Kawala
Каwала ( арабча: كاوالا
Ан'анавий Яқин Шарқ мусиқасида жуда машҳур бо'лган найга жуда о'хшаш бо'лса-да, каваланинг орқа томонида най каби тешик ё'қ. Каwала Миср халқ мусиқа жамоатчилиги орасида асосий бо'лган овоз тузилишига эга ва ко'плаб халқ куйларида чолг'у ёки вокал учун асосдир ҳисобланади.
Каwала ичи бо'ш бо'либ, то'ртта тугундан иборатдир.у бо'йлаб олтита бармоқ тешиги мавжуд.Мусиқий композицияда талаб қилинадиган о'лчовга ко'ра, асбоб то'ққиз хил о'лчамга эга. Бугунги кунда ко'пинча диний байрамлар ва то'йларда ушбу асбоб чалинади, у чо'понларнинг сурувларини бошқариш учун ишлатиладиган восита сифатида келиб чиққан. Шу сабабли, "қо'нг'ироқ қилиш ва жавоб бериш" кетма-кетлигини о'з ичига олган ҳар қандай мусиқий композицияда ёрдам берадиган ко'ринади.
О'йинчилар
Аҳмад Эл Арнаб Мисрда ва бутун дунёда энг нуфузли каwала о'йинчиларидан бири ҳисобланади. Мисрнинг Шарқия губернаторлигининг кичик бир қишлог'ида яшайди. У дунё бо'йлаб ко'плаб мисрлик со'фий қо'шиқчилар, жумладан Шайх Ясин Ал-Тоҳамий ва бошқа г'арб бастакорлари билан бирга Куй чалишда иштирок этган. Шунингдек, у бутун Мисрдаги миллий фолклор байрамларида ва базмларида я'ни мавлидларда мунтазам иштирок этади. У Мисрлик омон қолган энг қадимги о'йинчилардан бири бо'либ, унинг о'зига хос белгиси думалоқ нафас олиш техникасидан фойдаланган ҳолда асбобда турли хил оҳанг ва овозларни ярата олиш қобилиятидир қобилиятидир.
Мавовилда то'п сурган Иброҳим Шоҳин ҳам Мисрнинг яна бир таниқли каwал о'йинчиси ҳисобланади. У бир вақтлар о'з қишлог'идаги тадбирларда ва Мисрдаги йирик мусобақалардамунтазам о'йнаган ва халқаро миқёсда ко'п танилган ҳамда саёҳат қилган мусиқачи эди.
Техника
Овоз каwаланинг юқори қисми я'ни (ог'из) тешигига ҳаво пуфлаш орқали, инструменталистларга думалоқ нафас олиш деб номланувчи усул билан чиқарилади. Ушбу усул ёрдамида мусиқачи бурун орқали нафас олади ва бурун орқали нафас олишда давом этган ҳолда, ҳавонинг бир текис ва узлуксиз оқимига эришиш учун унинг чиқишини назорат қилиб, бурун орқали нафас олади. Ушбу усул қо'лбола услубда ишҳлатилганган о'хшайди ва асбобдан узоқ ҳамда узлуксиз, бир текис ёқимли овоз ҳосил қилади.
Каваланинг бошқа мусиқа асбоблар орасида о'зига хослиги шундаки, ҳам шкала, ҳам глиссандо ишлаб чиқарилиши мумкин, бу эса мусиқачига ҳар қандай нотани ва шу тариқа ҳар қандай калитни чиройли қилиб чалиш учун мослашувчанликни беради, бу эса тонал мослашувчанликни беради. Олдин Каwаладан фойдаланиш одатда диний ашуларда чегараланган. Лекин кейинчалик, аста-секин бу чолг'у халқ мусиқасининг бошқа соҳаларига ҳам кира бошланди ва Мисрнинг ҳар бир бурчагида о'з о'рнини топди.
Ишлаб чиқариш
Каwала ясовчилар каwалани ясашдан олдин о'з қамишларини тупроқда пайти танлаб олади ва ичини ўйиб, бўйи ўсишни тўхтатиб, қалинроқ ва қаттиқроқ бўлишини та’минлайди. Қамишлар о'рим-йиг'имга етгунга қадар тупроқда қолдирилади, шундан сўнг улар тўлиқ қуритилиши учун қириб ташланади ва қуёшда қолдирилади. Кейин ҳар бир дастани ингичка учидан бошлаб то'рт тугунли бо'лакларга бо'лиш босқичи келади, шунда мусиқачи (тартибда) 1: 2 нисбатда этакчи трубка ва кейинги трубани олади (ҳар бир сардор учун иккита издош трубкаси). Ишлаб чиқарувчи оҳанг жозибасини бир хиллигини та'минлаш учун бир хил сопадан йтакчи ва унинг издошини танлашга эҳтиёт бо'лади. Ичкаридан ҳар бир тугундаги қамишни хоналарга бо'линадиган ички бо'линмалари олиб ташланади ва натижада иккала учида ичи бо'ш қувурча ҳосил бо'лади. Со'нгра ҳар қандай ортиқча ички бо'линмаларнинг қолган қисми билан бирга силлиқ ва о'зига яраша ички қисм яралиши учун боаҳқа хоналари ҳам ишлов берилади.
Яна қаранг
- Ней
- Ней (туркча)
- Кавал
- Кwела
Ҳаволалар
- [1], Доминик Ҳубер томонидан Каwала ясаш тасвирлари / доминикпҳото.cом
- 9 та каwала то'плами