изоҳи“. 2023-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 19-феврал.
- ↑ Алишер Навоий: Қомусий луғат.
- ↑ Ғаройиб ус-сиғар.