Ziyosfera

Ketchaua masjidi

Кетчауа масжиди (арабча: جامع كتشاوة‎‎ , Джамаа Кетчаоуа) — Жазоир пойтахти Жазоир шаҳридаги масжид ҳисобланади . У ХВИИ асрда Усмонлилар ҳукмронлиги даврида қурилган ва ЮНЕСКОнинг Жаҳон мероси рўйхатига киритилган Жазоир Касбаси этагида жойлашган. Масжид Касбаҳнинг зина шаклидаги бинонинг энг биринчи кўтарилган юзасида жойлашган бўлиб, логистик ва рамзий маънода мустамлакачилик давридан олдинги Жазоир шаҳрининг асосий ибодатхонаси эди[1][2][3]. Масжид Моориш ва Византия архитектурасининг ноёб уйғунлиги билан ажралиб туради[4].

Кетчауа масжиди
Жойлашув Алгиэрс, Алгериа
Тури масжид
Харита

Масжид дастлаб 1612-йилда қурилган. Кейинчалик, 1845-йилда у Франсия ҳукмронлиги даврида Авлиё Филипп соборига айлантирилди, у 1962-йилгача сақланиб қолди. 1845—1860 йилларда эски масжид бузиб ташланган ва янги черков қурилган. 1962-йилда масжидга айлантирилган. Тахминан сўнгги тўрт асрда икки хил диний эътиқодга ўтишга қарамай, масжид ўзининг асл улуғворлигини сақлаб қолди ва Жазоирнинг асосий диққатга сазовор жойларидан бири ҳисобланади[5][6].

Географияси

Кетчауа масжиди Жазоирдаги тарихий майдонда жойлашган бўлиб, у шаҳарнинг жанубий қисми ҳисобланади. У Жамаа ал-Кебир масжидидан тахминан 250 метр шарқда, Жазоир архиепископ саройи ва Жазоир Миллий кутубхонаси яқинида жойлашган. Усмонлилар империяси даврида қурилган масжид бир вақтлар шаҳарнинг маркази ҳисобланар эди. Унинг стратегик жойлашуви ноодатий бўлиб, у орқали бешта дарвозасига олиб борадиган аристократик туманда Усмонли режиссёрлигининг бойлари ва машҳур қироллик оиласи аъзолари, сиёсий обрўли ва бошқа бой бизнес магнатлари яшаган шахарга бориш мумкин эди. У Иcосиум ўрнида қурилган бўлиб ўтмишда масжид ўрнида асл Финикия турар жойи мавжуд бўлган[7][8][9][10]

Тарихи

Ўрта эр денгизи соҳилидаги Касбаҳ (қал’а деган маънони англатади), унинг марказида Кетчауа масжиди қурилишидан олдин ўзига хос медина ёки исломий шаҳар ҳисобланар эди. У милоддан аввалги ВИ асрда Карфаген савдо пункти ташкил этилган оролларга қараган, лекин ундан аввалроқ Х асрда Жазоир шаҳрига зиридлар асос солган. Кейинги бир неча асрлар давомида берберлар, римликлар, византияликлар, араблар ва испанлар ҳукмронлиги ўз таъсирини қолдирди.

Авлиё Филипп собори, 1905-йил

Кетчауа масжиди тарихи ўзининг маданий мероси учун ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган. Бинонинг қадимийлиги тарихининг ажралмас қисмидир. Масжид Усмонлилар ҳукмронлиги даврида (ХВИ-ХВИИ асрлар) Касбаҳ марказида қурилган. Унинг аниқ жойлашуви шаҳарнинг марказида, пастки Касбадан Жазоир шаҳрининг бешта дарвозасига олиб борадиган йўлларнинг чорраҳасида эди. ХИВ асрда масжид ҳақида эслатиб ўтилади, аммо тасдиқланган „нотариал ҳужжат“ 1612-йилга тўғри келади. Бироқ, у ХВИИИ асрнинг охирларида, „бетакрор гўзаллик“ иншооти сифатида улуғлангандан сўнг эсдалик ёзувига кўра Ҳасан Пошо томонидан қайта қурилган. 1832-йилда масжид франсузлар томонидан „Авлиё Филипп собори“ номини олган соборга айлантирилган. 1838-йилда Жазоирнинг Константин шаҳри Франсия томонидан босиб олингандан сўнг, маршал Силвен Чарлз Валеэ соборнинг тепасига хоч ўрнатди. 1845-1860 йилларда эски масжид бузилиб, янги черков қурилди. Жазоир франсузлар ҳукмронлигидан озод қилингандан сўнг, 1962-йилда соборнинг Кетчауа масжиди сифатида қайта тиклангани „муҳим диний ва маданий аҳамиятга эга“ деб ҳисобланади ва бу „масжид соборга айланган масжид“ тарихидан аслий гувоҳлик беради[11]. Соборни янги масжидга айлантириш Жазоир мустақиллигидан кейинги биринчи йилда Бен Бадис майдонида (илгари Лавигер номи билан танилган) портлар вазири Тавфиқ ал Маданий раислигидаги расмий маросимда амалга оширилди. Ушбу воқеа, шунингдек, „жазоирнинг мустақиллигини қайта тиклаш учун, миллатнинг ўз яхлитлигини тиклашнинг олий рамзи сифатида“ тасвирланган[12].

Кетчауа масжидининг умумий ҳудудида ташқари қал’а қолдиқлари, бошқа эски масжидлар ва Усмонли услубидаги саройлар, шунингдек, анъанавий шаҳар тузилиши қолдиқлари мавжуд[13][14].

Архитектураси

Масжидга асосий кириш қисми 23 зинапоядан иборат бўлиб кириш қисмида тўртта қора мармарли устунлар билан таъминланган безакли айвон мавжуд. Масжид ичида оқ мармар устунлар билан қурилган аркалар мавжуд. Масжид хоналари, миноралари ва шифтларининг гўзаллиги маврий сувоқ ишлари қўлланилганлиги билан ажралиб туради. Масжид Cасбаҳдаги жамоат майдонига қарайди, олдида денгиз ҳам бор. Кириш эшигининг икки ён тарафида ёнма-ён жойлашган икки саккиз қиррали минораси бор, уларда Византия ва Мавриянча дизайн ва безаклар мавжуд. Оқ мармар устунларнинг аксарияти асл масжидга тегишли. Масжиддаги хоналардан бирида Сан-Жеронимо қолдиқлари ўрнатилган қабр мақбараси ҳам бор[15][16].

Қайта тикланиши

Франсия ҳукмронлиги даврида, 1899-йил

2009-йилда Жазоир мероси департаменти саккиз бурчакли минораларни, асосий фассиянинг марказий гумбазини ва масжид ичидаги зинапояни қайта таъмирлашни бошлади. Улар бу жараённи 12 ойлик муддатда якунлашни режалаштиришган эди[17]. Деярли ҳаробага айланган Жава масжидининг қайта қуриш жараёни 3 босқичда амалга ошириш режалаштирилган бўлиб асосий эътибор марказий бинога ва атроф минораларга қаратилган эди. 2008-йил сентабр ойида бошланган ушбу лойиҳа эски Жазоирдаги бир нечта масжидларни таъмирлаш ва бир қанча уйларни кутубхонага айлантиришни ўз ичига олади, ажратилган маблағнинг умумий қиймати 300 миллион Жазоир динор бўлиб, кўплаб масжидлар қайта реконструксия қилинган[18].

Фофотасвирлар

  • Tashqaridan Ketchaua masjidi
    Ташқаридан Кетчауа масжиди
  • Ketchaua masjidi gumbazining pastki koʻrinishi
    Кетчауа масжиди гумбазининг пастки кўриниши
  • Ketchaua masjidining ichki koʻrinishi
    Кетчауа масжидининг ички кўриниши
  • Ketchaua masjidining gumbazi
    Кетчауа масжидининг гумбази
  • Ketchaua masjidining yon devori
    Кетчауа масжидининг ён девори
  • Masjid minorasi
    Масжид минораси

Таниқли имомлар

Манбалар

  1. ↑ „Касбаҳ оф Алгиэрс“. Унесcо. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.
  2. ↑ „Алгиэрс Касбаҳ: 1992Эвалуатион“. Унесcо. Қаралди: 2010-йил 14-ноябр.
  3. ↑ МcДоугалл, Жамес. Ҳисторй анд тҳе cултуре оф натионалисм ин Алгериа. Cамбридге Университй Пресс, 2006 — 217–220-бет. ИСБН 0-521-84373-1. Қаралди: 2010-йил 14-ноябр. 
  4. ↑ „Висит тҳе Ҳисториc Кетчаоуа Мосқуэ ин Алгиэрс“. Алгериа.cом. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.
  5. ↑ „Висит тҳе Ҳисториc Кетчаоуа Мосқуэ ин Алгиэрс“. Алгериа.cом. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.
  6. ↑ „Мосқуэс cонвертед фром чурчес / cатҳедралс / сйнагогуэс“. Wорлд Ҳеритаге Сите. 2011-йил 4-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.
  7. ↑ „Касбаҳ оф Алгиэрс“. Унесcо. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.
  8. ↑ „Алгиэрс Касбаҳ: 1992Эвалуатион“. Унесcо. Қаралди: 2010-йил 14-ноябр.
  9. ↑ МcДоугалл, Жамес. Ҳисторй анд тҳе cултуре оф натионалисм ин Алгериа. Cамбридге Университй Пресс, 2006 — 217–220-бет. ИСБН 0-521-84373-1. Қаралди: 2010-йил 14-ноябр. 
  10. ↑ „Тҳе Магнифиcент Кетчаоуа Мосқуэ ин Алгиэрс“. Травел Нортҳ Африcа Тимес (2008-йил 12-апрел). 2011-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.
  11. ↑ „Тҳе Магнифиcент Кетчаоуа Мосқуэ ин Алгиэрс“. Травел Нортҳ Африcа Тимес (2008-йил 12-апрел). 2011-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.
  12. ↑ МcДоугалл, Жамес. Ҳисторй анд тҳе cултуре оф натионалисм ин Алгериа. Cамбридге Университй Пресс, 2006 — 217–220-бет. ИСБН 0-521-84373-1. Қаралди: 2010-йил 14-ноябр. МcДоугалл, Жамес (2006). Ҳисторй анд тҳе cултуре оф натионалисм ин Алгериа. Cамбридге Университй Пресс. пп. 217-220. ИСБН 0-521-84373-1. Ретриэвед 2010-11-14.
  13. ↑ „Касбаҳ оф Алгиэрс“. Унесcо. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.„Касбаҳ оф Алгиэрс“. Унесcо. Ретриэвед 2010-11-12.
  14. ↑ „Алгиэрс Касбаҳ: 1992Эвалуатион“. Унесcо. Қаралди: 2010-йил 14-ноябр.„Алгиэрс Касбаҳ: 1992Эвалуатион“ (ПДФ). Унесcо. Ретриэвед 2010-11-14.
  15. ↑ „Висит тҳе Ҳисториc Кетчаоуа Мосқуэ ин Алгиэрс“. Алгериа.cом. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.„Висит тҳе Ҳисториc Кетчаоуа Мосқуэ ин Алгиэрс“. Алгериа.cом. Ретриэвед 2010-11-12.
  16. ↑ „Тҳе Магнифиcент Кетчаоуа Мосқуэ ин Алгиэрс“. Травел Нортҳ Африcа Тимес (2008-йил 12-апрел). 2011-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-ноябр.
  17. ↑ „Кетчаоуа Мосқуэ ундер ургент wоркс ин cоминг дайс“. Алгериа Неwс анд Пресс Ревиэwс (2009-йил 13-декабр). 2011-йил 17-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 14-ноябр.
  18. ↑ „Тҳе Cасбаҳ оф Алгиэрс ҳеавес а cрй оф деспаир“. Магҳаребиа (2008-йил 3-октябр). Қаралди: 2010-йил 14-ноябр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi