Ziyosfera

Kathak

Катҳак (ҳиндча: कथक, урдуча: کتھک‎‎) ҳинд классик рақсининг саккизта асосий шаклларидан биридир[1]. Уттар-Прадешнинг классик рақс шакли. Катҳакнинг келиб чиқиши анъанавий равишда қадимги Шимолий Ҳиндистонда Катҳакарлар ёки ҳикоячилар деб номланувчи саёҳатчи бардлар билан боғлиқ.[2] Катҳак атамаси ведик санскрит тилидаги Катҳа сўзидан олинган бўлиб, „ҳикоя“ деган маънони англатади ва Катҳакар „ҳикоя сўзловчи“ ёки „ҳикоя билан шуғулланувчи“ деган маънони англатади.[2] [3] Саёҳат қилувчи Катҳакарлар рақс, қўшиқ ва мусиқа орқали буюк достонлар ва қадимий мифологиядан ҳикоялар айтиб беришган. [3] Катҳак раққосалари қўл ҳаракати ва кенг оёқ ҳаракати, тана ҳаракатлари ва мослашувчанлиги, лекин энг муҳими, юз ифодалари орқали турли хил ҳикояларни айтиб беришади. Катҳак Бҳакти ҳаракати даврида, айниқса ҳинду худоси Кришнанинг болалиги ва ҳикояларини, шунингдек, Шимолий Ҳиндистон қиролликлари судларида мустақил равишда ривожланди.[2][4] Моғуллар ҳукмронлиги даврида императорлар Катҳак рақсининг ҳомийлари бўлиб, уни қироллик саройларида фаол равишда тарғиб қилганлар.[5] Катҳак спектаклларига урду ғазаллари ва Муғал даврида олиб келинган кенг тарқалган ишлатиладиган асбоблар киради.[6] Натижада, бу форс элементларини акс эттирувчи ягона ҳинд классик рақс шаклидир.[7]

Катҳак „гҳаранас“ деб номланган учта аниқ шаклда топилган,Катҳак рақс анъанаси ривожланган шаҳарлар номи билан аталган — Жаипур, Банарас ва Лакхнау.[8]Жаипур гҳарана кўпроқ оёқ ҳаракатларига эътибор қаратган бўлса,Банарас ва Лакҳнау гҳаранас кўпроқ мимика ва нафис қўл ҳаракатларига эътибор қаратади. Стилистик жиҳатдан Катҳак рақс шакли кичик қўнғироқлар(Гҳунгроо) билан безатилган ритмик оёқ ҳаракатларини ва мусиқага уйғунлаштирилган ҳаракатни таъкидлайди.[4][9] Оёқлар ва гавдалар умуман тўғри бўлиб, воқеа қўл ва гавданинг юқори ҳаракати, мимика, бўйин ҳаракати, кўз ва қош ҳаракати, саҳна ҳаракатлари, эгилиш ва бурилишлар имо-ишораларига асосланган ривожланган луғат орқали айтилади. Рақснинг асосий йўналиши кўзлар ва оёқ ҳаракатларига айланади. Кўзлар раққоса мулоқот қилмоқчи бўлган воқеани мулоқот воситаси сифатида ишлайди. Қошлари билан раққоса турли хил юз ифодаларини беради.[4][10] Кичик анъаналар ўртасидаги фарқ — бу актёрлик ва оёқ ҳаракати ўртасидаги нисбий урғу, Лакнау услуби актёрликни таъкидлайди ва Жайпур услуби ажойиб оёқ ҳаракатлари билан машҳур.[4]

Катҳак ижрочилик санъати сифатида сақланиб қолган ва оғзаки анъана сифатида ривожланиб келган, янгиланган ва бир авлоддан иккинчисига оғзаки ва амалиёт орқали ўргатилган.[11] У 16 ва ХВИИ асрларда Муғал судларининг[12] таъмини ўзгартирди, мослаштирди ва бирлаштирди, айниқса Акбар томонидан, лекин Британия мустамлакаси даврида турғунлик ва таназзулга юз тутди,[13] Ҳиндистон ва Покистон қўлга киритилиши билан қайта туғилди. мустақилликка эришди ва унинг қадимий илдизларини ва миллий ўзликни англаш туйғусини санъат орқали қайта кашф этишга интилди.[10][11]

Манбалар

  1. ↑ „'Катҳак — Индиа'с онлй сеcулар cлассиcал данcе форм'“. Даwн. Қаралди: 2018-йил 29-декабр.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Реэна Шаҳ. Мовемент ин Стиллс: Тҳе Данcе анд Лифе оф Кумудини Лакҳиа. Мапин, 2006 — 8-бет. ИСБН 978-81-88204-42-7. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Массей 1999.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Жамес Г. Лочтефелд. Тҳе Иллустратед Энcйcлопедиа оф Ҳиндуисм: А-М. Тҳе Росен Публишинг Гроуп, 2002 — 358–359-бет. ИСБН 978-0-8239-3179-8. 
  5. ↑ „ББC Арц - ББC Арц - Катҳак: Доэс эверй гестуре ҳаве а меанинг?“ (эн-ГБ). ББC. Қаралди: 2020-йил 2-июн.
  6. ↑ „Катҳак, Тҳе Индо-Персиан Данcе Стйле |“ (эн-ГБ). Асиан Традитионал Тҳеатре & Данcе (2017-йил 2-октябр). Қаралди: 2020-йил 2-июн.
  7. ↑ „Катҳак Данcе Пуц Ҳиндуисм анд Ислам ин тҳе Саме Cирcле“.
  8. ↑ Wиллиамс 2004.
  9. ↑ Жоҳн Ҳ. Беcк. Энcйcлопедиа оф Перcуссион. Роутледге, 2013 — 170–175-бет. ИСБН 978-1-317-74768-0. 
  10. ↑ 10,0 10,1 Марй Эллен Снодграсс. Тҳе Энcйcлопедиа оф Wорлд Фолк Данcе. Роwман & Литтлефиэлд, 2016 — 165–168-бет. ИСБН 978-1-4422-5749-8. 
  11. ↑ 11,0 11,1 Реэна Шаҳ. Мовемент ин Стиллс: Тҳе Данcе анд Лифе оф Кумудини Лакҳиа. Мапин, 2006 — 9-бет. ИСБН 978-81-88204-42-7. 
  12. ↑ „ББC Арц - Катҳак: До эверй гестуре ҳаве а меанинг? - ББC Арц“. ББC. Қаралди: 2017-йил 29-июл.
  13. ↑ Налини Гҳуман. Ресонанcес оф тҳе Раж: Индиа ин тҳе Энглиш Мусиcал Имагинатион, 1897-1947. Охфорд Университй Пресс, 2014 — 97 фоотноте 72-бет. ИСБН 978-0-19-931489-8.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi