Juzeppe Archimboldo
| Жузеппе Арчимболдо (Гиусеппе Арcимболдо) | |
Авто-портрет, ҳозирда Прагадаги Миллий Галереяда сақланади | |
| Таваллуди | 5-апрел, 1526-йил |
| Вафоти | 11-июл, 1593-йил Милан |
Жузеппе Арчимболдо (Италянча талаффузи: дʒуˈзɛппе артʃимˈбɔлдо [1] Арcимболди(1526 ёки 1527 - 1593-йил 11 июл) италиялик рассом бўлиб, бутунлай мевалар, сабзавотлар, гуллар, балиқлар ва китоблардан ясалган хаёлий портретларни яратганлиги билан машҳур. Ушбу асарлар унинг бошқа асарларидан алоҳида ажралиб туради. У Вена ва Прагадаги учта Муқаддас Рим императорлари портретларини чизадиган оддий сарой рассоми бўлган, шунингдек, диний мавзуларда ва император қўриқхонасидаги экзотик ҳайвонларнинг рангли расмларини яратган.
Биографияси

Жузеппенинг отаси Биагио Арчимболдо Миланлик рассом эди. Жузеппе Арcимболдо отаси сингари ўз фаолиятини 21 ёшида маҳаллий соборларда витражлар ва фрескалар учун дизайнер сифатида бошлаган[2].
1562-йилда у Австриянинг Вена шаҳридаги Габсбург судида Фердинанд И нинг, кейинроқ Максимилиан ИИ ва унинг ўғли Рудолф ИИ нинг Прагадаги судида сарой рассоми бўлди. У шунингдек, суд декоратори ва либослар дизайнери эди. 1570-1573-йилларда Вена шаҳрига ташриф буюрган Саксониялик Август Арчимболдонинг ишини юқори баҳолайди ва ўзининг монархия белгиларини ўзида мужассам этган " Тўрт фасл" асарининг нусхасини буюртма қилади.
Арчимболдонинг ан'анавий диний мавзулардаги асарлари унутилиб кетди, аммо унинг сабзавот, ўсимликлар, мевалар, денгиз жонзотлари ва дарахт илдизларидан ташкил топган инсон бошлари портретлари замондошларини катта ҳайратга солган ва бугунги кунда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган.
Узоқдан унинг портретлари оддий одам портретларига ўхшайди. Бироқ, ҳар бир портретдаги алоҳида обектлар инсоннинг турли хил анатомик шаклларини яратиш учун бир-бирининг устига қўйилган. Улар рассомнинг тасаввури билан эҳтиёткорлик билан қурилган. Ҳар бир портретда йиғилган обектлар тасодифий эмас эди: уларнинг ҳар бири характеристикалар билан боғлиқ эди[3]. Ҳозирда "Кутубхоначи" деб номланган бир нечта нусхалар билан тасвирланган портретда Арчимболдо ўша пайтдаги китоб маданиятини англатувчи обектлардан, масалан, кутубхонада алоҳида ўқув хоналарини яратган пардадан фойдаланган. Портретнинг соқолига айланган ҳайвонларнинг думлари чангни тозалаш учун ишлатилган. Кундалик буюмлардан фойдаланган ҳолда, портретлар бир вақтнинг ўзида безак ва натюрморт расмлари эди[4]. Унинг асарлари нафақат табиат ва инсонни эмас, балки уларнинг қанчалик чамбарчас боғлиқлигини ҳам кўрсатди[5].
Портрет оммага э’лон қилинганидан сўнг, ўша даврда китоб маданияти билан яқин алоқада бўлган ба’зи олимлар портрет уларнинг илм-фанини масхара қилганини та’кидлайдилар. Аслида эса, Арчимболдо бойларнинг нотўғри хатти-ҳаракатларини танқид қилган ва ўз сан'ати орқали ўша пайтдаги воқеаларни бошқаларга кўрсатган. “Кутубхоначи” асари кулгили бўлиб кўринган бўлса-да, унда китобларни ўқиш учун эмас, балки фақат уларга эгалик қилиш учун йиғаётган бой одамларнинг танқиди ҳам бор эди[4]
Арчимболдо Прага хизматини тарк этганидан кейин нафақага чиқди ва Миланда вафот этди. Фаолиятининг сўнггида у Рудолф ИИ нинг композицион портретини (юқорига қаранг), шунингдек, "Тўрт фасл" каби автопортретини яратди.
Ўттиз йиллик уруш пайтида, 1648-йилда Швеция армияси Прагага бостириб кирганида, Арчимболдонинг кўплаб расмлари Рудолф ИИ коллексиясидан олиб кетилган.
Унинг асарларини қуйидаги манзилларда кўришингиз мумкин: Венадаги Кунстҳисторисчес музейи ва Иннсбрукдаги Габсбург Счлосс Амбрас; Париждаги Лувр; Швециядаги кўплаб музейларда; Cремона, Бресcиа ва Флоренсиядаги Уффизи галереясида; Коннектикут штатининг Хартфорд шаҳридаги Wадсwортҳ Атҳенеум; Денвердаги Денвер сан'ат музейи , Колорадо; Хюстондаги Менил жамғармаси, Техас; Гернсидаги Cандиэ музейи.
Мадриддаги Реал Аcадемиа де Беллас Артес де Сан Фернандо Арчимболдонинг "Баҳор" картинасига эгалик қилади[6]..
Мероси
1976-йилда испан ҳайкалтароши Мигел Беррокал италян рассомига эҳтиром сифатида Опус 144 АРCИМБОЛДО БИГ деб номланган 20 та элементдан иборат асл бронза ҳайкални яратди. Ушбу асардан сўнг 1976–1979-йиллардаги Опус 167 ОМАГГИО АД АРCИМБОЛДО (АРCИМБОЛДОга ҳурмат) номли 1000 нусхада чекланган нашриёт ҳайкалчаси пайдо бўлди, улар бир-бирига боғланган 30 та элементдан иборат.
Арчимболдонинг асарлари 20-асрнинг бошларида Салвадор Дали каби сюрреалист рассомлар томонидан қайта кашф этилган. Венециядаги Палаззо Грассидаги (1987) "Арчимболдо эффекти: юзнинг 16-дан 20-асргача ўзгариши" кўргазмаси кўплаб "икки ма'ноли" расмларни ўз ичига олади. Арcимболдонинг та'сирини Шигео Фукуда, Истван Оросз, Октавио Окампо, Вик Муниз ва Сандро дел Прете асарларида, шунингдек, Ян Шванкмажернинг филмларида ҳам кўриш мумкин[7].
Арчимболдонинг асарлари ба'зи психологлар ва неврологлар томонидан глобал ва маҳаллий тасвирлар ва обектларни танийдиган мия ярим шарларида шикастланишлар мавжудлигини аниқлаш учун ишлатилади.
Бадиий мероси
Мероси

Жузеппе Арчимболдо ўзи ёки сан'ати ҳақида ёзма манба қолдирмаган. Арчимболдо ва унинг ҳомийси - император Рудолф ИИ вафотидан кейин рассомнинг мероси тезда унутилди ва унинг кўплаб асарлари йўқолди. ХВИИ-ХВИИИ асрлар адабиётида улар тилга олинмаган. Фақатгина 1885-йилда сан'ацҳунос К. Касати "Жузеппе Арчимболдо, Милан рассоми" монографиясини нашр этди, унда асосий э'тибор Арчимболдонинг портретчи ролига қаратилди.
Сюрреализм пайдо бўлиши билан унинг назариётчилари Арчимболдонинг ишларига жиддий э'тибор қаратишди ва 20-асрнинг биринчи ярмида унинг меросига кўплаб мақолалар бағишланди. Густав Хокк Арчимболдо, Салвадор Дали ва Макс Эрнст асарлари ўртасида ўхшашликларни келтириб чиқди.
1978-йилдан Т. ДаКоста Кауфманн Арчимболдо мероси билан шуғулланади ва рассомнинг "Император мавзусидаги вариациялар" диссертациясини ҳимоя қилгани ҳақида ёзади. Унинг 2009-йилда нашр этилган асари замонавий сан'ацҳуносларнинг Арчимболдога бўлган муносабатини умумлаштирди. 1980-йилда Роланд Барт томонидан нашр этилган мақола Арчимболдо асарларига бағишланган.
Арчимболдонинг сюрреализм билан алоқаси унинг аллегориялари тақдим этилган Ню-Ёрк ("Фантастик сан'ат, дада, сюрреализм ", 1937) ва Венеция шаҳарларида бўлиб ўтган муҳим кўргазмаларда ("Арчимболдонинг та'сири: ХВИ асрдаги расмдаги шахснинг эволюцияси", Палаззо Грасси, 1987) намойиш этилди. Арчимболдо меросининг энг йирик энсиклопедик кўргазмаси 2008-йилда Венада бўлиб ўтди, унда унинг 150 га яқин асарлари, жумладан, графикалар тақдим этилди. Арчимболдонинг сан'ат бозорида жуда кам асарлари мавжуд бўлишига қарамай, уларнинг ауксион нархи 5 дан 10 миллион долларгача. Мутахассисларнинг та'кидлашича, бундай машҳурлик даражасида рассом учун бу жуда камтарин[8][9].
Арчимболдонинг сан'ат мероси, айниқса, унинг дастлабки асарлари ва ан'анавий услубдаги расмлари билан боғлиқлиги сабабли, деярли сақланиб қолмаган. Ҳаммаси бўлиб унинг 20 га яқин суратлари сақланиб қолган, аммо замондошлари ва ўша давр ҳужжатларига кўра яна кўплари йўқолган. Рассомнинг озгина ўзгаришлар билан такрорлаган "Тўрт унсур" ва " Тоʻрт фасл" асарлари энг машҳурларидир. Унинг асарлари орасида " Кутубхоначи ", "Ҳуқуқчи", " Ошпаз ", " Коса сақловчи " ва бошқа расмлар бор[10]. Арчимболдонинг асарлари Италия (жумладан, Уффизи галереяси), Франсия ( Лувр ), Австрия, Чехия, Испания, Швеция ва АҚШ давлат музейлари ва шахсий коллексияларида сақланади.
Адабиёт ва оммавий маданиятда
ХВИИ асрда испаниялик бир қатор ёзувчилар Филипп ИИ Арчимболдонинг ба'зи расмларини сотиб олганлигини ҳисобга олиб, унинг ижодига ишора қиладилар. Мигел де Сервантеснинг "Дон Кихот" романидаги гротеск тасвирларида, масалан, улкан сохта бурун, унинг ишини эслайди[11]. У Франсиско де Кеведонинг асарларида ҳам учрайди[12]. Замонавий Лотин Америкаси адабиётига мурожаат қиладиган бўлсак, у Роберто Боланонинг 2666 асарида пайдо бўлади, унда муаллиф рассомнинг исмини бош қаҳрамонлардан бири Бенно фон Арчимболди учун ишлатади.
Арcимболдонинг "Сув" расми Канзас прогрессив рок- гуруҳи томонидан 1975-йилги " Масқуэ" албомининг муқоваси сифатида ишлатилган ва Томас Сзаснинг "Руҳий касаллик афсонаси" нинг 1977-йил Паладин нашри муқовасида ҳам намойиш этилган[13].
Галерея
-
Муқаддас Рим императори Максимилиан ИИ. австриялик ва унинг рафиқаси испаниялик Инфанта Мария болалари билан, тахминан. 1563-йил, Амбрас қал'аси
-
Юрист, 1566, Миллий музей, Швеция
-
Кутубхоначи, 1566, Скоклостер қал'аси, Швеция
-
Официант, 1574-йил
Тўрт фасл
-
Баҳор, [14] 1563, Реал Аcадемиа де Беллас Артес де Сан Фернандо, Мадрид
-
Ёз, 1563-йил, Сан'ат тарихи музейи, Вена
-
Куз, 1573-йил, Лувр музейи, Париж
-
Қиш, 1563-йил, Сан'ат тарихи музейи, Вена
Тўрт унсур
-
Ҳаво, тахминан. 1566, (нусха), шахсий коллексия
-
Олов 1566, Сан'ат тарихи музейи, Вена, Австрия
-
Ер,1566, шахсий коллексия, Австрия
-
Сув, 1566, Сан'ат тарихи музейи, Вена, Австрия
Яна қаранг
- Жан Бруэгҳел оқсоқол
- Яширин юзлар
- Ян ван Кессел оқсоқол
- Кутубхоначи (расм)
- Бекинмачоқ (расм)
Ҳаволалар
- ↑ Луcиано Cанепари. „Арcимболдо“ (ит). ДиПИ Онлине. Қаралди: 2021-йил 5-феврал.
- ↑ „Гиусеппе Арcимболдо Биограпҳй“. Гиусеппе-арcимболдо.орг. 2010-йил 25-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 16-июл.
- ↑ Маиорино, Гианcарло. Тҳе Портраит оф Эccентриcитй: Арcимболдо анд тҳе Маннерист Гротесқуэ. Тҳе Пеннсйлваниа Стате Университй Пресс, 1991. ИСБН 0-271-00727-3.
- ↑ 4,0 4,1 Элҳард, К. C. (2005). "Реопенинг тҳе Боок он Арcимболдўс Либрариан". Либрариэс & Cултуре 40 (2): 115–127. дои:10.1353/лаc.2005.0027.
- ↑ Росенберг, Карен. „Северал Обсессионс, Унитед он тҳе Cанвас“. НЙ Тимес (2010-йил 23-сентябр). Қаралди: 2012-йил 30-декабр.
- ↑ Гонзáлез де Амезúа, Мерcедес „Ла cолеccиóн“, . Гуíа дел Мусео. Мадрид: Реал Аcадемиа де Беллас Артес де Сан Фернандо, 2012 — 44–45-бет. ИСБН 978-84-96406-26-1.
- ↑ [Литературе: Тҳе Арcимболдо Эффеcт: Трансформатионс оф тҳе фаcе фром тҳе 16тҳ то тҳе 20тҳ Cентурй. Аббевилле Пресс, Неw Ёрк, 1ст Эдитион (Септембер 1987). ИСБН 0896597695. ИСБН 978-0896597693.]
- ↑ Cарол Вогел. „Арcимболдо Wорк Боугҳт ин Тиме фор Эхҳибитион“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2010-йил 16-сентябр). Қаралди: 2014-йил 31-октябр.
- ↑ Блаке Гопник. „Арcимболдўс 'Фоур Сеасонс' wилл жоин Натионал Галлерй оф Арт cоллеcтион“. Wашингтон Пост (2010-йил 17-сентябр). Қаралди: 2014-йил 31-октябр.
- ↑ Wернер Криэгескорте (2000). Арcимболдо. Эдиз. Инглесе. Тасчен. п. 16—20. ИСБН 978-3-8228-5993-3
- ↑ де Армас, Фредериcк А. (2004). "Нерўс Голден Ҳоусе: Италиан Арт анд тҳе Гротесқуэ ин Дон Қуижоте, Парт ИИ". Cервантес: Буллетин оф тҳе Cервантес Соcиэтй оф Америcа 24 (1): 143–71.
- ↑ Левиси, Маргарита (1968). "Лас фигурас cомпуэстас эн Арcимболдо й Қуэведо" (эс). Cомпаративе Литературе 20 (3): 217–35. дои:10.2307/1769441. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_cомпаративе-литературе_суммер-1968_20_3/паге/217.
- ↑ Сеэ тҳе 1977 Паладин эдитион оф Тҳе Мйтҳ оф Ментал Иллнесс
- ↑ Фернандо, Реал Аcадемиа де ББАА де Сан „Арcимболдо, Гиусеппе - Ла Примавера“ (эс). Аcадемиа Cолеccионес. Қаралди: 2020-йил 31-март.
Ҳаволалар
Медиа релатед то Гиусеппе Арcимболдо ат Wикимедиа Cоммонс
- Гиусеппе-Арcимболдо.орг (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-03-23 санасида архивланган) Жузеппе Арcимболдонинг тўлиқ асарлари
- Гиусеппе Арчимболдо cоллеcтион .
- "Арcимболдонинг кўзлар учун байрами" (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-10-10 санасида архивланган) Арчивед Смитҳсониан журнали