Jent
Жент (қозоқча: жент), коспа (қозоқча: қоспа) ёки ент (бошқирдча: йент) — миллий қозоқ таоми, Сакмара дарёси ҳавзасида яшовчи бошқирдларнинг минтақавий[1] таоми.
Жент қозоқларнинг миллий байрамона таоми бўлиб[2], қуритилган майдаланган творог, эритилган сариёғ, шакар, асал, майиз, ёнғоқ[3] ва бошқа масаллиқлар[4] қўшилиб тариқдан (қовурилган) тайёрланади. Жент одатда чойга тортилади. У бола туғилганидан кейин, шілде той (бола туғилганини нишонлаш), бесік той (болани биринчи марта бешикка солишни нишонлаш) ва қирқинан шиғару (бола туғилгандан кейин қирқ кунни нишонлаш) муносабати билан тайёрланади[5].
Оренбург вилоятидаги Сакмара дарёси ҳавзасида яшовчи бошқирдлар[6] қуритилган қизил творогдан (бошқирдча: ҡыҙыл эремсек — нордон ёки ачитилган сигир/эчки сутидан намлик тўлиқ буғланиб кетгунича қайнатиш орқали олинадиган қизғиш рангдаги творогли масса) сариёғ, шакар, толқон ёки қуритилган шумурт қўшилган ҳолда тайёрланган таомни „жент“ ёки „ент“ деб атайди[7]. Бошқа ҳудудлардаги бошқирдлар бу таомни „ажикей“[6] деб аташади (бошқирдча: әжекәй, қозоқларда — эжегей).
Қозоқлар жентни қуйидагича тайёрлайдилар: бир челак қовурилган тариққа (қозоқча: тары) бир килограмм шакар ва 3-4 килограмм сариёғ ёки эритилган ёғ қўшилади, сўнгра ҳосил бўлган масса аралаштириб, дастурхонга тортилади[5]. Улуғ Ватан Уруши ва урушдан кейинги йилларда жент тайёрлашнинг қуйидаги усули кенг тарқалган: апортни ҳовончада тариқ ёки маккажўхори донаси билан аралаштириб, апорт лаҳми майдаланган донни шимдиргунга қадар туйилган. Олинган масса қуритилган ва бўлакларга бўлинган[8].
Манбалар
- ↑ Максютова Н. Х.. Башкирские говоры, находящиеся в иноязычном окружении. Китап, 1996 — 255-бет.
- ↑ Кузембайулы А., Абиль Е.. История Республики Казахстан, 2003 — 160-бет.
- ↑ Жент // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. ИИ. — ИСБН 9965-9746-3-2. (CC БЙ-СА 3.0)
- ↑ Вопросы истории и диалектологии казахского языка. Академия наук Казахской ССР, 1963 — 205-бет.
- ↑ 5,0 5,1 Маргулан А. Х., Востров В. В. 1967.
- ↑ 6,0 6,1 Надергулов У. Ф.. Животноводческая лексика башкир. Уфа: Гилем, 2000 — 136-бет.
- ↑ Диалектологический словарь башкирского языка. Китап, 2002 — 87, 118-бет.
- ↑ Простор, 1998 — 103-бет.
Адабиётлар
- Маргулан А. Х., Востров В. В.. Культура и быт казахского колхозного аула. Наука, 1967 — 226-бет.