Kapsaitsin

Капсаицин — бу қалампирларнинг аччиқлигини та’минлайдиган кимёвий модда. У асосан Cапсиcум жинсига мансуб аччиқ қалампир меваларида учрайди. Капсаицин қалампирларни нафақат о'зига хос аччиқлик билан та'минлайди, балки тиббий тадқиқотларда ҳам кенг қо'лланилади. Ушбу модда қалампирнинг уруғ қисмида ва қобиғида тўпланади.

Тарихи ва кашф этилиши

Капсаицин биринчи марта 1816-йилда немис кимёгари Кристиан Фридрих Бучолз томонидан қалампирнинг фаол моддаси сифатида ажратиб олинган. Дастлаб у "қалампир руҳияти" деб аталган, аммо кейинчалик ушбу модда 1876-йилда кимёгар Жоҳн Cлоугҳ Тҳреш томонидан аниқланиб, "капсаицин" деб номланди.

Кимёвий тузилиши ва хусусиятлари

Капсаициннинг кимёвий формуласи C₁₈Ҳ₂₇НО₃ кўринишида ифодаланади. У ёғли ва рангсиз модда бўлиб, сувда эримайди, аммо ёғ ва спиртда эриши мумкин. Капсаицин ўзига хос аччиқ таъми билан машҳур ва у турли даражада аччиқликка эга бўлиши мумкин.

Сcовилле ўлчови орқали капсаициннинг аччиқлик даражаси ўлчанади. Сcовилле шкаласига кўра, энг кучли аччиқ қалампирлар миллионлаб СҲУ (Сcовилле Ҳеат Унит) баллга эга бўлиши мумкин. Масалан, Каролина Реапер қалампири энг аччиқ турларидан бири ҳисобланиб, унинг аччиқлиги 2,200,000 СҲУгача етади.

Биологик таъсири

Капсаицин одам организмида термал ва оғриқ рецепторларига таъсир кўрсатади. У ТРПВ1 (Трансиэнт Реcептор Потентиал Ваниллоид 1) рецепторларини фаоллаштиради, бу эса одам танасида иссиқлик ва аччиқлик сезгиларини келтириб чиқаради. Капсаицинни истеъмол қилганда, бу модда оғриқ рецепторларига етиб боради ва мияга сигнал узатади, натижада аччиқлик ва оғриқ сезгиси пайдо бўлади.

Капсаициннинг яна бир муҳим хусусияти шундаки, у оғриқни камайтиришга ёрдам беради. Ўрганишлар капсаицинни сурункали оғриқни даволашда, хусусан, невралгия ва артрит каби касалликларда қўллаш мумкинлигини кўрсатган.

Тиббиётда қо'лланилиши

Капсаициннинг тиббий қўлланилишининг асосий йўналиши бу оғриқни бошқаришдир. У сурункали оғриқларни камайтириш учун ташқи суртма (крем ёки пластир шаклида) сифатида ишлатилади. Капсаицин оғриқни вақтинча сезиш қобилиятини сусайтириб, нерв учларини бўшашга ундайди.

Капсаицин тиббиётда нафақат оғриқни бошқаришда, балки метаболизмни тезлаштириш ва килограмм камайтириш воситаси сифатида ҳам ишлатилади. Тадқиқотлар капсаицинни истеъмол қилиш организмда ёғ ёнишини ошириши ва иштаҳани пасайтириши мумкинлигини кўрсатди.

Озиқ-овқат ва маиший фойдаланиш

Капсаицин озиқ-овқат саноатида кенг қўлланади. У турли хил аччиқ қалампирли таомлар, соуслар ва зираворлар таркибига киради. Айниқса, у табаско соуси ва бошқа аччиқ соусларнинг асосий таркибий қисми ҳисобланади. Капсаицин шунингдек, қиздирувчи воситалар, масалан, электр чалг'итувчи крем ва пластирлар таркибига киритилади.

Шунингдек, капсаицин ҳайвонлардан ҳимоя қилиш мақсадида ишлатилади. Ко'плаб ферма эгаларининг далаларда ишлатадиган спрейлари капсаицин асосида тайёрланган бўлиб, ҳайвонларнинг ўсимликларни ейишини олдини олиш учун қо'лланилади.

Ҳавфсизлик ва ножо'я та'сирлари

Капсаициннинг ҳаддан ташқари истеъмол қилиниши тери ва шиллиқ қаватларни таҳликага солиши мумкин. Капсаицин билан бевосита алоқа қилганда терида қичишиш, қизариш ва оғриқ пайдо бўлиши мумкин. Шу сабабли, капсаицин билан ишлашда қўлқоплардан фойдаланиш тавсия этилади.

Манбалар

• Cапсаиcин'с Роле ин Wеигҳт Лосс анд Паин Релиэф. Медиcал Неwс Тодай. [1]
• Беннетт, А. (2009). Cапсаиcин: Фром Ҳот Пепперс то Паин Релиэф. Охфорд Университй Пресс.
• Сcовилле, W.Л. (1912). "Тҳе Сcовилле Органолептиc Тест." Жоурнал оф тҳе Америcан Пҳармаcеутиcал Ассоcиатион.