Kale
Кале — Франсиянинг шимолий қисмидаги шаҳар. Паде-Кале департаментининг маъмурий маркази. Аҳолиси 76 минг кишидан зиёд (1990-йиллар ўрталари). Халқаро аҳамиятга эга транспорт йўлларига эга. Паде-Кале бўғозидаги порт ҳисобланади. Каледан денгиз йўли орқали Буюк Британияга йўловчилар ташилади. Машинасозлик, кимё, озиқовқат саноатлари ривожланган. Қадимдан тўр (кружева) тўқилади, кашта тикилади. Шаҳарга ИХ-Х асрларда асос солинган. ХИИИ асрдан бошлаб Англия билан Франсия ўртасидаги савдо алоқаларида муҳим аҳамиятга эга бўлган. ХИВ-ХВИ асрларда шаҳар инглизлар қўл остида бўлган[1].
| Кале | |
|---|---|
|
| |
| Жойлашув | Франсия |
| Вебсайт | Cитй; Порт |
| Харита | |
Тарихи

ХИИИ асрда Кале графи Булон томонидан балиқчилар қишлоғидан катта қирғоқ қал’асига айлантирилди. Крейсидаги ғалабадан сўнг (1346-йил) инглиз қироли Эдвард ИИИ бутун йил давомида Калени ололмади[2].
1558-йилга қадар шаҳар инглизлар қўл остида эди. Герсоги Гуисе Меррй Тудордан уни қайтариб олди. Бу Англиянинг континентал Европадаги охирги ҳудуди эди. 1596-йил 24-апрел кунги қамалдан сўнг шаҳар испан қўшинлари томонидан босиб олинди. Вервин шартномаси асосида у Франсияга қайтарилди[3][4].
Диққатга сазовор жойлари
Қурол майдони

Плей-д’Армес — ўрта асрларда Каледаги энг катта майдонлардан бири эди. Унда Каленинг рамзларидан бири бўлган Тоур ду Гуэт қўриқлаш минораси жойлашган. Англия истилоси даврида (1347-1558) бу майдон Бозор майдони деб аталган. Кале франсуз қўшинлари томонидан қўлга киритилгандан сўнг, Гуисе герцоги шаҳар аҳолисига Армес майдонида йилига икки марта ярмарка ўтказиш ҳуқуқини берди. Бу майдонда ярмарка ва бозорлар асосан чоршанба ва шанба кунлари бўлиб ўтган[5].
Тоур ду Гуэт минораси
Қўриқчи минораси (Тоур ду Гуэт) 1229-йилда Булон графи Филипп И буйруғи билан Кале мудофаа истеҳкомининг бир қисми сифатида қурилган. Унинг баландлиги 35-39 метр (турли манбаларга кўра). 1580-йилги зилзила натижасида минора деярли бутунлай вайрон бўлди. Минора 1606-йилда қайта тикланган ва шаҳар савдогарлари томонидан бозор сифатида ишлатилган[6][7]. 1658-йилда у ёнғиндан жиддий зарар кўрган ва 30 йилдан ортиқ вақт давомида тикланмаган. Минора баландлиги туфайли шаҳар ҳокимияти томонидан кўп асрлар давомида кузатув пости сифатида фойдаланилган[8] .
Шаҳар ҳокимияти биноси
Қўшни Беффрой минораси билан шаҳар ҳокимияти биноси ду Солдат Инcонну майдонида жойлашган. Бино 1911-1925-йилларда Фламанд Уйғониш даври услубида 1818-йилда бузиб ташланган собиқ мерияси ўрнида қурилган. Шаҳардаги энг нафис бинолардан бири бўлган.нБеффрой минорасининг баландликдаги 74 метр ташкил этади. Шимолий Франсия ва Белгиянинг Беффрой минорасининг бир қисми ЙУНЕСКОнинг Жаҳон мероси рўйхатига киритилган. 1347-йилда Кале қўлга киритилгандан сўнг қирол Эдвард ИИИ томонидан Кале фуқароСИ Огуст Роденнинг машҳур ҳайкали қўйилган[9].
Нотр-Дам собори
ХИИИ асрда қурилган Нотр-Дам собори (Нотре-Дам де Кале) шаҳарнинг энг қадимги биноларидан биридир. Собор минораси ХИВ аср охири — ХВ аср бошларида қурилган. Соборда Фламанд, Готика, Англо-Норман ва Тудор меъморчилиги элементлари мавжуд. Хоч шаклига эга Собор Бокира Марямга бағишланган. У тўртта ибодатхонадан иборатдир. Собор бир неча марта қайта қурилган. Асосий қурбонгоҳ 1628-йилда Генуядан олиб келинган Каррара мармаридан қурилган[10].
Собор 1913-йилда тарихий ёдгорлик мақомини олди. 1915-йил 15-январда портлаш пайтида унинг витражлари жиддий шикастланган. 1921-йил 6-апрелда Франсиянинг бўлажак президенти генерал де Голл ва Ивон Вандроух бу ерда никоҳдан ўтишади. Иккинчи жаҳон уруши пайтида собор биноси жиддий шикастланган. Урушдан сўнг собор қисман тикланган, аммо эски қурбонгоҳ ва ички безакнинг бир қисми йўқолган[11].
Иқтисодиёти
Кале Франсия шимолидаги энг йирик транспорт марказидир. Англиядаги Кале ва Довер ўртасидаги паром линияси икки мамлакат ўртасидаги асосий юк оқимини олиб боради. 1994-йилда темир йўл туннели очилгандан сўнг, паром қатнови қисқарди. Бошқа томондан, туннелнинг очилиши туфайли Кале орқали йўловчи ташиш кескин ошди[12].
Аҳоли бандлиги таркиби:
қишлоқ хўжалиги — 0,3% саноат — 12,2% қурилиш — 4,5% савдо, транспорт ва хизматлар — 44,7% давлат ва коммунал хизматлар — 38,3% Ишсизлик даражаси (2017 йил) — 27,6% (бутун Франсия — 13,4%, Пас-де-Кале департаменти — 17,2%). Бир киши бошига ўртача йиллик даромад — 16 710 евро (бутун Франсия — 21 110, Пас-де-Кале департаменти — 18 610).
Манбалар
- ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ ИНСЕЭ cоммуне филе
- ↑ Cомпаратеур де территоире: Аире д'аттраcтион дес виллес 2020 де Cалаис (073), Cоммуне де Cалаис (62193), ИНСЕЭ
- ↑ Ридделл, Жуне; Ридделл, Лен „Ҳисторй“. Cалаис.wс. 2012-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 5-феврал.
- ↑ „C. ИВЛИ CАЭСАРИС CОММЕНТАРИОРВМ ДЕ БЕЛЛО ГАЛЛИCО ЛИБЕР ҚВАРТВС“.
- ↑ Ларрингтон, Cаролйне. Wомен анд Wритинг ин Медиэвал Эуропе: А Соурcебоок. Тайлор анд Франcис, 2004 — 180-бет. ИСБН 978-0-203-35824-5.
- ↑ Тресемер, Давид Wард; Счиаппаcассе, Роберт. Стар wисдом & Рудолф Стеинер: а лифе сеэн тҳроугҳ тҳе ораcле оф тҳе солар cросс. СтеинерБоокс, 2007 — 277-бет. ИСБН 978-0-88010-574-3.
- ↑ Гоодрич, Самуэл Грисwолд. А пиcториал ҳисторй оф Франcе. Э.Ҳ. Бутлер & Cо., 1861 — 124-бет.
- ↑ Тҳомас Cоок Лтд. Cоок'с тоурист'с ҳандбоок фор Ҳолланд, Белгиум, анд тҳе Рҳине. Тҳомас Cоок & Сон, 1877. Қаралди: 2012-йил 5-феврал.
- ↑ Балдwин, Тҳомас. Липпинcотт'с проноунcинг газеттеэр: а cомплете проноунcинг газеттеэр ор геограпҳиcал диcтионарй оф тҳе wорлд .... Ж.Б. Липпинcотт, 1856 — 332-бет.
- ↑ Мало, Ҳенри. Ун гранд феудатаире, Ренауд де Даммартин эт ла cоалитион де Боувинес: cонтрибутион а л'éтуде ду рèгне де Пҳилиппе-Аугусте. Ҳ. Чампион, 1898.
- ↑ Туcкер, Спенcер. А глобал чронологй оф cонфлиcт: фром тҳе анcиэнт wорлд то тҳе модерн Миддле Эаст. АБC-CЛИО, 2009 — 304-бет. ИСБН 978-1-85109-667-1.