Jorj Polya
Жорж (1887-йил 13 декабр — 1985-йил 7 сентябр) венгер математики. У 1914-йилдан 1940-йилгача ЭТҲ Цюрихда ва 1940-йилдан 1953-йилгача Стенфорд университетида математика профессори бўлган. У комбинаторика, сонлар назарияси, рақамли таҳлил ва эҳтимоллар назариясига фундаментал ҳисса қўшган. У, шунингдек , интуитив таҳлил ва математик таълим соҳасидаги фаолияти билан машҳур[1]. У марсликлардан бири сифатида аниқланди.
Унинг ҳаёти ва ижоди
Поля Австрия-Венгриянинг Будапешт шаҳрида 1886-йилда Рим-католик динини қабул қилган венгер яҳудийлари Анна Деуцч ва Якаб Полянинг ўғли бўлиб туғилган[2]. Унинг оиласи диндор бўлган ва у Рим-католик черковида сувга чўмган бўлса-да, Жорж Поля агностик бўлиб ўсган[3]. У 1914-1940 йилларда Швейцариядаги ЭТҲ Цюрихда ва 1940-1953 йилларда Стенфорд университетида математика профессори бўлган. У умри ва фаолиятининг қолган қисмида Стенфорд фахрий профессори бўлиб қолди. У қаторлар, сонлар назарияси, математик таҳлил, геометрия, алгебра, комбинаторика ва эҳтимоллик каби қатор математик мавзулар устида ишлаган[4]. У 1928-йилда Болонияда[5], 1936-йилда Ослода ва 1950-йилда Кембрижда, Массачусец штатида ИCМнинг таклиф этилган маърузачиси бўлган.
У АҚШнинг Калифорния штатидаги Пало Алто шаҳрида вафот этди.
Уни қандай ечиш мумкин китобида Поля бир қатор муаммоларни, жумладан, математик ва математик бўлмаган масалаларни ечиш учун умумий эвристикани тақдим этади. Китобда ўқувчиларга математикани ўргатиш учун интуитив атамалар ва маслаҳатлар мини -энциклопедияси мавжуд. У бир неча тилларга таржима қилинган ва миллиондан ортиқ нусхада сотилган. Рус физиги Жорес И. Алфёров (2000-йил физика бўйича Нобел мукофоти совриндори) бу китобни юқори баҳолаб, унинг мухлиси эканлигини таъкидлади. Австралиялик америкалик математик Теренс Тао ушбу китобдан Халқаро математика олимпиадасига тайёргарлик кўриш учун фойдаланган. Китоб ҳали ҳам математика таълимида қўлланади. Дуглас Ленатнинг автоматлаштирилган математик ва Эуриско сунъий интеллект дастурлари Полянинг ишидан илҳомланган.
Тўғридан-тўғри муаммоларни ҳал қилишга қаратилган ишига қўшимча равишда, Поля 1963-йилда Миллий Фан Жамғармаси томонидан қўллаб-қувватланган, Леон Боуден томонидан таҳрирланган ва Америка Математик Ассоциацияси (МАА) томонидан 1977-йилда нашр этилган тадқиқотга асосланиб, "Фандаги математик усуллар" номли яна бир қисқа китобни ёзди. Поля сўзбошида таъкидлаганидек, китобни жамлаш учун Боуден Полянинг Стенфордда бир неча бор ўқиган курсининг лента ёзувини диққат билан томоша қилди. Поля муқаддимасида "кейинги саҳифалар фойдали бўлади, аммо уларни тугалланган баёнот деб ҳисобламаслик керак" деди.
Поля номидаги учта мукофот бор, улар баъзан бир-бири билан аралашиб кетади. 1969-йилда Саноат ва амалий математика жамияти (СИАМ) Жорж Поля мукофотини топширди, у „комбинатория назариясининг ажойиб қўлланиши“ ва „Жорж Поля қизиққан бошқа соҳадаги муҳим ҳиссаси учун“ иккита номинацияда берилади[6]. " 1976-йилда Америка Математик Ассоциацияси (МАА) Cоллеге Матҳематиcс Жоурналда чоп этилган „тушунтириш мукаммал мақолалари учун“ Жорж Поля мукофотини беради[7]. 1987-йилда Лондон математика жамияти (ЛМС) Поля мукофотини „Бирлашган Қиролликдаги математикага қўшган улкан ҳиссаси ёки ҳаёлий намойиши“ учун топширди[8].
Айдахо штати Москва шаҳридаги Айдахо университетида Поля шарафига математика маркази номи берилди. Математика маркази асосан талабаларга алгебра ва математика бўйича репетиторлик қилишга қаратилган[9].
Стенфорд университетида унинг шарафига Поля зали мавжуд[10]. У ҳали ҳам у ерда дарс бераётганда қурилган ва у шогирдларини ўлган деб ўйлашига сабаб бўлганидан шикоят қилган.
Манбалар
- ↑ Тҳе рандом wалкс оф Георге Пóля. Wашингтон, ДC: Матҳематиcал Ассоcиатион оф Америcа, 2000. Қаралди: 11 аралıк 2020.
- ↑ „Георге Пóля“. 2 март 2012да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4 теммуз 2009.
- ↑ Георге Пóля: мастер оф дисcоверй 1887–1985. Дале Сеймоур Публиcатионс, 1993 — 50-бет. ИСБН 978-0-86651-611-2. „Планчерел wас а милитарй ман, а cолонел ин тҳе Сwисс армй, анд а девоут Cатҳолиc; Пóля дид нот лике милитарй cеремониэс ор аcтивитиэс, анд ҳе wас ан агностиc wҳо обжеcтед то ҳиэрарчиcал религионс.“
- ↑ Фаcес оф Матҳематиcс, Тҳирд Эдитион. Неw Ёрк, НЙ УСА: ҲарперCоллинс Cоллеге Публишерс, 1995 — 479-бет. ИСБН 0-06-501069-8.
- ↑ „Уэбер эине Эигенсчафт дес Гаусссчен Феҳлергесетзес“, Ин: Атти дел Cонгрессо Интерназионале деи Математиcи: Бологна дел 3 ал 10 де сеттембре ди 1928 — 63-64-бет.
- ↑ „Георге Пóля Призе ин Матҳематиcс“. 16 аğустос 2018да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15 şубат 2021.
- ↑ „Георге Пóля Аwард“. 2 эким 2013да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15 şубат 2021.
- ↑ „Лондон Матҳематиcал Соcиэтй Поля Призе“. 10 майıс 2010да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9 эким 2009.
- ↑ „Университй оф Идаҳо Поля Cентер“. 21 оcак 2012да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24 эйлüл 2011.
- ↑ „ПОЛЙА ҲАЛЛ, 14-160“. 28 аралıк 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3 нисан 2020.