Kabye

Кабе (ўз номи: коретиба, катиба, кабиэма, кабуре, бекабурум, cабре) — шимоли-шарқда, шунингдек, Того штатининг марказий минтақасида яшовчи халқ. Характерли тил — Нигер-Кордофания оиласининг Гур гуруҳига мансуб Кабрé. 1978-йилдан лотин алифбосига асосланган ёзув. Каби халқининг аксарияти анъанавий эътиқодларга — аждодларга сиғинишга, табиатнинг жонланишига ва олий худо Эсога ишонишга эътироф этади. Бундан ташқари, кам сонли одамлар учун суннийлик ва католиклик характерлидир.

Асосий машғулотлари

Кабе халқининг анъанавий касби қўриққа асосланган деҳқончилик ҳисобланади. Кабе аҳолиси ловия, тариқ, фонио, жўхори ва ер ёнғоғи; қуруқ ва қумлоқ ерларда шоли ва ямс етиштиради. Ёғли палма меваларини йиғиш кенг тарқалган. Деҳқончилик билан бир қаторда чорвачилик, ҳусусан, майда ва йирик қорамол боқиш ҳам кенг тарқалган. Улар парранда гўшти ва итларни ҳам сақлашади ва истеъмол қилинади. Ҳунармандчиликнинг энг ривожланган турлари ёғочга ишлов бериш, сомон ва ёғочдан безак ясаш, безак газламалари, сават тўқишдир.

Таомлари

Кабе асосан ўсимлик маҳсулотлари ва таомлари — сабзавотлар, тариқ пишириқлари, донли маҳсулотларни ҳамда сут ҳам истеъмол қилишади. (Андрианов, Попов 1999: 209).

Ижтимоий ташкилот

Анъанавий жамиятнинг асосини ёш гуруҳлари, кўп оилали қишлоқ жамоалари, яширин эркаклар уюшмалари, отасининг уруғи (ота тарафидаги қон қариндошлари жамоаси) ташкил этади. Никоҳдан кейинги вирилокал келишув (эр-хотиннинг эрининг оиласи билан яшаши), сотиб олиш никоҳи, сорорат (эркак ўз хотинининг бир нечта опа-сингиллари ёки амакиваччаларига бир вақтнинг ўзида ёки кетма-кет уйланиши), кўпхотинлилик (бир эркакнинг бир нечта аёл билан турмуш қуриши), левират (эркак бир вақтнинг ўзида икки ёки ундан ортиқ опа-сингилларга турмушга чиқадиган одат) маросимлари сақланиб қолган.

Анъаналар

Кабе аҳолисининг қишлоқлари жуда тарқоқ. Улар „сукала“ бинолар мажмуалари билан ажралиб туради: (тўртбурчак ва думалоқ шаклдаги) лой деворлари бўлган панжара билан ўралган турар-жойлар.

Анъанавий эркаклар кийимлари узун зиғир кўйлак, шортилар, аёллар кийимлари эса ранг-баранг кўйлаклар, свитерлар, юбкаларни ташкил қилади.

Адабиётлар

• Андрианов Б. В., Попов В. А. Кабиэ // Дунё халқлари ва динлари / Боб. эд. В. А. Тишков. М.: Буюк рус энциклопедияси, 1999. — С. 209-210.
• Ковалев С. М. / Совет энциклопедик луғати. — М.: Совет Энциклопедияси. 1979-йил.
• Наумов К. Н. / Дунё мамлакатлари ва халқлари. Африка. Ғарбий ва Марказий Африка. — М.: Ўйладим. 1979. — С. 352.
• Первушин В. Ғарбий Африка мамлакатлари иқтисодий ривожланишининг хусусиятлари. // Осиё ва Африка бугун.: Ойлик. илмий ва жамият.-сувланган. журнал, 1997-йил, №. 5. — М.: 1997. — С. 48-51.