Karditlar
| Кардитлар | |
|---|---|
 Юракнинг олдиндан ташқи ко'риниши | |
| КХК-10 | И30-И52[1] |
Кардит[2] - бу ревматизм ёки бошқа тизимли касалликлар билан бог'лиқ бо'лмаган турли хил этиологияли юракнинг яллиг'ланиш касаллиги. Педиатрияда "кардит" атамасини қо'ллашнинг мақсадга мувофиқлиги юракнинг икки ёки учта мембранасига (эндо-, миё- ёки перикард) бир вақтнинг о'зида зарар етказиш эҳтимоли борлиги билан э'тибор талаб қилади[3].
Норевматик кардит
Носпецифик яллиғланиш хусусиятли ўзгаришлар ҳисобига юрак мушакларининг шикастланиши[4]. Аутопсия маълумотларига кўра болалар аҳолиси орасида катталарга қараганда кардитларнинг тарқалиши юқори; оғир шакллари эрта ёшдаги болаларда учрайди. Кўпинча кардитлар вирусли эпидемия вақтида анча кўпаяди.
Этиология ва патогенези
Қўзғатувчисидан қатъий назар турли инфексион касалликлар кардит билан асоратланиши мумкин. Лекин кўпчилик ҳолларда кардит ўткир вирусли инфексияли болаларда ривожланади. Уларнинг пайдо бўлишида Коксаки вируси, айниқса А ва В гуруҳлари ва ЭCҲО вируси катта аҳамиятга эга. Бошқа этиологик омилларга грипп ва парагрипп, қизилча, паротит, ситомегаловирус ва бошқ. киради. Норевматик кардит бактериялар, риккециялар, замбуруғлар ва бошқа инфексион агентлар томонидан чақирилиши мумкин. Ноинфексион келиб чиқиш хусусиятига эга норевматик кардитлар ҳам фарқланади, жумладан аллергик ва токсик миокардитлар.
Бактериал кардитлар кўкрак ёшидаги болаларда тери, отоген сепсис сабабли ривожланади, анча катталарда эса – гематоген остеомиелит фонида пайдо бўлади. Замбуруғли кардитлар сурункали касалликлари мавжуд беморларда, узоқ вақт антибиотик олганларда пайдо бўлади.
Охирги йилларда ирсий омилар диққатни тортяпти. Бундай ҳолларда кардит кам симптомли, юрак етишмовчилиги ривожланиши фақат охирида бўлади. Унинг асосида генетик детерминирланган вирусга қарши иммунитет нуқсони ётади. Ўткир ва сурункали кардит патогенези турлича. Ўткир кардитда инфексион омил (бошловчи омил) таъсири аҳамията эга, яллиғланиш медиаторларини ажратиш, гиперсезувчанлик реаксиясининг юқори бўлиши ва ҳужайра инфилтрацияси томирлар деворларини шикастлайди. Аутоаллергия касалликнинг ўткир кечишида фақат компонент бўлиши мумкин, лекин етакчи эмас. Иммун комплексларнинг турли тузилиши, улар ўлчамлари, жойлашиш жойи ва миокарднинг репаратив реаксиялари турли-туманлиги сабабли ўткир кардитнинг яхши сифатли ва ёмон сифатли оқибати бўлиши мумкин. Сурункали кечишида қўзғатувчи асосий аҳамиятга эга эмас ва касаллик асосида аутоиммун бузилишлар ётади. Бу ҳолда аутоантитаначалар (антикардиал антитаначалар) ва/ёки сенсибилизацияланган лимфоцитларнинг аутоаллергенлар билан ўзаро таъсир қилиши содир бўлади. Иккиламчи аутоантигенларга жавобан антикардиал антитаначалар пайдо бўлади, одатда агрессив. Бундай ҳолат ҳосил бўлиши Т-супрессорларнинг паст фаоллиги натижасидир, бу хелпер таъсир қилувчи ва гиперстимуляцияланган В-лимфоцитларга боғлиқ. Аввало сурункали кардитлар (ўз-ўзини тутиб турувчи жараён, тизимли хусусиятли, ёмон сифатли ва рецидивланувчи кечиши, терапияга резистентлиги) уларнинг шаклланишида аутоиммунн механизм ҳақида ўйлашни тақозо қилади. Кўп йиллик кузатувлар асосида Белокон Н.А. ҳаммуаллифлари билан болалардаги норевматик кардитларнинг ишчи таснифини беришди. Норевматик кардитлар туғма ва орттирилган бўлади. Касаллик таснифи унинг кечишини акс эттиради. Норевматик кардитларда жадал бошланиши билан кечадиган, юрак-қон томир етишмовчилиги мавжуд ва нисбатан терапияга мойил ўткир кечиш турларини ажратиш мумкин. Ўткир ости кардитлар баъзи ҳолларда худди ўткирдек бошланиши мумкин, лекин соғайиш 18 ойгача давом этади, бошқа ҳолларда касалликнинг анча енгил кечиши ва секин-аста ривожланиши бўлиши мумкин (бирламчи ўткир ости кечиши). Давомли сурункали кардит (18 ойдан кўп) баъзи беморларда ўткир ёки ўткир ости бошланиш харакерига эга, бошқаларида эса у кузатилмайди (бирламчи сурункали кечиш). Туғма кардитлар ҳам ўткир ва ўткир ости кечиш хусусиятларига эга. Кардит оғирлиги комплекс клиник-инструментал маълумотлар: юрак ўлчамлари, юрак етишмовчилиги ифодаланганлиги, ЭКГ даги ишемик ва метаболик ўзгарилар даражаси, кичик қон айланиў доираси ҳолатига боғлиқ. Юрак етишмовчилигини баҳолаш кардитларда ўзининг хусусиятларига эга. Беморларни комплекс текшириш чап ва ўнг юрак етишмочилиги даражаларини ажратишга имкон берди.
| Касаллик пайдо бо'лиш даври | Туғма (антенатал) – эрта ва кечки Орттирилган | ||
|---|---|---|---|
| Этиологик омил | Вирусли, вирус-бактериал, бактериал, паразитар, замбуруғли, иерсиноз, аллергик, идиопатик | ||
| Шакли (жараённинг асосий жойлашишига қараб) | Кардит Юрак ўтказувчи тизими шикастланиши | ||
| Кечиши | Ўткир – 3 ойгача
Ўткир ости – 18 ойгача Сурункали – 18 ойдан анча кўп (рецидивланувчи, бирламчи сурункали): димланиш, гипертрофик вариантлари | ||
| Кардит ог'ирлиги | Енгил
ўрта оғирликдаги оғир | ||
| Юе шакли ва даражаси | чап қоринчали И, ИИА, ИИБ, ИИИ даража
ўнг қоринчали И, ИИА, ИИБ, ИИИ даража Тотал|- |
Оқибати ва асоратлари | Кардиосклероз, миокард гипертрофияси,
ўтказувчанликнинг бузилиши, гипертензия, клапан аппаратининг шикастланиши, констриктив миоперикардит, тромбоэмболик синдром |
Туг'ма кардитлар
Агар юрак патологияси симптоми она қорнида ёки туғруқхонада аниқланса туғма кардит ташҳиси ишончли деб қаралади, агар улар бола ҳаётининг биринчи ойларида интеркуррент касалликсиз ва/ёки онанинг ҳомиладорлик даврида анамнестик маълумотлар бўйича аниқланса эҳтимолли деб қаралади[6]. Анатомик субстратлари бўйича туғма кардитларни эрта ва кечкиларга ажратишади. Эрта кардитнинг морфологик белгиси эндо- ва миокарднинг фиброэластоз ёки эластофиброзидир. Кечки туғма кардитлар бундай белгиларга эга эмас. Эластик тўқиманинг кўп сонли бўлиши юракнинг эрта фетал даврда шикастланганлиги тўғрисида гувоҳлик беради (хомилаичи ривожланишининг 4-7 ойлари), бу даврда ҳомила тўқимаси алтерацияга эластоз ва фиброз тўқима пролиферацияси билан жавоб беради. Юрак зарарланиши ҳомиланинг 7 ойидан сўнг бўлса («кеч фетопатия») оддий яллиғланиш реаксияси ривожланади ва фиброэластоз кузатилмайди. Макроскопик эрта туғма кардитларда дилатация ва чап қоринча миокард гипертрофияси билан кечувчи кардиомегалия аниқланади, унинг эндокардити анча қалинлашган бўлади. Деярли 2/3 беморларда клапан аппарати шикастланиши кузатилади (гемодинамик ёки яллиғланишдан кейинги). Юрак зарарланишининг биринчи белгиси туғма кардитларнинг ушбу иккита вариантида ҳаётнинг биринчи 6 ойида (баъзида 2-3-ёшлигида) пайдо бўлади.[7]
Эрта туғма кардитларнинг ташхисий мезонлари
Анамнестик
Юрак-қон томир касалликларига ирсий мойиллик; ҳомиладорлик пайтида онанинг касалланиши; туғилишида бола тана вазнининг пасайиши. Касалликнинг биринчи белгиси бола ҳаётининг биринчи ярмида кузатилади, постмиокардик эластофиброзда – ҳаётининг 6-18 ойларида.
Клиник
- Экстракардиал: тана вазнининг сабабсиз кам қўшилиши; жисмоний ривожланишда орқада қолиш; статистик функсиялар ривожланишининг секинлашиши; рангпарлик, ланжлик, кўп терлаш, афония, сабабсиз безовталаниш хуружлари.
- Кардиал: шиллиқ қаватларнинг, бармоқлар учларининг енгил сианози; чап томонлама юрак букри; юрак турткиси сусайган ёки аниқланмайди; тонларнинг бўғиқлашуви ёки пасайганлиги; даволашга резистент бўлган тахикардия; юрак-қон томир етишмовчилиги, одатда тотал, лекин чап қоринча етишмовчилиги устунлиги билан.
Параклиник
Лабаратор
ЭCҲТ, лейкоцитлар, қон зардоби оқсил фраксиялари, АСЛ ва АСТ титри меъёрда бўлади ёки озгина ўзгарган.
Рентгенографик
Чап ўпка пастки бўлаги ателектази. Юракнинг шарсимон ёки овал кўриниши, чап қоринчанинг кучли дилатацияси билан бирга юрак бўшлиқларининг катталашиши.
ЭКГ
Туғма фиброэластозда ҚРС комплексларининг юқори волтажи, ригид тез маром (кўпинча маром суръати ва ўтказувчанлик бузилишларисиз), чап қоринча миокарди гипертрофияси, ишемия белгилари билан субендокардиал бўлимларнинг ишемияси (СТ сегментнинг изочизиқдан пастга силжиши ва манфий Т тишча)
Кеч туғма кардитларнинг патоморфологик текшируви юрак қаватларининг бир ёки бир нечтасининг, ўтказувчи тизимнинг, баъзида коронар артерияларнинг патологик жараёнга қўшилишини аниқлайди, кардиосклероз ва миокард гипертрофияси ривожланади. Лекин касаллик давомийлиги унчалик аҳамиятли эмас, бу ҳақида эндо- ва миокардда эластик тўқима йўқлиги ва фаол яллиғланиш жараёни гувоҳлик беради.
Кеч туғма кардитларнинг ташхисий мезонлари
Клиник
Экстракардиал
туғилганда нормал тана вазни, кам ҳолларда бачадон ичи гипотрофияси учрайди; кўкрак билан овқатлантирганда боланинг чарчаб қолиши; ҳаётининг 3-5 ойидан кейин жисмоний ривожланишдан орқада қолиш; статистик функсиялар ривожланишининг кечикиши; нафас аъзоларининг тез касалланиши; кўп терлаш; асаб тизимидаги ўзгаришлар; шовқинли нафас олиш.
Кардиал
ҳансираш, туғилганидан буён мавжуд тахи- ёки брадикардия; рангпарлик, шиллиқ қаватлар ва бармоқлар учларининг сианози; юрак-қон томир етишмовчилиги; кучайган, кўтарилувчи, пастга силжиган юрак учи турткиси; етарлича баланд юрак тонлари; систолик шовқин эҳтимоллиги; маром бузилиши.
Параклиник
ЭКГ
Чап қоринча электропотенсиаллари устунлиги, маром ва ўтказувчанлик бузилиши; СТ сегментнинг изочизиқдан пастга силжиши.
Рентгенологик
Юракнинг нормал ёки трапециясимон кўриниши. Юрак сояларининг барча бўшлиқлари, айниқса чап томон бўшлиқлари ҳисобига, дилатацияси ҳисобига катталашиши.
Лабаратор
Периферик қонда ўзгаришлар йўқ, ревмотестлар манфий.
Манабалар
- ↑ ҳттпс://киберис.ру/?п=21386
- ↑ ҳттпс://здорови.нет/болезни/кардит.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://мед.wикиреадинг.ру/3339
- ↑ ҳттпс://медсиде.ру/неревматическиж-кардит
- ↑ „архив нусхаси“. 2024-йил 23-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-май.
- ↑ „архив нусхаси“. 2022-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-май.
- ↑ ҳттп://пмарчиве.ру/неревматическиэ-кардитй-у-детеж/
Адабиётлар
- ВРОЖДЕННЫЕ КАРДИТЫ У ДЕТЕЙ (Минск 2017)
- НЕРЕВМАТИЧЕСКИЕ КАРДИТЫ У ДЕТЕЙ (Москва)