Xarita

Жаҳон харитаси

Қозоғистон харитаси

Харита (немисча Карте-асл; юнонча чартес-ёзиш учун ишлатиладиган папирус варағи)-картографик проексиялардан фойдаланган ҳолда белгилар ёрдамида яратилган Ер юзаси,юлдузли осмон ёки унинг қисмларининг қисқартирилган тасвири (намунаси).Харитада дарё ўзанининг ўзгариши,тупроқ қоплами, жарликлар, ботқоқликлар, аҳоли пунктлари ва йўлларнинг табиатни ўзгариши ва бошқалар кўрсатилган буларни аниқлаш мумкин. Обектларнинг жойлашишини ва ўзаро боғлиқлигини масштабда, фазовий ва сонли хусусиятларда аниқлайди. Харита мамлакат саноати ва иқтисодиёти, илм- фан ва мудофаа соҳасида муҳим аҳамиятга эга. Шунингдек, у турли биноларни тадқиқ қилиш, режалаштириш, лойиҳалашда кенг қўлланади;

Харита-Ер юзаси ёки унинг қисмларини аниқ картографик проексиядаги харитаси, уни текисликда минималлаштириш ва умумлаштириш. Керакли маълумотлар фойдаланиш мақсадига қараб кўрсатилади.

Харита билан йўл бўйлаб юринг

(Хариталар ёрдамида йўлларда ҳаракатланиш).Харитани олдиндан синчковлик билан ўрганиш ва ҳаракатланиш йўналишини эслаб қолиш керак:йўлнинг табиати, йўл бўйидаги иншоотлар, йўлнинг уфққа нисбатан умумий йўналиши, ўтиш мумкин бўлмаган нуқталар ва айланиб ўтиш мумкин бўлган йўлларнинг жойлашуви, чорраҳалар ва кесишмалар. Кейин харитада асосий йўналишлар танланади ва ҳаракатнинг тўғрилигини назорат қилиш учун керакли маршрут учун танланади. Бутун маршрут узунлиги ва танланган маршрутлар орасидаги масофалар ўлчанади ва қайд этилади. Харита ҳайдаш пайтида йўналтирилган бўлиши керак. Бир маршрутдан иккинчисига ўтиш, харитани маҳаллий релеф билан мунтазам равишда таққослаш, босиб ўтган масофа ва маршрутлар бўйича ҳаракатланишнинг тўғрилигини кузатиш сизнинг жойлашувингизни ва танланган маршрутларга нисбатан маршрутдаги транспортнинг охирги нуқтасини билиш учун зарурдир. нуқта.

Харитадан ташқарида фойдаланиш

(Карточкалар ёрдамида йўлдан ташқарида ҳаракатланиш).Бунинг учун харитада йўлнинг ҳар бир бурилиши учун таниқли маҳаллий қуруқлик йўналишлари кўрсатилган ҳолда йўналиш белгиланади. Маршрут имкон қадар маҳаллий обектларга (зовуқлар, алоқа линиялари ва бошқалар)яқин бўлиши керак. б.) тузлашнинг чизиқли йўналишларига тўғри келиши керак. Бир маршрутдан иккинчи маршрутга ўтишда харитада маршрутни тез-тез йўналтириш ва уни маҳаллий релеф билан текислаш керак.

Маҳаллий топографияни харитада ўрганиш

(Маҳаллий релефни харитада ўрганиш)-текисликнинг горизонтал тасвири ҳақида фикр юритиш, ер юзасида нотекис бўшлиқни ва релефни (қиялик, нуқталар баландлиги ва бошқалар) тасаввур қилиш б.) табиатни аниқлаш учун ҳисоб-китоблар ва ўлчовларни бажариш. Релефни умумий характеристикалари горизонталларнинг шакли ва частотасининг юзаки кўриниши билан аниқланади. Бу хусусиятлардан фойдаланиб, биринчи навбатда, асосий вилкалар (тизмалар), водийлар ва жарликлар кўрсатилади. Релефнинг табиати билан умумий танишгандан сўнг, берилган вазифага мувофиқ уни ҳар томонлама ўрганиш, шунингдек, керакли ўлчов ва ҳисоб-китобларни амалга ошириш бошланади. Харитага кўра, ер юзасининг мутлақ баландлигини горизонталлар ва белгилар орқали аниқлаш мумкин. Уфқдаги нуқтанинг баландлиги бу уфқнинг белгисига тўғри келади. Агар нуқта горизонталлар орасида жойлашган бўлса, у унга энг яқин бўлган пастки уфқнинг баландлигини топади ва бу ҳажмга бу нуқтанинг ортиқча қисмини қўшади горизонтал. Ушбу ортиқча, одатда, визуал интерполасён билан аниқланади. Нисбий устунлик (нисбий баландлик) уларнинг мутлақ баландликлари орасидаги фарқ сифатида ҳисобланади. Нишабнинг нишаби махсус график – ётоқ шкаласи билан белгиланади. У харита рамкасининг ўнг томонида, чизиқли масштабнинг ўнг томонида жойлашган.

Харитадаги маҳаллий йўналиш

(Харитадаги ориэнтация)-маҳаллий ориэнтациянинг асосий шакли. Харитадаги ориэнтация харитани йўналтириш, ундаги нуқтани аниқлаш ва харитани маҳаллий ҳудудга мослаштиришдан иборат.

(Маштабли харита).Карталарнинг шкаласи 1:10000, 1:25000, 1:50000, 1:100000, 1:200000, 1:500000 ва 1:1000000. Кичик бўлинмаларнинг командирлари ўз вазифаларини бажариш учун кўпинча жангларда 1:50000 ва 1:100000 масштабли хариталардан фойдаланадилар. 1:200 000, 1:500000 ва 1:1000000 масштабли хариталар катта штаб-квартиралар ишида, шунингдек, махсус вазифалар учун ишлатилади.

Харитада нуқта чизинг

Қозоғистон шаҳарлари харитаси

(Картадаги нуқталарни қўлланг)-нуқта координаталарда жойлашиши керак бўлган квадратни аниқланг ва унга нуқта чизинг. Топилган квадратнинг жанубий чизиғидан унинг ён томонларида харита масштабидаги бўлим чизилган. У квадратнинг пастки қисми ва Х нуқтаси орасидаги фарқга мос келиши керак. Олинган белгилар нозик чизиқлар билан бирлаштирилади. Ушбу чизиқ бўйича квадратнинг ғарбий томонига чизиқ тортинг. У квадратнинг чап томонидаги Й нуқтасининг фарқига мос келиши керак. Бу сиз излаётган нуқта.

Харитадаги обектнинг тахминий жойлашуви

(Харитадаги обектнинг жойлашувининг тахминий кўрсаткичи).Харитадаги нуқтанинг жойлашишини тахминий аниқлаш учун у жойлашган катакчанинг квадратини номлаш кифоя. Биринчи абсcисса х квадратнинг жанубий томони,й ординатаси эса ғарбий томони дейилади. Битта варақли харита билан ишлаганда абсcисса ва ордината одатда иккита рақам билан ифодаланади (ўнлик ва бирлик километрлар хаританинг ички рамкасидан ташқарида катта сонларда берилган).

Харитадаги жойлашув

Маҳаллий обектларни, харитадаги релефнинг шакли ва деталларини, кўзнинг масофаси ва йўналишини аниқлаш усули.

Харита масштаби

(Маштабли харита)-харитадаги чизиқ узунлигининг ердаги тегишли чизиқ узунлигига нисбати. Топографик хариталар ёрдамида бажариладиган вазифаларнинг хилма-хиллиги туфайли сизга турли масштабдаги хариталар керак бўлади: 1:10000 – ўн минг, 1:25000 – йигирма беш минг, 1:50000 – эллик минг, 1:100000 бир юз минг., 1:200 000 икки юз минг, 1:500000 – беш юз минг, 1:1000000 – миллион. Маҳаллий ҳудуднинг картографик тасвирининг катталиги ва хаританинг тўлиқлиги, ўлчовларнинг аниқлиги харита масштабига боғлиқ. Хаританинг масштаби энг паст даражада кичрайганда жуда катта бўлади. Бу сизга маҳаллий ҳудудни тўлиқ тасвирлаш имконини беради. Харита масштабининг кичрайиши натижасида унга жойлаштириладиган маҳаллий ер участкалари сони ҳам ошади. Харитада кўрсатилган майдоннинг қисқариш даражаси қанчалик катта бўлса, харита масштаби ҳам шунчалик кичик бўлади. Харита рамкасининг жанубий (пастки) томонида рақамли ва чизиқли масштаблар, масштаб ўлчами кўрсатилади.

Хариталар номенклатураси

(Номенклатура харитаси)-кўп саҳифали географик хариталарнинг ҳар бир саҳифасининг жойлашишини ёки хаританинг бошқа саҳифаларига нисбатан жойлашиш тартибини белгиловчи белгилар тизими. Хариталар номенклатураси. Хариталарда чизиқлар чизиш билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, у қўшинларни хариталар билан таъминлашни ташкил этишда қўлланади. Хариталар номенклатураси жадвал шаклида (хаританинг ҳар бир саҳифаси йиғиш жадвали ёки хариталар каталогига мувофиқ алфавит-рақамли ёки алфанумерик белги билан белгиланади), координата (хаританинг ҳар бир варағи унинг нуқталаридан бирининг координаталари билан белгиланади) саҳифанинг марказий нуқтаси), рақамли ёки алфанумерик, ёки алфанумерик код тайинланган).

Хариталар таснифи

(Таснифлаш харитаси;юнонча.Чартес—ёзиш учун мўлжалланган варақ ёки папирус пакети)—хариталар мазмуни, мақсади ва масштабига кўра турли турларга бўлинади. Барча картографик ёки умумий географик ва махсус хариталар. Умумий географик хариталар масштабига қараб топографик (масштаб 1: 1 000 000 ва ундан катта) ва суратга олиш (масштаби 1: 1 000 000 дан кам) хариталарга бўлинади. 1 масштаб: 10 000; 1: 25000 ва 1: 50000 топографик хариталар йирик масштабли, ўрта масштабли 1: 100000 ва 1: 200000 масштабли, 1: 500000 ва 1: 1000000 кичик масштабли топографик хариталар деб аталади.

Харита дарслари

(Хариталардаги дарслар)-тезкор ва тактик (тактик-махсус) машғулотлар генераллар ва офицерлар томонидан гуруҳ машқлари, тезкор ва тактик лаҳзали эчимлар, ходимларни ўқитиш шаклида ўтказилади. Ушбу дарслар ҳар қандай минтақада, жанговар ҳаракатлар театрининг хорижий бўлимларида ўқув масалаларини таҳлил қилишни осонлаштиради, ўз функционал вазифаларини бажариш учун зарур бўлган кўникмаларни машқ қилади.

Харитани йўналтиринг

(Йўналиш харитаси)-маълум бир ҳудудда ишлаётганда, харита рамкасининг шимолий томони шимолга, қолган қисми эса мос равишда жанубга,шарққа ва ғарбга жойлаштирилиши керак. Бунда харитадаги нуқтадан теварак-атрофдаги маҳаллий обектларга йўналиш бошқарув харитасидаги ушбу йўналишларга мос келади ва у ерда жойлашган барча обектларнинг ўзаро жойлашуви ва уларнинг харитадаги белгилари ўхшашдир. Хаританинг тахминий йўналиши визуал тарзда амалга оширилади, аниқроқ йўналиш компас ёки кўриш (тузатиш) ўлчагичлар ёрдамида амалга оширилади.

Харитани маҳаллий ер чизиқлари бўйлаб йўналтиринг

(Маҳаллий чизиқлар бўйича хариталарни йўналтириш)–маҳаллий обйектлар (йўллар, ариқлар, алоқа линиялари) мавжуд бўлганда қўлланадиган чизиқли йўналиш. Маҳаллий ҳудуддаги чизиқ устида туриб, харитани шундай айлантирингки, чизиқли обект тасвирининг йўналиши унинг харитадаги маҳаллий йўналишига тўғри келади, шунда унинг ўнг ва чап томонидаги барча бошқа обектларнинг тасвирлари жойлашади чап. Агар манзил маълум бўлса ва ўша жойдан кўринадиган маршрутлар харитада белгиланган бўлса, у ҳолда харита маршрут йўналиши бўйича йўналтирилади. Ўлчагични исталган йўналишдаги жойлашув нуқтаси билан текислайди. Танланган йўналиш мақсадли чизиқда бўлиши учун харитани чизғич бўйлаб айлантиради. Нишон қилаётганда, ўлчагичнинг четини йўриқномага қаратиб ушлаб туринг.

Компасда харитани йўналтиринг

(Хаританинг компас бўйича ориэнтацияси)-Хаританинг компас йўналиши харитани йўналтириш учун ишлатилади. Аввал харитани йўналтиради. Кейин компасни харитага қўйинг, шунда унинг бўлагининг нол диаметри харита рамкасининг ён томонига тўғри келади. Компаснинг магнит кўрсаткичининг айланадиган қисми кичик (3 даража) бўлса, у ҳисобга олинмайди.