Ziyosfera

Kavalan

Аёллар кавалан рақси

Кавалан[1] (кав. кбаран [ к ɨ б а р á н ]; „текисликда яшовчи одамлар“; хитойча трад. лíнгāнзāнзú , пинйин Гáмǎлáнзú) ёки Кувалан — Тайваннинг туб аҳолиси ҳисобланади. Уларнинг аксарияти 19-асрда Хан кўчманчиларининг босқинлари туфайли Хуалян ва Тайдун округларининг қирғоқбўйи ҳудудларига кўчиб ўтган. Улар Кавалан тилида гаплашадилар. 2000-йиллардаги ҳолатига кўра, энг катта аҳоли пункти Синше (кав. патеРонган) денгиз бўйидаги қишлоғи бўлиб, Хуаляннинг Фенгбин шаҳарчасида жойлашган.[2]

Тарихи

Афсонага кўра, Кавалан денгиз орқали шарқдан келган ва бу ернинг гўзаллигидан ҳайратда қолган Тайваннинг унумдор юртига жойлашишга қарор қилган. Кавалан жангчилари маҳаллий атаяликлар билан кўп жангларда қатнашиб, охир-оқибат атаял халқини тоғларга сиқиб чиқаришган — шунинг учун ўз номи „кавалан“, яъни „текислик халқи“ деган маънони англатади.[3] Кейинчалик, бу ном Йилан текислиги ва замонавий Йилан шаҳри номи келиб чиққан „ҳамалан“ га айлантирилди. Ҳаммаси бўлиб 36 та Кавалан қабилалари (хит. анан. чàнгīнгčиčи) маълум бўлган, аммо бошқа манбаларга кўра уларнинг сони 60 дан ортиқ бўлган. Ўтмишда Ланян дарёсидан шимолда жойлашган қабилалар Сай-се- хоан (хитойча анан. лíнгāнг), дарёдан жанубда жойлашган қабилалар эса Тан-се- хоан (хитой анан. мíнгāн) деб аталган.

Кавалан ҳақидаги энг қадимги ёзма маълумот 1632-йилда, Испания кемаси тайфун туфайли бу ҳудудда ҳалокатга учраган. Янада ишончли қайдлар 1650-йилда Голландиянинг Шарқий Ҳиндистон компанияси денгизчилари томонидан қилинган. Хан хитойлари 1768-йилдан бери бу ҳудудга жойлашишга ҳаракат қилмоқда. Бироқ, уларнинг биринчи аҳоли пункти фақат 1796-йилда ташкил этилган, ҳозир бу Тучен шаҳрига тўғри келади. Кейинчалик, Хан халқининг Тайванга оқими кўпайди, бу эса Каваланнинг турмуш тарзини ўзгартирди.[4] Уларнинг кўпчилиги 1830-1840-йиллар оралиғида жанубга Бейпу қишлоғи (Сингчен шаҳарчаси, Хуалян округига) кўчиб ўтди.[5].

Кавалан эркаклари, 1945-йилгача олинган фотосурат.

Кареван воқеаси

1878-йилда Кавалан аҳолиси ва уларнинг иттифоқчилари сакизая халқи син амалдорлари билан низо қўзғолонга сабаб бўлганидан сўнг син босқинчиларига қарши жанг қилишган. Бу воқеа кавалонлар ва сакизойлар учун мувоффақияцизлик билан якунланиб, кўпчилик ҳалок бўлди („Галиван воқеаси“ ёки „Каляван жанги“ деб ҳам аталади). Бошқалар эса хан муҳожирлари томонидан кўчирилган. Айни пайтда, қолган Сакизая ўз шахсиятини ҳимоя қилиш учун бир уриниш амис каби бошқа халқлар билан аралашиб, яширинишга мажбур бўлди.

Ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ Ин сеарч оф тҳе ҳунтерс анд тҳеир трибес : студиэс ин тҳе ҳисторй анд cултуре оф тҳе Таиwан индигеноус пеопле. Таипеи: Шунг Е Мусеум оф Формосан Аборигинес, 2001. ИСБН 957-30287-0-0, 978-957-30287-0-3. 
  2. ↑ Цаи. „Сакизая Беcомес тҳе 13тҳ Индигеноус Гроуп“ (эн). Таиwан Жоурнал (26-январ 2007-йил). 2007-йил 30-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-май 2007-йил.
  3. ↑ Цаи. „А Cомпаративе Студй оф Сакизая анд Амис ин Ҳуалиэн бй Миточондриал ДНА Сеқуэнcес Аналйсис (абстраcт)“ (эн) (2004). 2011-йил 29-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-март 2008-йил.
  4. ↑ „Сакизая Геограпҳиc Дистрибутион“. Таиwанесе Cоунcил оф Индигеноус Пеоплес. Қаралди: 28-феврал 2008-йил.[сайт ишламайди]
  5. ↑ „Таиwан Реcогнисес 'Лост' Пеопле“ (эн-ГБ). ББC Неwс (2007-йил 17-январ). 2007-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19-январ 2007-йил. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi