Калев (Калева) Карел-Фин мифологиясида Карелия, Фин қаҳрамонларининг — баъзан унинг ўғиллари деб аталадиганВяйнемойнен, Илмаринен, Лемминкяйнен аждоди. Элиас Лённротнинг „Калевала“ шеърий эпосининг номи унинг исмидан келиб чиққан. Калевала (фин: Калевала) — мамлакатнинг эпик номи, сўзма-сўз — „Калев яшайдиган жой“[1].

Эстон мифологиясида Калев — афсонавий гигант қаҳрамон, Вир қирғоғидаги ҳукумат-князликнинг асосчиси, Эстония миллий қаҳрамони Калевипоэгнинг (эстонча: Калевипоэг — Калевнинг ўғли), худди шу номдаги Эстония миллий эпоси Калевипоэгнинг бош қаҳрамонининг отаси. Сириус унинг юлдузи, Орион юлдуз туркуми Калевнинг қиличи деб ҳисобланади[2]. Қадимги афсоналарга кўра, Калев ўлган эрининг қабрини ёпиш учун унинг хотини Линда томонидан судраб келтирилган улкан харсангтошлардан ҳосил бўлган Тоомпеа (Вишгород) Таллин тепалиги остида дафн этилган. Афсонага кўра, Юлемисте кўли унинг кўз ёшларидан пайдо бўлган[3].

Карело-Фин мифологиясининг қаҳрамони, эҳтимол, ҳақиқий тарихий прототипга эга бўлган бўлиши мумкин. Хусусан, ИХ-асрнинг иккинчи ярмидан кечиктирмай тузилган, ХИ-аср қўлёзмасида сақланган ва аслида „қаҳрамонлик даври“ халқлари ва уларнинг ҳукмдорларининг ўзига хос „каталоги“ни ифодаловчи қадимги инглиз „Видсид“ эпик поэмасида, қандайдир бир Келик (Cæлиc) тилга олинади, бу дунё бўйлаб саёҳат қилган асарнинг бош қаҳрамони ва эҳтимол, муаллиф сўзларига кўра, „финларни бошқарган“ (wэолд Финнум). Нима бўлганда ҳам, қадимги инглиз барди (скоп) томонидан фин қаҳрамонининг исми тилга олинишининг ўзи унинг эрта ўрта асрлардаги Шимолий Европадаги шон-шуҳратидан далолат беради[4].

Калев исми замонавий Эстонияда кенг қўлланади.

Калев номидан, эҳтимол, Таллиннинг рус тилидаги қадимги номи — Коливан (Калевен линна), араб географи Ал-Идрисий асаридан (1154) ва қадимги рус ва рус ёзма манбаларидан (1223-йилдан бошлаб ХВИИИ-аср бошларигача) маълум. Бу бузилган Эстония эстонча: Калеван — „Калев билан боғлиқ“ сўзидан келиб чиққан бўлиши мумкин.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Видсид / Пер. В. Г. Тихомирова // Древнеанглийская поэзия. — М., 1982. — С. 15.
  2. ↑ Петрухин В. Я.. Мифы финно-угров. М.: Астрель; АСТ; Транзиткнига, 2005 — 135-бет. 
  3. ↑ Видсид // Древнеанглийская поэзия / Комм. О. А. Смирницкой. — М., 1982. — С. 254.
  4. ↑ Колывань, старинное русское название Ревеля. Колывань, старинное русское название Ревеля // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Адабиётлар

  • Калев // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1895. — Т. ХИВ. — С. 12.