Ziyosfera

Kartini

Раден Адженг Картини (21 Апрел 1879) асл исми Раден Аю Картини [а] Ява ва Индонезия Миллий Қаҳрамони [1]. Картини Индонезия аёлларни қўллаб-қувватлаш сифатида танилган. У аёллар ҳуқуқлари ва таълимини ҳимоя қилувчи индонезиялик таниқли фаол. Унинг туғилган санаси др Раджиман Ведёдининграт билан бир кунда, 1879-йил 21 апрелда туғилган.

Картини
Таваллуди 21-апрел 1879-йил
Жепара, Ҳиндиа Беланда
Вафоти 17-сентябр 1904-йил(1904-09-17)
(25 ёшда)
Рембанг, Ҳиндиа Беланда
Турмуш ўртоғи К. Р. М. Адипати Арио Синггиҳ Джожоадҳининграт
Болалари Соэсалит Джожоадҳининграт
Имзоси

У Голландиянинг Шарқий Ҳиндистонида (ҳозирги Индонезия) ява аристократик оиласида туғилган. Голланд тилидаги бошланғич мактабда ўқиганидан сўнг, қўшимча маълумот олишни хоҳлади, аммо ўша пайтда явалик аёлларга олий маълумот олиш тақиқланган эди. У турли мансабдор ва нуфузли шахслар, жумладан , Голландиянинг ахлоқий сиёсатини амалга ошириш вазифаси юкланган ЖҲ Абенданон билан учрашди.

Унинг ўлимидан кейин синглиси хотин-қизларни ўқитишни тарғиб қилишни давом эттирди[2]. Картинининг мактублари Голландия журналида чоп этилди ва охир-оқибат, 1911-йилда яхлит китоб шаклига айланди: Зулматдан кейин ёруғлик, Қишлоқдаги аёллар ҳаёти ва Ява маликасининг мактублари шулар жумласидандир. Ҳозирги кунда унинг туғилган куни Индонезияда унинг шарафига Картини куни сифатида тан олинган ва халқ орасида ушбу кун кенг нишонланади ва бир нечта мактаблар унинг номи билан аталган ва Индонезияда қизларнинг таълимини молиялаштириш учун унинг номи билан жамғарма ташкил этилган. У тасаввуфга қизиққан ва кўпхотинлиликка қарши чиққан.

Биографияси

Картинининг отаси, Р. М.А.А Сосронинграт.

Раден Адженг Картини прияйи ёки ява аристократик табақасидан чиққан. У Картини туғилгандан кўп ўтмай Жепара ҳудуди регенти этиб тайинланган губернатор Раден Мас Адипати Арио Сосронингратнинг қизи. Картини биринчи рафиқасининг қизи. Унинг онаси Няи Ҳожи Сити Аминанинг қизи МА Нгасираҳ ва Жепара, Телукавур шаҳрида дин ўқитувчиси Кяи Ҳожи Мадироно. Отаси томонидан Картинининг насл-насабини Хаменгкубуwана ВИ да кузатиш мумкин. Регент Сосронингратнинг насл-насабини ҳатто Мажапаҳит қироллиги саройида ҳам кузатиш мумкин. 18-асрда шаҳзода Дангирин Сурабая регенти бўлганлиги сабабли, Сосронингратнинг аждодлари Пангреҳ Пражада кўплаб муҳим лавозимларни эгаллаган[3].

Картинининг отаси дастлаб Маёнгда минтақавий раҳбар ёрдамчиси бўлган . Ўша пайтдаги мустамлакачилик қоидалари регентдан зодагоннинг хотини билан оила қуришни талаб қилганди. М.А Нгасираҳ олий аристократ бўлмагани учун [4] унинг отаси Мадура қиролининг бевосита авлоди бўлган Раден Адженг Вуэржанга (Моэржам) қайта турмушга чиқди[3] Никоҳдан кейин Картинининг отаси Р.А Воэржаннинг асл отаси Р. А.А Тжитроwикромо ўрнига Жепара шаҳрида регент этиб тайинланди.

Картини 11 та туғишган ва ўгай опа-сингилнинг 5-фарзанди. Туғишган фарзандлар ичида эса Картини тўнғич қиз. Унинг бобоси шаҳзода Арио Тжондронегоро ИВ 25 ёшида регент этиб тайинланган ва 19-аср ўрталарида фарзандларига ғарб таълимини берган биринчи регентлардан бири сифатида тан олинган[3] Картинининг акаси Сосрокартоно тиллар бўйича мутахассис эди. 12 ёшга тўлгунга қадар Картинига Эуропеэсче Лагере мактабида (ЭЛС) ўқишга рухсат берилди. Бу ерда Картини голланд тилини ўрганган. Бироқ, 12 ёшдан кейин у уйда қолишга мажбур бўлди, чунки уй қамоғига маҳкум қилинганди.

Картини мактуби – Роза Абенданон (парча)

Картини голланд тилида гапира олганлиги сабабли, у уйда мустақил таълим олабошлади ва Голландиядаги ёзишма дўстларига хат ёза бошди. Улардан бири Роза Абенданон бўлиб, уни жуда қўллаб-қувватлайди. Европа китоблари, газета ва журналларидан Картини Европа аёллари тафаккурининг тараққиёти билан қизиқди. Унинг маҳаллий аёлларни илгари суриш истаги пайдо бўлди, чунки у маҳаллий аёлларнинг ижтимоий мавқеи паст эканлигини кўрди.

Картини Пиэтер Броошоофт га тегишли Семаранг Де Лоcомотиэф газетасини тез тез мутолаа қиларди. Шунингдек, у леэстроммел (китоб дўконлари обуналарга тарқатадиган журналлар тўплами) кузатди. Улар орасида жуда машҳур маданий ва илмий журналлар, шунингдек, Голландиялик аёллар журнали Де Ҳолландсче Лелиэ ҳам ўрин олганди. Кейин Картини мактубларини бир неча маротаба нашриётга юборди ва улар Де Ҳолландсче Лелиэъда чоп этилди. Унинг мактубларидан кўриниб турибдики, Картини эслатмаларни ёзиш пайтида ҳамма нарсани диққат билан ўқиган. Унинг мақсадидаги ҳаракат нафақат аёлларнинг озодлиги, балки умумий ижтимоий муаммолардан иборат. Картини аёлларнинг эркинлик, автономия ва ҳуқуқий тенглик учун курашини кенгроқ ҳаракатнинг бир қисми сифатида кўрди. Картини 20 ёшга тўлмасдан олдин ўқиган китоблари орасида Макс Ҳавелаар ва Мултатулининг "Севги мактублари " номи бор эди, у 1901 йилнинг ноябрида у бу китобларни икки марта ўқиган. Бундан ташқари, Картини Луи Коперус ва Ван Эденнинг Де Стилле Краачт (Ғайритабиий кучлар) асарини, ўртамиёна Аугуста де Виттни, Гоэкооп де-Жонг Ван Бек хонимнинг феминистик асарларини ва Жон Ван Бекга қарши романини ҳам ўқиди. Уруш, Берта Вон Суттнер, Диэ Wаффен Ниэдер (Қуролларни қўйинг). Ҳаммаси голланд тилида эди.

Картини ота-онасини талабига биноан Рембанг регенти КРМ Адипати Арио Синггиҳ Джожо Адҳинингратга [5].. турмушга чиқишга рози бўлди, унинг аллақачон учта хотини бор эди. Картини 1903-йил 12 ноябрда турмушга чиқди. Унинг турмуш ўртоғи Картинининг хоҳишини қўллади ва Картинига эркинлик яратиб берди ва Рембанг тумани офис мажмуаси дарвозасининг шарқида ёки ҳозирда Прамука биноси сифатида фойдаланиладиган бинода аёллар мактабини ташкил этишида яқиндан ёрдам берди.

Картини мактаби (Картини мактаби), 1918-йил.

Унинг якка-ю ягона фарзанди бўлиб, у Соэсалит Джожоадҳининграт 1904-йил 13 сентябрда туғилган. Бир неча кунлардан кейин,, 1904-йил 17 сентябрда Картини 25 ёшида вафот этди. Картини Рембанг, Булу тумани, Булу қишлоғида дафн этилган.

Картинининг қатъиятлилиги ва жасоратлилиги сабабли 1912 йилда Семарангда Картини жамғармаси томонидан Аёллар мактаби Сурабая, Ёгякарта, Маланг, Мадиун, Cиребон ва бошқа ҳудудларда ташкил этилган. Мактаб " Картини мактаби „ деб номланган. Картини жамғармаси ахлоқий сиёсатнинг таниқли вакили Ван Девентерлар оиласи томонидан ташкил этилган ва қўллаб қувватланган.

Гарчи у миллат ва ватан тараққиёти учун кўп иш қилишга улгурмаган бўлса ҳам, Картини ўзининг тарихий мактублари орқали ўз давридан ташқарига чиққан ижтимоий ислоҳотлар ғояларини илгари сурди ва хотин қизларни жамиятда ўз ўрнини эгаллаши учун яқиндан ёрдам берган. . Унинг юксак интилишлари ва ҳаракати жаноб ЭC Абенданон, МCЕ Овинк-Соэр хоним, Зеэҳанделаар, профессор ГК Антон ва Туан ҲҲ вон Кол ва ҲГ де Бооиж-Боиссеваин каби хориждаги голландиялик танишлари ва дўстларига ёзган мактубларида ифодаланган. Картинининг мактублари Нидерландияда 1911-йилда жаноб ЖҲ Абенданон томонидан Доор Дуистернис тот Личт номи остида нашр этилган. Ундан ташқари, янги адабий шоир Армижн Пане томонидан 1922-йилда Индонез тилига “Зулмат ортидаги ёруғлик" номи билан таржима қилиниб, чоп этилган[6].

Хатлари

Картини вафот этганидан сўнг, Жак Абенданон РА Картини Европадаги дўстларига юборган хатларни йиғиб, тўплади. Абенданон ўша пайтда Голландиянинг Ост-Ҳиндистон маданият, дин ва ҳунармандчилик вазири бўлган. Китоб Дуистернис тот Личт эшиги деб номланади, бу сўзма-сўз „зулматдан ёруғликка“ деган маънони англатади. Картинининг ушбу мактублар тўплами 1911-йилда нашр этилган. Ушбу китоб беш марта босилган ва охирги нашрда Картини мактубларига қўшимча мактуб қўшилган.

1922-йилда Балаи Пустака нашриёти уни малай тилида Ҳабис Дарк Рисинг Теранг: Боэаҳ Минд сарлавҳаси билан нашр этди, бу Эмпат Бротҳерс томонидан таржима қилинган. Кейин 1938-йилда "Зулматдан ёруғликка" янги шоир ёзувчи Армижн Паннинг таржима шакли нашр этилди. Армижн Картинининг ёзишмалари давомида фикрлаш тарзидаги ўзгаришларни кўрсатиш учун китобни бешта муҳокама бўлимига ажратади ва китоб янада аниқ ва тушунарли шаклга эга бўлади. Шу боис, бу таржима шакли ўн бир марта чоп этилган. Картинининг инглиз тилидаги мактублари ҳам Агнес Л. Симмерс томонидан таржима қилинган. Бундан ташқари, Картинининг мактублари ява ва сундан тилларига ҳам таржима қилинган.

Картинининг мактубларининг нашр этилиши Голландия жамоатчилигининг эътиборини тортди ва Картинининг фикрлари Голландия жамоатчилигининг Жавадаги маҳаллий аёлларга бўлган нуқтаи назарини ўзгартира бошлади. Картинининг мактубларидаги фикрлари Индонезия миллий уйғониш арбоблари, жумладан, " Бизнинг Картини онамиз " қўшиғи муаллифи WР Соэпратман учун ҳам илҳом манбаи бўлди ва у қўшиқда аёлларнинг мустақиллик учун курашида Картинининг улкан ҳиссаси мавжудлигини ёритди.

Фикрлари

1952-йилда Картини тасвири туширилган ИДР 5 банкнотаси.

Картинининг мактубларида ўша даврдаги ижтимоий шароитлар, айниқса, маҳаллий аёлларнинг аҳволи ҳақида фикрлари ёзилган. Унинг мактубларининг аксариятида шикоятлар ва даъволар мавжуд, айниқса Жава маданияти аёллар тараққиётига тўсқинлик қилиҳи баён қилинади. У хотин-қизларнинг билим олиш ва ўқиш эркинлигига эга бўлишини хоҳлайди. Картини ўзининг ғоялари ва интилишларини шундай ёзган: Зелф -онтwиккелинг ва Зелф-ондерричт, Зелф-вертроуwен ва Зелф-wеркзаамҳеид, шунингдек, Солидаритит . Буларнинг барчаси Религиэуситеит, Wижшеид эн Счоонҳеид (яъни, илоҳийлик, донолик ва гўзаллик) асосида насиолизм (инсонпарварлик) ва ҳуманитаризм (ватанга муҳаббат) билан боғлиқ.

Картинининг мактубларида унинг ташқи ёрдамга умидлари ҳам тасвирланган. Эстелле „Стелла“ Зеэҳанделаарга кириш сўзида Картини Европа ёшлари каби тенг ҳуқуқли бўлиш истагини билдирди. У явалик аёлларнинг одат чекловлари, яъни мактабда бемалол ўқий олмасликлари, танҳо бўлишлари, ўзлари танимаган йигитга турмушга чиқишлари, мажбуран турмуш қурушга рози бўлишлари сабабли азобланишини тасвирлайди.

Картинининг мактубларида Жавадаги аёллар эркинликка интилганда қандай тўсиқларга дуч келиши кераклиги ҳақида кўп нарсаларни очиб беради. Қизларини 12 ёшга тўлган бўлишига қарамасдан ҳали ҳам баъзи оталар таҳсил олишига рухсат бермаганлиги тасвирланган. Картини отасини жуда яхши кўрар эди, лекин маълум бўлишича, отасига бўлган бу муҳаббат ҳам унинг орзуларини амалга оширишда катта тўсиқ бўлган. Мактубдаги ота ҳам Картинига жуда муҳаббат изҳор қилган. У Картинига Нидерландияда ўқишни давом эттириш ёки Бетавидаги тиббиёт мактабига киришга рухсат бермаган бўлса ҳам, ниҳоят, Бетавида ўқитувчи бўлиш учун ўқишга рухсат бергани айтилади.

Картинининг ўқишни, айниқса Европада давом эттириш истаги ҳақиқатдан ҳам унинг мактубларида ифодаланган. Бир қанча қалам дўстлари Картинининг Европада ўқиш истаги хоҳишини қўллаб-қувватлаб, уни амалга оширишга ҳаракат қилишди. Картини ниҳоят амалга ошган истагини бекор қилганда, қалам дўстлари уни Европада ўқишини жуда хоҳлагани сабабли хафа бўлган. Нидерландияда ўқиш нияти ва режаси ниҳоят Абенданон Картини ва унинг синглиси Рукмини учун энг яхшиси эканлигини маслаҳат берганидан кейин Бетавийда фаолиятини давом эттирди.

1903 йилнинг ўрталарида, тахминан 24 ёшга тўлганида, Бетавийда ўқитувчи бўлиш учун ўқишни давом эттириш нияти йўқолди. Абенданон хонимга йўллаган мактубида Картини бошқа нияти йўқлигини, чунки у турмушга чиқмоқчи эканлигини айтди. " . . . Қисқа ва лўнда қилиб айтганда, мен бу имкониятдан бошқа фойдаланмоқчи эмасман, чунки мен турмушга чиқмоқчиман. . . „ Гарчи ўша пайтда Голландия ўқув бўлими Картини ва Рукмини учун Бетаwида ўқиш учун эшикни очган эди.

Унинг тўйи олдидан Картинининг Ява урф-одатларига бўлган ўзгаришлар юз берди. У кўпроқ бағрикенг бўлиб қолди. У ўша пайтда маҳаллий аёллар учун мактаб очиш истагини рўёбга чиқаришда никоҳ ўзининг афзалликларини келтиради деб ўйлади. Картини ўз мактубларида эри нафақат Жепара ўймакорлиги ва маҳаллий аёллар учун мактабларни ривожлантириш истагини қўллаб-қувватлаганини, балки Картини китоб ёзиши мумкинлигини ҳам таъкидлаган.

Китоби

  • Ёмғирдан кейин қуёш чиқади

тҳумб|259х259пх| Китоб муқовасининг Армижн Пане версияси.

1922 йилда Тўрт опа-синггил томонидан Доор Дуистернис Тот Личт Малай тилида “Зулматдан кейин кўтарилган нур" номи остида тақдим этилди; Боэаҳ Минд . Ушбу китоб Балай Пустака томонидан нашр этилган. "Янги шоир "нинг кашшоф шоирларидан бири Армижн Пане Картинининг " Зулматдан кейин ёруғлик "га мактубларини таржимонлардан бири сифатида қайд этилган. У тўрт опа-синггил номи билан ҳам танилган.
1938 йилда " Зулматдан кейин ёруғлик " китоби Доор Дуистернис Тот Личт томонидан таржима қилинган китоблардан бошқа форматда қайта нашр этилди. Армижн Паненинг ушбу китоб таржимаси ўн бир марта босилган. Бундан ташқари, Картинининг мактублари ява ва сундан тилларига ҳам таржима қилинган. Армижн Пане Картинининг мактубларини аввалги китоблардан фарқли форматда тақдим этади. У мактублар тўпламини бешта муҳокама бўлимига ажратди. У бу бўлинишни Картинининг ёзишмалар пайтидаги муносабати ва фикрларидаги босқичларни ёки ўзгаришларни кўрсатиш учун қилган. Китобнинг янги версиясида Армижн Пане Картинининг хатлари сонини ҳам қисқартирди. „Зулматдан кейин ёруғлик келади“ китобида атиги 87 та Картини фикрлари мавжуд. Доор Дуистернис Тот Личт маълумотномасидаги барча фикрларни нашр этмасликнинг сабаби шундаки, бир нечта фикрларда ўхшашликлар мавжуд. Яна бир сабаб, ҳикоя чизиғини романтикага ўхшатиб қўйишдир. Армижн Паненинг фикрича, Картинининг мактубларини аёллар ҳаётининг романтикаси сифатида ўқиш мумкин. Бу, шунингдек, у мактубларни бешта мунозара бўлимига бўлганлигининг изоҳларидан биридир.
  • Картинининг мактублари, Миллат ҳақида ва Миллат учун мулоҳазалар
Картинининг мактубларини Суластин Сутрисно ҳам таржима қилган. Дастлаб Суластин 1972 йилда адабиёт бўйича ўқишни давом эттирганида, Нидерландиянинг Леиден университетида Доор Дуистернис Тот Личтни таржима қилган. Лейдендаги назоратчилардан бири Суластиндан Картинининг хатлар тўплами китобини таржима қилишни сўради. Маърузачининг мақсади Суластин голланд тилини мукаммал ўзлаштириш эди. Кейин, 1979-йилда, Суластин Сутриснонинг Доор Дуистернис Тот Личт таржимасининг тўлиқ версиясини ўз ичига олган китоб нашр этилди.
Суластин Сутриснонинг мактублар тўплами китоби Картинининг мактублари, миллат ҳақида ва миллат учун мулоҳазалари номи остида нашр этилган. Суластиннинг сўзларига кўра, голланд тилига кўра таржиманинг сарлавҳаси: „Картинининг мактублари, Ява халқи ҳақида ва учун мулоҳазалари“ бўлиши керак эди. Суластиннинг таъкидлашича, у ява тилида ёзилган бўлса ҳам, Картини ҳақиқатан ҳам бутун Индонезия халқининг тараққиётини хоҳлайди.
Аслида, Суластин китобининг таржимаси Тот Личтнинг Доор Дуистернис китобида Картини мактубларини тўлиқ тақдим этишни хоҳлайди. Суластин Сутриснонинг таржимаси Картини мактублари, Миллат ҳақида ва Миллат учун китобларида нашр этилганидан ташқари, Картинининг „ РМ Абенданон-Мандри ва унинг мактублари“ китобида ҳам қўлланади.
  • Картинининг мактублари, индонезиялик феминист 1900-1904
Картини мактубларининг таржималарини ўз ичига олган яна бир китоб – Картинидан мактублар, Индонезиялик феминист 1900-1904 . Таржимон Жоост Коте. У нафақат Абенданоннинг Доор Дуистернис Тот Личт версиясидаги ҳарфларни таржима қилган, балки Жоост Cотé, Картинининг Абенданон-Мандри хонимга ёзган барча асл мактубларини таржима қилган.
" Картини, Индонезиялик феминист 1900-1904 " китобида Роза Мануэла Абенданон-Мандри хоним ва унинг турмуш ўртоғи ЖҲ Абенданонга 108 та Картини мактуби мавжуд. Бунга қуйидагилар киради: Рукмини, Кардинаҳ, Картина ва Соэматри томонидан ёзилган 46 та хат.

Оммавий ахборот воситаларида

  • РА Картини филми (1982)
  • Картинига севги мактуби (2016) – тарихий фантастик филм. Картини ролини Рания Путри Сари ўйнайди.
  • Картини филми (2017) – Картинини Диан Састровардоё ижро этган.

Фотогалерея

Викиомборда „Картини“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.

 

  • RA Kartinining imzolangan portreti.
    РА Картинининг имзоланган портрети.
  • Kichkina RA Kartinining ota-onasi va ukalari bilan studiya portreti. ( 1890-yillar fotosurati ).
    Кичкина РА Картинининг ота-онаси ва укалари билан студия портрети. ( 1890-йиллар фотосурати ).
  • Kartini va uning opa-singillari tomonidan imzolangan kabinet fotosurati. Chap va oʻng: Kartini, Kardinah, Roekmini.
    Картини ва унинг опа-сингиллари томонидан имзоланган кабинет фотосурати. Чап ва ўнг: Картини, Кардинаҳ, Роэкмини.

Эслатмалар

  1. ↑ Раден Аю адалаҳ гелар унтук wанита бангсаwан янг меникаҳ денган приа бангсаwан дари кетурунан генераси кедуа ҳингга ке делапан дари сеоранг ража Жаwа янг пернаҳ мемеринтаҳ, седанг пенггунаан гелар Р.А. (Раден Аженг) ҳаня берлаку кетика белум меникаҳ.

Манбалар

  1. ↑ Латифаҳ, Ланнй. „Диперингати Сетиап 21 Април, Ини Биографи Сингкат РА Картини дан Сежараҳ Дитетапкання Ҳари Картини“. Трибуннеwс.cом (2021-йил 20-апрел). Қаралди: 2021-йил 26-май.
  2. ↑ Индонесиа 1800–1950 (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-05-24 санасида архивланган) Беcк
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Он феминисм анд натионалисм: Картини'с леттерс то Стелла Зеэҳанделаар 1899-1903. Монаш Университй Пресс, 2005 — 2-бет. ИСБН 1876924357. 
  4. ↑ Интервиэw wитҳ Катҳрйн Робинсон: Сеcуларизатион оф Фамилй Лаw ин Индонесиа, Ҳарвард Асиа Қуартерлй, диаксес 21 Април 2010
  5. ↑ Сафwан, Марданас. Р.А. Картини: риwаят ҳидуп дан пержуангання (ид). Мутиара Сумбер Wидя, 2001. ИСБН 978-979-9331-17-5. 
  6. ↑ Адам, Моҳаммад. „Арти Картини ди Маса Кини“. Медcом.ид (2015-йил 21-апрел). Қаралди: 2020-йил 10-май.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi