Kanada — Chili munosabatlari sahifasining manbasini koʻrish

[[File:Canada_Chile_Locator.png|250px|thumb|[[Kanada]] va [[Chili]] davlatlarining xaritada joylashuvi. Yashil rangda Kanada, sariq rangda Chili koʻrsatilgan.]]'''Kanada — Chili munosabatlari''' [[Kanada]] va [[Chili]] oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir.

== Tarixi ==
1818-yilda Chili [[Ispaniya imperiyasi|Ispaniya imperiyasidan]] mustaqilligini eʼlon qildi. Ispaniya uni 1844-yilda tan olingan 1892-yilda Kanadaning [[Vancouver|Vankuver]] shahrida Chili konsulligi ochildi. 1885-yilda [[Kvebek|Kvebekda]], 1907-yilda Brantfordda, 1923-yilda [[Monreal (Kanada)|Monrealda]] konsullik ochildi. Bu yillarda Kanadaning Chilida diplomatik vakolatxonasi yoʻq edi, chunki mamlakat [[Britaniya imperiyasi|Britaniya imperiyasining]] bir qismi boʻlgan. Tashqi siyosat [[London|Londonning]] vakolat doirasida edi. 1931-yilda Kanada Vestminster statutining qabul qilinishi bilan mustaqil ravishda diplomatik munosabatlar oʻrnatish huquqiga ega boʻldi. [[Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganidan keyin Kanada hukumati [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] mamlakatlari bilan diplomatik munosabatlar oʻrnatishga kirishdi. 1941-yilda Kanada va Chili birinchi savdo shartnomasini imzoladilar va diplomatik munosabatlar oʻrnatdilar. 1942-yil iyul oyida Chili [[Ottava (Kanada)|Ottavada]], Kanadada esa [[Santyago|Santyagoda]] oʻz vakolatxonasi ochildi. 1944-yil iyun oyida har ikki davlat oʻzlarining diplomatik vakolatxonalari maqomini elchixonalar darajasiga koʻtardilar<ref name="Relations">{{Veb manbasi|url=http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000100001|sarlavha=Relations between Chile and Canada during the Second World War|qaralgan sana=25-avgust 2017-yil|arxivsana=5-iyun 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200605192338/http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942006000100001}}</ref>.
[[File:Gabriel_Boric_and_Justin_Trudeau_bilateral_meeting_at_the_Canadian_PMO_in_2022_(1).jpg|250px|thumb|Kanada Bosh vaziri Jastin Tryudo va Chili prezidenti Gabriel Borik 2022 yilda ikki tomonlama uchrashuvda.]]
1973-yil 11-sentyabrda Chili prezidenti [[Salvador Allende]] general [[Augusto Pinochet]] boshchiligidagi davlat toʻntarishi natijasida hokimiyatdan chetlashtirildi. Toʻntarishdan koʻp oʻtmay, bir necha Chili fuqarolari qochqin maqomini soʻrash uchun Kanadaning Santyagodagi elchixonasiga kelishdi. Kanada elchixonasi xodimlari Mark Dolgin va Devid Adam 16 chililikni elchixonaga kiritishga qaror qilishdi (oʻsha paytda elchi [[Argentina|Argentinada]] edi). Taxminan bir oy davomida chililiklar elchixonada yashashdi va keyin ularga Chilini tark etib, Kanadaga koʻchib oʻtishga ruxsat berildi. 1973—1990-yillarda Kanadaga Chilidan 7000 ga yaqin qochqinlar kelgan<ref name="Asylum">{{Veb manbasi|url=https://www.theglobeandmail.com/news/politics/escape-from-chile/article14176379/|sarlavha=How the Chilean coup forever changed Canada’s refugee policies|qaralgan sana=25-avgust 2017-yil|arxivsana=23-aprel 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170423060645/http://www.theglobeandmail.com/news/politics/escape-from-chile/article14176379/}}</ref>. 2016-yilda mamlakatlar diplomatik munosabatlar oʻrnatilganining 75 yilligini nishonladi<ref name="Trade">{{Veb manbasi|url=http://www.canadainternational.gc.ca/chile-chili/bilateral_relations_bilaterales/index.aspx?lang=eng|sarlavha=Canada — Chile Relations|qaralgan sana=25-avgust 2017-yil|arxivsana=28-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170828190721/http://www.canadainternational.gc.ca/chile-chili/bilateral_relations_bilaterales/index.aspx?lang=eng}}</ref>.

== Iqtisodiy aloqalar ==
1996-yilda Kanada va Chili erkin savdo shartnomasini imzoladilar<ref>{{Veb manbasi|url=http://international.gc.ca/trade-commerce/trade-agreements-accords-commerciaux/agr-acc/chile-chili/fta-ale/background-contexte.aspx?lang=eng|sarlavha=Canada-Chile Free Trade Agreement|qaralgan sana=25-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170514030605/http://international.gc.ca/trade-commerce/trade-agreements-accords-commerciaux/agr-acc/chile-chili/fta-ale/background-contexte.aspx?lang=eng|arxivsana=2017-05-14}}</ref>. 2016-yilda mamlakatlar oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 2,4 milliard [[Kanada dollari|Kanada dollarini tashkil etdi]]. Kanadaning Chiliga eksporti: mashinalar, kimyoviy moddalar, ekinlar, moylar va mineral mahsulotlar. Chilining Kanadaga eksporti mis, qimmatbaho toshlar va metallar (asosan oltin va kumush), mevalar, baliq va dengiz mahsulotlari (asosan qizil ikra), ichimliklar (asosan vino). 2015-yilda Kanada Chili iqtisodiyotiga 15 milliard Kanada dollari miqdorida sarmoya kiritdi<ref name="Trade">{{Veb manbasi|url=http://www.canadainternational.gc.ca/chile-chili/bilateral_relations_bilaterales/index.aspx?lang=eng|sarlavha=Canada — Chile Relations|qaralgan sana=25-avgust 2017-yil|arxivsana=28-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170828190721/http://www.canadainternational.gc.ca/chile-chili/bilateral_relations_bilaterales/index.aspx?lang=eng}}</ref>.

== Doimiy diplomatik vakolatxonalar ==
* [[Santyago]]da Kanadaning elchixonasi bor<ref>[https://www.canadainternational.gc.ca/chile-chili/index.aspx?lang=eng Embassy of Canada in Santiago]</ref>.
* Chili [[Ottava]]da elchixona va [[Monreal]], [[Toronto]] va [[Vankuver]]da bosh konsulliklarga ega<ref>[https://chile.gob.cl/canada/en/ Embassy of Chile in Ottawa]</ref>.

<gallery class="center">
File:Edificio World Trade Center f00.jpg|Santyagodagi Kanada elchixonasi joylashgan bino
File:Sun Life Financial Centre Ottawa — 03.jpg|Ottavadagi Chili elchixonasi joylashgan bino
</gallery>

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Kanadaning ikki tomonlama aloqalari]]
[[Turkum:Chilining ikki tomonlama aloqalari]]
[[Turkum:Kanadaning tashqi siyosati]]
[[Turkum:Xalqaro munosabatlar]]