Камасит - темир ва никелнинг қотишмаси бо'либ, у Ерда фақат метеоритларда учрайди. Халқаро Минералогия Ассоциацияси (ИМА) ма'лумотларига ко'ра, бу минерал табиий темирнинг никелга бой нави ҳисобланади[1][2]. Темир: никел нисбати 90%:10% ва 95%:5% орасида; оз миқдорда бошқа элементлар, масалан, кобалт ёки углерод ҳам мавжуд бо'лиши мумкин. Минерал металл порлашига эга, кулранг ва аниқ бо'линиши ё'қ, аммо унинг кристалли тузилиши изометрик-гексоктаэдралдир. Унинг зичлиги 8 га яқин г / см 3 ва унинг қаттиқлиги Моҳс шкаласи бо'йича 4 га тенг. У ба'зан балкенеисен деб ҳам аталади.

Бу ном 1861-йилда яратилган бўлиб, юнонча “ камак ” ёки “ камакс ” сўзидан олинган бўлиб, узум устуни деган маънони билдиради. У темир метеоритларининг (октаҳедрит ва гекседрит турлари) асосий таркибий қисмидир. Октаэдритларда у таэнит билан аралашиб, Wидманстäттен нақшларини ҳосил қилувчи тасмаларда учрайди. Гексаэдритларда Нейман чизиқлари деб аталадиган нозик параллел чизиқлар ко'пинча ко'ринади, бу та'сирлардан зарба туфайли қо'шни камацит плиталарининг структуравий деформациясига далилдир.

Ба'зида камацит таэнит билан шунчалик чамбарчас аралашган бо'лиши мумкинки, уларни визуал равишда ажратиб ко'рсатиш қийин, плессит ҳосил қилади. Энг катта ҳужжатлаштирилган камацит кристали 92×54×23 cентиметр (36.2×21.3×9.1 ин) бо'лган[3].

Жисмоний хусусиятлар

Камасит жуда ко'п ноёб жисмоний хусусиятларга эга, шу жумладан Томсон тузилмалари ва жуда юқори зичлик.

Идентификация

Камасит шаффоф эмас ва унинг юзасида одатда кулранг чизиқлар ёки "ко'рпа" нақшларининг турли хил соялари мавжуд. Камасит металл ёрқинлигига эга. Камаситнинг қаттиқлиги у бошдан кечирган зарба даражасига қараб фарқ қилиши мумкин, лекин одатда моҳс қаттиқлик шкаласида то'ртинчи о'ринни эгаллайди. Шок камацитнинг қаттиқлигини оширади, аммо бу зарба тарихини аниқлашда 100% ишончли эмас, чунки камацитнинг қаттиқлиги ошиши мумкин бо'лган ко'плаб бошқа сабаблар мавжуд[4].

Камаситнинг о'лчанган зичлиги 7.9 г/cм3 тенг7.9 г/cм3 . У катта кристалл одатига эга, аммо табиий ҳодисаларда одатда индивидуал кристалларни ажратиб бо'лмайди. Камацитда парчаланиш текисликлари мавжуд эмас, бу эса унинг синишига олиб келади. Камасит магнит ва изометрик бо'либ, у оптик жиҳатдан изометрик тарзда ҳаракат қилади.

Камасит таэнит ва плессит деб аталадиган камацит ва таэнитнинг аралаш майдони билан содир бо'лади[5].

Таэнитда ко'проқ никел мавжуд (12 дан 45 гача wт. % Ни) камацитга қараганда (5 дан 12 гача wт. % Ни). Никел таркибининг ко'пайиши таэнитнинг юзга ё'налтирилган бирлик ҳужайрага эга бо'лишига олиб келади, камацитнинг юқори темир миқдори эса унинг бирлик ҳужайрасини тана марказида бо'лишига олиб келади. Бу фарқ никел ва темирнинг о'лчамлари о'хшаш, аммо атомлараро магнит ва квант о'заро та'сиридан келиб чиқади[6].

Тетрагонал фаза

Рентген кукунлари синовларида ва кейинчалик микроскоп остида кузатилган тетрагонал фазанинг далиллари мавжуд. Иккита метеорит синовдан о'тказилганда, "тетрагонал бирлик ҳужайра асосида индексланиши мумкин бо'лган, лекин куб ёки олти бурчакли бирлик катаклари асосида эмас" д-қийматларини берди[6]. Бу темирнинг олти бурчакли полиморфи бо'лган электрон темир эканлиги тахмин қилинган.

Томсон тузилмалари

Одатда Wидманстäттен нақшлари деб аталадиган Томсон тузилмалари камацитни о'з ичига олган метеоритларда тез-тез учрайдиган то'қималардир. Булар одатда камацит ва таэнит о'ртасида алмашинадиган бантлардир. 1804-йилда Уилям Томсон намунани нитрат кислота (ҲНО) билан тозалашдан со'нг кутилмаган геометрик нақшларни ко'риб, бу тузилмаларга қоқилиб қолди.ҲНО</бр> ҲНО). У о'з кузатишларини франсуз журналида нашр этди, аммо Наполеон урушлари туфайли о'ша пайтдаги метеоритларни тадқиқ қилиш билан шуг'улланган инглиз олимлари унинг ишини ҳеч қачон кашф эта олишмади. Фақат 1808-йилда, то'рт йил о'тгач, худди шу нақшлар темир метеоритларни иситаётган граф Алоис фон Бек Видманстеттен томонидан камацит ва таэнитнинг турли хил оксидланиш тезлигидан келиб чиққан геометрик нақшларни пайқаганида топилган[7]. Wидманстäттен о'зининг ко'плаб ҳамкасбларига ушбу нақшлар ҳақида ёзишмаларда айтиб берди, натижада улар ко'пчилик адабиётларда Wидманстäттен нақшлари деб номланади.

Томсон тузилмалари ёки Wидманстäттен нақшлари метеорит совиши билан яратилади; юқори ҳароратларда темир ва никел ҳам юз марказли панжараларга эга. Метеорит ҳосил бо'лганда, у бутунлай эриган таэнит шаклида бошланади (1500 дан ортиқ). °C) ва у 723 дан ошиб кетганда °C қотишманинг асосий метастабил фазаси таэнитга айланади ва камацит чо'кма бошлайди. Айнан шу ойнада метеорит 723 дан пастроқ совиб туради °C, бу ерда Томсон тузилмалари ҳосил бо'лади ва улар метеоритнинг ҳарорати, босими ва таркибидан катта та'сир ко'рсатиши мумкин[5].

Оптик хусусиятлар

Камасит шаффоф эмас ва фақат акс эттирилган ёруг'лик микроскопида кузатилиши мумкин. Бу изометрик ва шунинг учун изотропик тарзда ҳаракат қилади.

Метеорит 750 дан пастга совиганида °C темир камацит фазасига о'тганда магнитланади. Ушбу совутиш пайтида метеорит ан'анавий бо'лмаган термореманент магнитланишни олади. Эрдаги термореманент магнитланиш эр қобиг'ида ҳосил бо'лган темир минералларини беради, улар хона ҳароратида бир хил майдонда ҳосил бо'лганидан ко'ра юқори магнитланиш. Бу ан'анавий бо'лмаган термореманент магнитланишдир, чунки у таэнит камацитгача совутилганда пайдо бо'ладиган кимёвий қолдиқ жараёнга бог'лиқ. Буни айниқса қизиқ қиладиган нарса шундаки, бу 0,4 оэрстед (Оэ белгиси) каби кучли эканлиги ко'рсатилган оддий хондритларнинг барча магнит майдонини ҳисобга олиши ко'рсатилган[8].

Кристаллография

Камасит - изометрик минерал бо'либ, танаси кубик марказлаштирилган бирлик ҳужайрага эга. Камасит одатда йирик кристалларда топилмайди; аммо аномал равишда энг катта камацит кристали топилган ва ҳужжатлаштирилган 92 × 54 × 23 сантиметр[9]. Катта кристаллар жуда кам бо'лса ҳам, кристаллография Томсон тузилмаларининг шаклланишида муҳим рол о'йнашини тушуниш жуда муҳимдир.

Симметрия

Камасит изометрик, гексоктаэдрал кристалларни ҳосил қилади, бу кристалларда ко'плаб симметрия элементларига эга бо'лишига олиб келади. Камасит Ҳерманн-Маугуин ёзувида 4/м 3 2/м синфига то'г'ри келади, я'ни у учта то'ртта о'қ, то'ртта уч о'қ ва олтита иккита о'қ ва то'ққизта ойна текислигига эга. Камаcите Фм 3 м космик гуруҳига эга.

Бирлик катак

Камасит а-(Фе, Ни), Фе нинг такрорланувчи бирлигидан иборатФе</бр> Фе Ни</бр> Фе, бу а = 8,603 нинг ҳужайра о'лчамларини ташкил қилади Å, З = 54 Å ; В = 636,72 Å 3 . Нол валентли темир (металл Фе 0) атомларининг атомлараро магнит ва квант о'заро та'сири бир-бири билан о'заро та'сир қилиши камацитнинг тана марказида жойлашган панжарага эга бо'лишига олиб келади.

Кимё

Формула ва доминант элементлар

Камасит а-(Фе, Ни), Фе нинг такрорланувчи бирлигидан иборатФе</бр> Фе Ни</бр> Фе, бунда темир ва никелнинг валентлиги нолга тенг (Фе 0 ва Ни 0), чунки улар темир метеоритларида тез-тез учрайдиган металл маҳаллий элементлардир. Микроэлементлардан ташқари, у одатда 90% темир ва 10% никелдан иборат деб ҳисобланади, аммо 95% темир ва 5% никел нисбатига эга бо'лиши мумкин. Бу темирни камацитнинг ҳар қандай намунасида доминант элементга айлантиради. У Дана ва Никел-Струнз таснифлаш тизимларида маҳаллий элементлар билан гуруҳланган[6].

Шаклланиш шартлари

Камасит тахминан 723 йилда шакллана бошлайди °C, бу ерда темир юз марказидан тана марказига бо'линади, никел эса юз марказида бо'либ қолади. Бу жойларни жойлаштириш учун никелни атрофидаги жойларга сиқиб чиқарадиган юқори темир консентрацияси ҳосил бо'ла бошлайди, бу эса никелнинг охирги элементи бо'лган таэнитни ҳосил қилади.

Из элементлари

Камацитнинг из элементлари бо'йича ко'плаб тадқиқотлар олиб борилди. Камацит таркибидаги энг муҳим из элементлари галюм, германий, кобалт, мис ва хромдир . Кобалт никел миқдори 5,26% дан 6,81% гача, кобалт миқдори эса 0,25% дан 0,77% гача бо'лиши мумкин бо'лган энг машҳур[10]. Ушбу из элементларнинг барчаси металлдир ва уларнинг камацит таэнит чегараси яқинида ко'риниши метеорит пайдо бо'лган муҳит ҳақида муҳим маслаҳатлар бериши мумкин. Масс-спектрометрия шуни ко'рсатдики, камацитда катта миқдорда платина о'ртача 16,31 (мкг/г), иридий о'ртача 5,40 (мкг/г), осмий о'ртача 3,89 (мкг/г), волфрам бор. ўртача 1,97 (мкг/г), олтин ўртача 0,75 (мкг/г), рений ўртача 0,22 (мкг/г) бўлиши керак[11]. Кобалт ва платинанинг катта миқдори энг диққатга сазовордир.

Камаситни олтингугуртлаш лаборатория шароитида экспериментал равишда амалга оширилди. Олтингугуртланиш уч хил фазага олиб келди: моно-сулфид қаттиқ эритмаси (Фе</бр> Фе (Ни, Cо)</бр> Фе С), пентландит фазаси (Фе</бр> Фе (Ни, Cо)</бр> Фе С</бр> Фе), шунингдек, П га бой фаза. Бу қуёш туманлиги билан бир вақтда шароит яратиш учун лабораторияда қилинган. Ушбу ма'лумотлар билан эрта қуёш тизимининг термодинамик, кинетик ва физик шароитлари ҳақида ма'лумот олиш мумкин эди. Бу ҳали ҳам тахминий бо'либ қолмоқда, чунки метеоритлардаги ко'плаб сулфидлар беқарор ва ё'қ қилинган[12]. Камасит ҳам точилинитга айланади (Фе2+</бр> Фе2+</бр> Фе</бр> Фе С</бр> Фе (ОҲ)</бр> Фе). Бу бутун метеоритнинг қанчалик о'згарганлиги ҳақида ма'лумот бериш учун фойдалидир. Камаситнинг точилинитга о'згаришини петрологик микроскопларда, сканерлаш электрон микроскопида ва электрон микропроб таҳлилида ко'риш мумкин. Бу тадқиқотчиларга намунада содир бо'лган о'згаришлар миқдорини осонгина индекслаш имконини бериш учун ишлатилиши мумкин. Кейинчалик бу индексга метеоритнинг о'згариши унчалик аниқ бо'лмаган бошқа жойларини таҳлил қилганда мурожаат қилиш мумкин[13].

Таэнит билан алоқаси

Таэнит камацит -танит қаттиқ эритмасининг никелга бой охирги элементидир. Таэнит табиий равишда Ерда учрайди, камацит эса фақат космосдан келганида Ерда топилади. Камасит таэнит ҳосил қилади ва никелни атрофдаги ҳудудга чиқариб юборади, бу ҳудуд таэнитни ҳосил қилади. Камацит панжарасининг юз марказлаштирилган табиати ва никел панжарасининг тана марказлаштирилган табиати туфайли иккаласи бир-бири билан алоқа қилганда мураккаб бурчаклар ҳосил қилади. Бу бурчаклар Томсон тузилишида макроскопик тарзда намоён бо'лади. Шунингдек, бу муносабат туфайли биз атаксит, гекседрит ва октаэдрит атамаларини оламиз. Атаксит қо'пол равишда олти бурчакли ёки октаэдрал тузилмани ко'рсатмайдиган метеоритларга ишора қилади. Ог'ирлиги 6% ёки ундан кам никелдан ташкил топган метеоритлар камацитнинг кристалли тузилиши изометрик бо'лганлиги ва метеоритнинг кубик бо'лишига олиб келганлиги сабабли ко'пинча гексаэдритлар деб аталади. Худди шундай, агар метеоритда юз марказли таэнит ҳукмрон бо'лса, у октаэдрит деб аталади, чунки камацит таэнитнинг октаэдрал кристалли чегараларидан ажралиб чиқади ва метеорит октаэдрал ко'ринади. Гексаэдритлар ҳам, октаэдрит ҳам метеорит кристалл текисликлари бо'йлаб парчаланганда ёки Томсон тузилмаларини та'кидлашга тайёр бо'лганда пайдо бо'лади, шунинг учун ко'пчилик ното'г'ри атаксит.. деб аталади[5][14].

Иссиқликни кимёвий тушунтириш

Микроэлементлар камацит ҳосил бо'лишида турли ҳароратларда таҳлил қилинган, аммо таэнит таркибидаги микроэлементлар метеоритнинг ҳосил бо'лиш ҳарорати ҳақида ма'лумот беришга ко'проқ мос келади. Метеорит совиб, таэнит ва камацит бир-биридан ажралиб чиқаётганда, ба'зи микроэлементлар таэнит ёки камацитда жойлашишни афзал ко'ради. Таэнит камацит чегарасини таҳлил қилиш микроэлементларнинг якуний жойлашуви бо'йича ҳосил бо'лиш пайтидаги ко'плаб бошқа шароитлар билан бир қаторда совутиш қанчалик тез содир бо'лганлиги ҳақида ма'лумот бериши мумкин. 

Барқарорлик диапазони

Камасит фақат 723 дан паст ҳароратларда барқарор °C[5] ёки 600 °C (Стаcей анд Банержеэ, 2012),[8] бу ерда темир тана марказида жойлашган кристалл тузилишга жойлашиш учун этарлича совийди. Камасит ҳам фақат паст босимларда барқарордир, чунки у фақат космосда ҳосил бо'лади[5].

Шокнинг та'сири

Метеоритнинг зарба тарихини аниқлаш учун камацитда металлографик ва рентген нурланишидан фойдаланиш мумкин. Шок тарихини аниқлаш учун қаттиқликдан фойдаланиш тажриба қилинган, аммо жуда ишончсиз деб топилган. Виcкерс қаттиқлик тести бир қатор камацит намуналарига қо'лланилди ва зарбага учраган метеоритлар 160-170 қийматга эга эканлиги аниқланди. кг/мм ва зарба бо'лмаган метеоритлар 244 гача қийматларга эга бо'лиши мумкин кг/мм.[4] Шок металлографик ва рентген нурлари диффракция усуллари ёрдамида о'лчаш мумкин бо'лган ноёб темир конвертация тузилишини келтириб чиқаради. Шок тарихини аниқлаш учун металлографик ва рентген нурлари диффракция усулларидан фойдалангандан со'нг, Ерда топилган метеоритларнинг 49 фоизида зарба далиллари мавжудлиги аниқланди.

Геологик ҳодисалар

Камасит метеоритлари Ердаги ҳар бир қит'ада топилган ва Марсда ҳам топилган[15].

Метеоритлар

Камасит биринчи навбатда метеоритлар билан бог'лиқ, чунки у юқори ҳарорат, паст босим ва кислород каби бошқа бир нечта реактив элементларга муҳтож. Хондрит метеоритларини мавжуд хондрулларга қараб гуруҳларга бо'лиш мумкин. Учта асосий тури мавжуд: энстатит кондритлари, карбонли хондритлар ва оддий хондритлар. Оддий хондритлар Ерда топилган метеоритларнинг энг ко'п тури бо'либ, барча қайд этилган метеоритларнинг 85% ни ташкил қилади[14]. Оддий хондритларнинг барчаси уч хил манбадан келиб чиққан деб тахмин қилинади, шунинг учун улар ЛЛ, Л ва Ҳ уч хил бо'лади; ЛЛ - паст темир, паст металл, Л - кам темир, Ҳ - юқори темир миқдори. Барча оддий хондритлар камацитни о'з ичига олади, чунки сиз Ҳ дан ЛЛ хондритларига о'таётганда камайиб боради[16]. Камацит, шунингдек, кам учрайдиган ко'плаб метеоритлар мезосидеритлари ва Э хондритларида мавжуд. Э хондритлар асосан энстатитдан ташкил топган хондритлар бо'либ, Ерга тушадиган метеоритларнинг атиги 2% ни ташкил қилади. Э хондритлар оддий хондритларга қараганда бутунлай бошқача манба жинсига эга[14]. Э хондритлардаги камацитни таҳлил қилишда улар таркибида о'ртачадан камроқ никел борлиги аниқланди[17].

Мо'л-ко'ллик

Камацит фақат космосда ҳосил бо'лганлиги ва Ерда фақат метеоритларда топилганлиги сабабли, у Ерда жуда кам миқдорда мавжуд. Қуёш системамиздан ташқарида унинг ко'плигини аниқлаш қийин. Темир, камацитнинг асосий компоненти, коинотдаги олтинчи энг ко'п элемент ва одатда металл деб ҳисобланган ушбу элементларнинг энг ко'п қисмидир[18].

Бирлашган минераллар

Таэнит ва точилинит одатда камацит билан бог'лиқ бо'лган минераллардир. 

Аризона метеор кратери

Камасит Аризона штатидаги Метеор кратерида топилган ва о'рганилган. Метеор кратери сайёрамиздаги биринчи тасдиқланган метеор зарбаси жойи бо'либ, 1950-йилларгача бундай деб тан олинмаган. 1960-йилларда Қо'шма Штатлар Геологик хизмати минерални метеоритларга бог'лайдиган сайт атрофидан то'планган намуналарда камацитни топди[19].

Сайёралар

Камасит асосан метеоритларда ҳосил бо'лади, лекин Марс каби ердан ташқари жисмларда топилган. Бу Марс Эхплоратион Ровер (МЕР) Оппортунитй томонидан кашф этилган. Камацит Марсда пайдо бо'лмаган, лекин у эрга метеорит томонидан қо'йилган. Бу, айниқса, қизиқиш уйг'отди, чунки метеорит камроқ ма'лум бо'лган мезосидеритлар синфига тушди. Мезосидеритлар Ерда жуда кам учрайди ва унинг Марсда пайдо бо'лиши унинг каттароқ манба жинсининг келиб чиқиши ҳақида ма'лумот беради[20].

Фойдаланади

Камацитнинг асосий тадқиқот усули метеорит тарихини ёритишдир. Темир конструксиялардаги зарба тарихига ёки камацит-таэнит чегарасидан фойдаланган ҳолда метеоритнинг пайдо бо'лиш шароитларига қарашдан қат'и назар, камацитни тушуниш бизнинг коинотимизни тушуниш учун калит ҳисобланади. 

Музейлар, университет ва фотосурат намуналарини тайёрлаш

Камацитнинг камдан-камлиги ва умуман зерикарли ко'риниши туфайли у хусусий коллекторлар орасида машҳур эмас. Бироқ, ко'плаб музейлар ва университетларнинг коллексияларида камацит намуналари мавжуд. Одатда камацит намуналари Томсон тузилмаларини ко'рсатиш учун жило ва кислота ёрдамида тайёрланади. Намуналарни тайёрлаш уларни эритувчида ювишни о'з ичига олади, масалан, Томсон Томсон тузилмаларини чиқариш учун нитрат кислота билан қилган. Кейин улар қаттиқ жилоланади, шунинг учун улар порлоқ ко'ринади. Умуман олганда, камацитни таэнитдан осонгина ажратиш мумкин, чунки бу жараёндан со'нг камацит таэнитдан бир оз қуюқроқ ко'ринади[21].

Келажакка қараш

Камасит ва таэнитнинг иккаласи ҳам иқтисодий жиҳатдан қимматли бо'лиш потенциалига эга. Астероид қазиб олишни янада фойдали қиладиган вариант из элементларини то'плаш бо'лади. Бир қийинчилик платина ва олтин каби элементларни тозалаш бо'лади. Платинанинг қиймати тахминан 12 000 АҚШ доллари / кг ва (камасит таркибида 16,11 моддаси мавжуд) мкг/г платина) ва олтин тахминан 12000 АҚШ доллари/кг (камасит таркибида 0,52 моддаси бор) мкг/г олтин); аммо даромадли даромад олиш эҳтимоли жуда паст[22]. Космосдан фойдаланиш учун астероид қазиб олиш анча амалий бо'лиши мумкин, чунки Ердан материалларни ташиш қимматга тушади. Халқаро космик стансиянинг модулларини бошқа миссияларда қайта ишлатиш бо'йича жорий режаларга о'хшаб, космосда космик кемаларни қуриш учун темир метеоритдан фойдаланиш мумкин. НАСА коинотда космик кема қуришнинг дастлабки режаларини илгари сурди[23].

Манбалар

  1. ↑ „Интернатионал Минералогиcал Ассоcиатион (ИМА), Cоммиссион он Неw Минералс, Номенcлатуре анд Cлассифиcатион, ИМА Оффиcиал Лист оф Минералс“.
  2. ↑ Бурке, Э.А.Ж. (2006). „А масс дисcредитатион оф ГҚН минералс“. Тҳе Cанадиан Минералогист. 44-жилд, № 6. 1557–1560-бет.
  3. ↑ П. C. Риcкwоод (1981). „Тҳе ларгест cрйсталс“ (ПДФ). Америcан Минералогист. 66-жилд. 885–907-бет.
  4. ↑ 4,0 4,1 Жаин, В. А.; Гордон, Р. Б.; Липсчутз, М. Э. (1972). „Ҳарднесс оф Камаcите анд Шоcк Ҳисториэс оф 119 Метеоритес“. Жоурнал оф Геопҳйсиcал Ресеарч. 77-жилд, № 35. 6940–6954-бет. Бибcоде:1972ЖГР....77.6940Ж. дои:10.1029/жб077и035п06940..
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Голдстеин, Ж. И. (1965). „Тҳе форматион оф тҳе камаcите пҳасе ин металлиc метеоритес“. Жоурнал оф Геопҳйсиcал Ресеарч. 70-жилд, № 24. 6223–6232-бет. Бибcоде:1965ЖГР....70.6223Г. дои:10.1029/жз070и024п06223.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Рамсден, А. Р. (1966). „Камаcите анд таэните суперструcтурес анд а метастабле тетрагонал пҳасе ин ирон метеоритес“. Тҳе Америcан Минералогист. 51-жилд. 1–2, 37-бет.
  7. ↑ Панетҳ, Ф. А. (1960). „Тҳе дисcоверй анд эарлиэст репродуcтионс оф тҳе Wидманстаттен фигурес“. Геочимиcа эт Cосмочимиcа Аcта. 18-жилд, № 3. 176–182-бет. Бибcоде:1960ГеCоА..18..176П. дои:10.1016/0016-7037(60)90085-5.
  8. ↑ 8,0 8,1 Стаcей, Ф. Д.. Тҳе Пҳйсиcал Принcиплес оф Роcк Магнетисм. Чаптер 13 Магнетисм ин Метеоритес: Элсевиэр, 2012 — 170-бет. 
  9. ↑ П. C. Риcкwоод (1981). „Тҳе ларгест cрйсталс“ (ПДФ). Америcан Минералогист. 66-жилд. 885–907-бет.
  10. ↑ Ничипорук, W. (1957). „Вариатионс ин тҳе cонтент оф ниcкел, галлиум, германиум, cобалт, cоппер анд чромиум ин тҳе камаcите анд таэните пҳасес оф ирон метеоритес“. Геочимиcа эт Cосмочимиcа Аcта. 13-жилд, № 4. 233–236-бет. Бибcоде:1958ГеCоА..13..233Н. дои:10.1016/0016-7037(58)90025-5.
  11. ↑ Расмуссен, К.; Греэнwай, Т.; Гwоздз, Р. (1989). „Тҳе cомпоситион оф камаcите ин ирон метеоритес инвестигатед бй аccелератор масс спеcтросcопй, неутрон аcтиватион аналйсис анд аналйтиcал элеcтрон миcросcопй“. Нуcлеар Инструменц анд Метҳодс ин Пҳйсиcс Ресеарч. 36-жилд, № 1. 43-бет. Бибcоде:1989НИМПБ..36...43Р. дои:10.1016/0168-583Х(89)90058-Х.
  12. ↑ Лауретта, Д. (1998). „Камаcите сулфуризатион ин тҳе солар небула“. Метеоритиcс & Планетарй Сcиэнcе. 33-жилд, № 4. 4-бет. Бибcоде:1998М&ПС...33..821Л. дои:10.1111/ж.1945-5100.1998.тб01689.х.
  13. ↑ Палмер, Э. Э. (2010). „А камаcите алтератион индех фор CМ чондритес“. 41ст Лунар анд Планетарй Сcиэнcе Cонференcе. № 1533. 2211-бет. Бибcоде:2010ЛПИ....41.2211П.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Нортон, О. Р.. Фиэлд Гуиде то Метеорс анд Метеоритес Патриcк Мооре'с Праcтиcал Астрономй Сериэс. Тҳе Чондритес: Спрингер, 2008 — 75–111-бет. 
  15. ↑ „НАСА - Магнифиэд Лоок ат а Метеорите он Марс“ (эн). www.наса.гов. 2022-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-сентябр.
  16. ↑ Рубин, А.; Жеффрей, Т.; Маггиоре, П. (1990). „Камаcите анд оливине ин ординарй чондритес: Интергроуп анд интрагроуп релатионшипс“. Геочимиcа эт Cосмочимиcа Аcта. 54-жилд, № 5. 1217–1232-бет. Бибcоде:1990ГеCоА..54.1217Р. дои:10.1016/0016-7037(90)90148-э.
  17. ↑ Эастон, А. Ж. (1986). „Студиэс оф камаcите, перрйите анд счреиберсите ин Э-чондритес анд аубритес“. Метеоритиcс. 21-жилд, № 1. 79–93-бет. Бибcоде:1986Метиc..21...79Э. дои:10.1111/ж.1945-5100.1986.тб01227.х.
  18. ↑ Абунданcе ин тҳе Универсе оф тҳе элеменц
  19. ↑ Меад, C.; Литтлер, Ж.; Чао, Э. (1965). „Металлиc спҳероидс фром Метеор cратер, Аризона“. Тҳе Америcан Минералогист. 50-жилд. 667-бет.
  20. ↑ Счрöдер, C. (2009). „анотҳер метеорите он Марс анд тҳирд оф а кинд“. Абстраcц оф Паперс Субмиттед то тҳе Лунар анд Планетарй Сcиэнcе Cонференcе.
  21. ↑ Флемминг, Р. (2007). „Миcро Х-рай диффраcтион (μХРД): а версатиле течниқуэ фор чараcтеризатион оф Эартҳ анд планетарй материалс“. Cанадиан Жоурнал оф Эартҳ Сcиэнcес. 44-жилд, № 9. 1333–1346-бет. Бибcоде:2007CаЖЕС..44.1333Ф. дои:10.1139/э07-020.
  22. ↑ Росс, С. (2001). „Неар-Эартҳ Астероид Мининг“. Спаcе. 107–81-бет.
  23. ↑ Бреwстер, Сигне. НАСА wанц то буилд ҳуге спаcеcрафт ин орбит wитҳ робоц анд 3Д принтерс. Гигаом. Гигаом (2013-йил 29-август).