Ziyosfera

Karpman uchburchagi

Тақдирнинг классик учбурчаги: таъқибчи, қутқарувчи ва қурбон [1]

Карпман учбурчаги, драма учбурчаги, шунингдек тақдир учбурчаги [2] [ норасмий манба? ] транзакцион таҳлилда одамлар ўртасидаги ўзаро таъсирнинг психологик ва ижтимоий модели бўлиб, биринчи марта Стивен Карпман томонидан 1968-йилда ўзининг "Фаирй Талес анд Сcрипт Драма Аналйсис" мақоласида [3] тасвирланган. Ушбу модел психология ва психотерапияда қўлланади [4] .

Карпманнинг драматик учбурчак концепцияси ҳали экспериментал равишда тасдиқланмаган ва 21-асрда спекулятив (асоссиз) сифатида илмий танқидга учрамоқда .„Критика“ boʻlimiga oʻtish</имг>

Карпман учбурчаги концепцияси жамиятда инсоннинг психологик муаммоларини оддий изоҳлаши туфайли машҳурликка эришган. .

Учта рол

Модел учта одатий психологик ролни (ёки рол ўйнашни) ўз ичига олади, улар қуйидагилар:

  • Жабрланувчининг роли (инглизча: виcтим).
  • Таъқиб қилувчининг (ёки тажовузкор) роли (инглизча: персеcутор) жабрланувчига босим ўтказадиган, мажбурлайдиган ёки безовта қиладиган.
  • Қутқарувчининг роли(инглизча: ресcуэр) вазиятга ёки кучсизларга ёрдам бериш истаги туфайли аралашадиган.

Улардан қутқарувчи роли унчалик аниқ ёки бўлмасам кам иштирок этадиган рол ҳисобланади. Тақдир учбурчаги контекстида қутқарувчи фавқулодда вазиятда кимгадир ёрдам берадиган одам эмас. Бу „қутқарувчи“ учун худбинлик билан фойдали бўлган аралаш ёки яширин ниятга эга бўлган киши. Қутқарувчининг муаммони ҳал қилиш учун юзаки мақсади бор ва уни ҳал қилиш учун катта куч сарфлаётганга ўхшайди. Бироқ, у вазиятни ҳал қилмаслик ёки ўзи учун фойдали бўлган муваффақиятга эришиш учун яширин ниятга ҳам эга. Масалан, у ўзини ҳурмат қилиш туйғусини ҳис қилиши ёки „қутқарувчи“ мақомини ҳис қилиши ёки кимдир унга боғлиқлигини ёки кимдир унга ишонишини кўришдан завқланиши мумкин. Ва у ёрдам бериш истаги туфайли ҳаракат қилаётганга ўхшайди, лекин чуқурроқ даражада, у ўз ютуқларини олиш учун жабрланувчи билан ўйнамоқда.

Бу ҳолат, шахс жабрланувчи ёки таъқиб қилувчи ролини ўз зиммасига оладиган ҳолатлар юзага келганда намоён бўлади. Кейин бошқа одамлар бошқа ролларни ўз зиммаларига оладилар [3] . Кейин „икки ўйинчи учбурчак бўйлаб ҳаракатланади, шунинг учун роллар алмашади“ [3] . Шундай қилиб, масалан, жабрланувчи қутқарувчига айланади, қутқарувчи қувишга ўтади ёки тез-тез бўлганидек, қутқарувчи вазиятдан чиқишга ҳаракат қилади ва жабрланувчига айланади.

Ҳар бир ўйинчи учун яширин мақсад ва вазиятда бўлишнинг сабаби шундаки, ҳар бир киши ўзининг айтилмаган (ва кўпинча онгсиз) психологик истакларини, эҳтиёжларини тўғри, асосли деб топадиган тарзда қондиради. Бироқ, улар стратегик жиҳатдан бу вазият уларга зарар етказишини тан олишни истамайдилар. Шундай қилиб, ҳар бир ўйинчи ҳақиқий мас’улият ёки алтруизмдан эмас, балки ўзининг бирламчи эҳтиёжларидан келиб чиқади. Шундай қилиб, кимдир "одатдагидек қайғули қурбон ёки жабрланувчи ролида келади; ва энди у „тасодифан“ таъқиб қилувчи га айланиши ва бунинг учун кечирим сўраши мумкинлиги аниқ" [3] .

Қутқарувчи

Қутқарувчини ўйнаш фавқулодда вазиятда ҳақиқий қутқарувчидан фарқ қилади, масалан, ёнаётган бинодан жабрланувчини қутқарадиган ўт ўчирувчи ёки чўкаётган одамни қутқарувчи шахс каби эмас, у драматик қутқарувч ролида бўлади.

Драматик қутқарувчи ўз ролида ўзининг ташвишлари ва яширин ҳис-туйғуларини кўрмаслик учун қутқаришга мажбур бўлади, чунки жабрланувчи худди ўт ўчирувчи ёки қутқарувчи каби унинг ёрдамига муҳтож.

Қутқарувчи доимо кам ресурс ҳолатида бўлганлиги сабабли, унинг ўзига бўлган ҳурмати барқарор бўлмаслиги мумкин.

Жабрланувчи

Жабрланувчининг ўзига хос хусусияти жавобгарлик ҳиссидан қочишдир. У ўзининг мустақил яшашай олмаслигига ишонч ҳосил қилади ва ҳар доим Қутқарувчини қидиради, шунингдек, тез-тез таъқиб қилувчини (Агрессор) ўзига тортади, чунки у онгсиз равишда ўзининг пассив позициясидан чиқишни хоҳламайди, чунки у жавобгарликни истамайди. Агар Жабрланувчига ўз муаммосини ҳал қилиш учун маслаҳат берилса, у дарҳол уни рад этади, яъни у муаммолари ечилмас деб ҳисоблайди.

Таъқиб қилувчи

Таъқиб қилувчи бошқаларга ўз таъсирини ўтказиш, қурбонлар устидан ҳукмронлик қилиш, том маънода бошқа одамларга ҳужум қилиш истаги билан ажралиб туради. Кўпинча бу ролни болалигида зўравонликка учраганлар ўйнайди. Бундай одамлар онгсиз равишда чуқур қайғу ва ночорлик туйғусини бошдан кечирадилар, улар бошқаларни таъқиб қилиш орқали бостиришга ҳаракат қилишади. Ваъзлар, таҳдидлар, қўрқитиш, кўплаб ахлоқий ва очиқ тўқнашувлар — буларнинг барчаси таъқиб қилувчининг одатий ҳаракатларидир.

Манбалар

  1. ↑ „Тҳе Неw Драма Трианглес“ (эн). Карпмандраматриангле.cом. Қаралди: 2013-йил 5-октябр.
  2. ↑ „Треугольник судьбы — Преследователь, Избавитель, Жертва. А мы живем и не подозреваем!“ (ру). Блог о психологии (2012-йил 5-ноябр). 2017-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 5-октябр.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Берне 1973.
  4. ↑ „Трансаcтионал Аналйсис: Драма Триангле Оф Ресcуэр, Персеcутор Анд Виcтим“ (эн). Cоунселлинг Cентрал (2009-йил 10-май). Қаралди: 2013-йил 5-октябр.

Адабиёт

Илмий
  • Карпман, С. Б. Фаирй талес анд сcрипт драма аналйсис : [англ.] // Трансаcтионал Аналйсис Буллетин. — 1968. — Вол. 7, но. 26.
  • Карпман, С. Б. Тҳе неw драма трианглес : [англ.] // УСАТАА/ИТАА cонференcе леcтуре. — 2007. — 11 Аугуст.
  • Л’Абате, Л. Тҳе Драма Триангле: Ан Аттемпт то Ресурреcт а Неглеcтед Патҳогениc Модел ин Фамилй Тҳерапй Тҳеорй анд Праcтиcе : [англ.] // Тҳе Америcан Жоурнал оф Фамилй Тҳерапй. — 2009. — Вол. 37, но. 1. — П. 1-11. — дои:10.1080/01926180701870163.
  • Карпман, С. Сcрипт Драма Аналйсис ИИ : [англ.] // Интернатионал Жоурнал оф Трансаcтионал Аналйсис Ресеарч & Праcтиcе. — 2019. — Вол. 10, но. 1. — П. 21-39. — дои:10.29044/в10и1п21.
Оммабоп

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi